تحلیل

مبارزهٔ فیسبوکی

2026/05/11 09:20 بدون دیدگاه

مبارزهٔ فسیبوکی از تعبیرهای پرکاربرد در صفحات اجتماعی است و گاهی به‌عنوان طعنه به طرف مقابل استفاده می‌گردد. اما در واقع، مبارزهٔ فیسبوکی چندان بی‌ارزش هم نیست؛ بلکه سود و فوائد زیادی دارد. انحصار مبارزه تنها در مبارزهٔ مسلحانه با واقعیت‌های کنونی در سطح جهان هم‌خوانی ندارد و در عصر حاضر منطقی به‌نظر نمی‌رسد؛ چرا که رسانه‌های گروهی به‌ویژه فیسبوک در جهان امروز در تحولات زیادی نقش مهم داشته و دارد. ارزش جنگ رسانه‌ای و مبارزهٔ فیسبوکی کم‌تر از ارزش جنگ پهبادها، زمینی و مسلحانه نیست. به‌عنوان نمونه، بهار عربی از فیسبوک آغاز گردید و سراسر جهان عرب را

وقتی اخلاق نباشد، فرهنگ محو می‌شود

2026/05/10 12:19 بدون دیدگاه

این دو پیوندی ناگسستنی دارند و لازم و ملزوم یکدیگرند. زمانی که اخلاق در یک فرهنگ ریشه ندواند و پیوند نخورد، ویژگی‌های خوبِ یک فرهنگ را گره ندهد، دیگر فرهنگ محو می‌شود. آنجایی‌که اخلاقِ یک جامعه نتواند سرلوحهٔ فرهنگ آن جامعه باشد، نتواند اجتماع را جلا بدهد، نتواند خوی افراد را نرم کند، نتواند الهام ببخشد، نتواند اطمینان و پای‌بندی حاصل کند، دیگر چیزی جز زوال و نابودی فرهنگ نیست. اخلاق، محبوبِ خوبی‌هاست؛ اصلاح می‌آورد، جنگجوی شجاع و دلیری است، فرهنگ را متحول می‌کند، مهربانی می‌آفریند و اجتماع جدیدی را پدیدار می‌کند. زمانی که فرهنگ به بیراهه برود، هرگونه

ادبیات؛ روایت تنهایی یک تمدن

2026/05/10 12:01 بدون دیدگاه

ادبیات، روحِ تپنده و زنده یک ملت است؛ آینه‌ای که اندیشه‌ها را صیقل می‌دهد، احساسات را بر می‌انگیزاند و درد ها و آرزوهای انسان را جاودانه می‌کند. هر سرزمین و جغرافیای که ادبیات نیرومند داشته باشد، فرهنگ و ارزش های پایدار تری خواهد داشت. ادبیات تنها شعر و داستان و نویسندگی نیست؛ بلکه‌ حافظه جمعی و تاریخی مردم است. از دلِ ادبیات می‌توان عشق، آزادی، برابری، حقیقت، رنج و امید را خلق کرد‌‌. با ادبیات می‌توان با نابرابری ها به مبارزه برخواست و راه درست و اساسی را پیش گرفت. شعرا و نویسندگان، با قلم و بیان خویش، آن‌چه

چرا دیوار برلین برای پیام یون نماد مناسبی نیست؟

2026/05/10 09:59 بدون دیدگاه

دیروز ویدیویی در شبکه‌های اجتماعی منتشر شد که نشان می‌داد محمد اسماعیل یون، استاد پیشین دانشگاه کابل، از دیوار برلین دیدار دارد و می‌گوید: «روزی خط دیورند نیز مانند این دیوار فروخواهد پاشید.» دیوار برلین، سازه‌ای بود که در سال ۱۹۶۱ توسط آلمان شرقی ساخته شد و تا سال ۱۹۸۹ پابرجا بود. این دیوار شهر برلین را به دو قسمت شرقی و غربی تقسیم می‌کرد؛ برلین شرقی تحت کنترل آلمان شرقی و برلین غربی تحت سیطره آلمان غربی بود. اگر من جای یون بودم، برای بیان چنین پیامی، از دیوار برلین به عنوان نماد استفاده نمی‌کردم. این دیوار درست

هشدار کرزی و سایهٔ دیورند؛ آیا معامله‌ای پنهان بر سر جغرافیای افغانستان در جریان است؟

2026/05/10 09:56 بدون دیدگاه

اظهارات تازهٔ حامد کرزی دربارهٔ فشارهای فزایندهٔ پاکستان بر مناطق مرزی افغانستان و توافقات مرزی میان پاکستان و باشنده‌های کنر و نورستان، در کنار سخنان جنجال‌برانگیز ماریا سلطان پیرامون احتمال تغییر جغرافیای افغانستان در «نظم جدید منطقه‌ای»، نگرانی‌‌های را دربارهٔ آیندهٔ تمامیت ارضی افغانستان به میان آورده است. این نگرانی‌ها زمانی جدی‌تر می‌شود که مجموعه‌ای از تحولات اخیر، از توافق‌های محلی در مناطق مرزی نورستان و کنر با پاکستان گرفته تا دور کردن فرماندهان تحریک طالبان پاکستان از نوار مرزی، در کنار هم قرار داده شوند. در چنین فضایی، پرسشی که در ذهن بسیاری شکل می‌گیرد، این است که

تجربه مصر؛ همزیستی اسلام و تاریخ فرعونی

2026/05/10 09:43 بدون دیدگاه

دیشب با خانم دکتر خلود یعقوب، استاد دانشگاه در قاهره مصر، در برنامه “کافه پرسش” روایت گفت‌وگو داشتیم. یکی از نکات جالبی که مطرح شد این بود که بسیاری از مصریان، در عین اعتقاد به اسلام، به تاریخ فرعونی کشورشان نیز افتخار می‌کنند و این دو هویت را ناسازگار با یکدیگر نمی‌بینند. او در این زمینه، از گرامی‌داشت آثار تاریخی مصر، به‌ویژه اهرام، به عنوان بخشی از هویت ملی آن کشور یاد کرد. این وضعیت را مقایسه کنید با دیدگاه آن عده از علمای ما که برگزاری نوروز را حرام می‌دانند، چون آن را متعلق به ایران باستان و

کشت‌زارهای خشخاش؛ از تخریب در بدخشان تا زمینه‌سازی در هلمند

2026/05/09 12:31 بدون دیدگاه

چرا همیشه خبر تخریب را از بدخشان می‌شنویم؟ ولایت بدخشان در پنج سال حاکمیت گروه طالبان، از حادثه‌خیزترین ولایت‌های افغانستان بوده است. از درگیری مسلحانه گرفته تا جنگ بر سر معادن، تخریب کشت‌زارهای خشخاش، سرکوب‌های مذهبی و قتل‌ها و ترورهای مرموز، هر از گاهی تیتر خبرهایی بوده که از این ولایت شنیده شده است. بدخشان با داشتن بستر پهناور جغرافیایی و ظرفیت‌‌های بزرگ طبیعی، به‌ویژه در حوزۀ معادن و زمین‌های کشت خشخاش، در سطح افغانستان اهمیت راهبردی دارد؛ موضوعی که باعث می‌شود قدرت‌های محلی و مرکزی برای گسترش نفوذ و تسلط بر آن با هم رقابت کنند، اگرچه این

روز جهانی الاغ؛ الاغ کیست و چرا عده ای الاغ هستند؟

2026/05/09 12:05 بدون دیدگاه

روز ۱۸ ثور، روز جهانی الاغ است؛ روزی برای ارج نهادن به موجودی که قرن‌ها بار زندگی بشر را بر دوش کشیده، اما در فرهنگ عامه ما نماد «حماقت» و «لجاجت» معرفی شده است. هرچند تحقیقات علمی نشان می‌دهد که الاغ‌ها تا حدی هوشمند، باهوش و حافظه‌ای قوی دارند و رفتار به ظاهر «لجبازانه» آن‌ها، در واقع ارزیابی شعوری آنان از خطر است، که بعضا اشتباه است. اما در جامعه همین بارکشی و لج بازی و… مصداقی شده که عده‌ای چنان رفتار می‌کنند گویی طرف مقابل را الاغ فرض کرده‌اند؛ یعنی موجودی بی‌زبان و بی‌اراده و لج باز و

حذف واژهٔ «ملی»؛ تضعیف هویت مشترک در سایهٔ سیاست‌های انحصاری طالبان

2026/05/09 11:46 بدون دیدگاه

دستور تازهٔ ملا هبت‌الله آخندزاده مبنی بر حذف واژهٔ «ملی» از نام ادارات، در ظاهر شاید یک تغییر اداری و زبانی به نظر برسد، اما در واقع، این اقدام حامل معناهای عمیق سیاسی، فرهنگی و هویتی است. در کشوری چون افغانستان، که همواره با بحران هویت ملی، شکاف‌های قومی و منازعه بر سر تعریف «ملت» روبه‌رو بوده است، واژهٔ «ملی» تنها یک اصطلاح رسمی نه؛ بلکه نمادی از تلاش—هرچند ناکامل—برای ساختن یک چتر مشترک هویتی در میان تنوع قومی، زبانی و فرهنگی کشور است. این اقدام در حالی صورت می‌گیرد که طالبان در سال‌های اخیر متهم به قومی‌سازی ساختار

طالبان یا پاکستان: چه کسی افغانستان را به سمت تجزیه می‌برد؟

2026/05/09 11:29 بدون دیدگاه

واکنش‌های سیاسیون به سخنان ماریا سلطان، رئیس یک مرکز تحقیقاتی در پاکستان، را دیده و خوانده‌ام. همه تند موضع گرفتند و سخنان او را بازتاب‌دهنده‌ی موضع استخبارات پاکستان دانستند و از این بابت احساس خطر و نگرانی کردند. موضع‌گیری علیه اظهارات مغرضانه‌ی بیگانگان امری طبیعی و درست است، اما وقتی پای بحث تجزیه به میان می‌آید، باور من این است که اگر چنین اتفاقی بیفتد، بیش‌تر محصول ناملایمات داخلی خواهد بود، نه مداخلات خارجی. هیچ پاکستانی‌ای نمی‌تواند افغانستان را تجزیه کند، اما طالبان می‌توانند. از روزی که طالبان در افغانستان به قدرت رسیده‌اند، در یک کشور چندقومی، یک حکومت

تجزیه؛ از واکنش‌های احساساتی تا خودسنجی صادقانه

2026/05/09 10:03 بدون دیدگاه

ماریا سلطان، رئیس یکی از مراکز تحقیقاتی پاکستان، گفته است که در نظم جدید منطقه شاید کشوری به نام افغانستان با جغرافیای فعلی وجود نداشته باشد. وقتی ناسیونالیست‌های افغانستان این سخن را شنیدند، واکنش‌های احساسی شدیدی نشان دادند. یکی گفت: «اراده مردم افغانستان قوی‌تر از بمب اتمی پاکستان است.» دیگری افغانستان را کشور تاریخی و پاکستان را سازه‌ای مصنوعی خواند. برخی هم گفتند: «ما شیر هستیم و کشور شیران را هیچ کسی نمی‌تواند تجزیه کند.» با تهمینه، دخترم، باری پرخاشگرانه صحبت کردم؛ او زد زیر گریه و گفت: «پدر، من هم احساسات دارم.» می‌خواهم مثل او بگویم که من

جامعه زنده و نیمه‌مرده؛ روایتی از چهارگونه شهروندی در افغانستان

2026/05/08 16:59 بدون دیدگاه

هر صبح در کابل، بدخشان، هرات، مزار و لندن و دیگر شهرها، هزاران افغانستانی از خواب برمی‌خیزند که سال‌هاست در نیمه‌خوابی به سر می‌برند. آن‌ها می‌خورند، کار می‌کنند، بر سر قیمت‌ها دعوا می‌کنند، اما هرگز از خود نمی‌پرسند: چرا هنوز در جامعه‌ای نفس می‌کشم که حرکت دارد، اما رشد نه؟ این پرسش، چهار گونه شهروندی را در افغانستان امروز و حتی در میان مهاجران نمایان می‌کند، تصویری آشنا از وضعیت کنونی جامعه‌ای که آن را نیمه‌مرده می‌نامم. دسته اول: مردم گوسفندی کسانی که نه شریرند و نه معترض، فقط راحت‌طلب. هر چوپان پرسروصدا با پرچمی آن‌ها را به دنبال

نغمه‌های شیراز

2026/05/08 16:53 بدون دیدگاه

نویسنده این مقال یکی از چهره‌های جنجال‌برانگیز سده بیستم است که افراد و گرایش‌های مختلف فکری از دیدگاه‌های متباینی به او نگریسته‌اند. عده‌ای سید قطب را بخاطر کتاب «نشانه‌های راه»، او سلسله جنبان معنوی و اثرگذار تفکر افراطیگری معاصر اسلامی دانسته‌اند. گروهی او را بخاطر نگاشتن آثاری چون «نبرد اسلام و سرمایه‌داری»، «عدالت اجتماعی»، «کشمکش ما با یهود» و «امریکایی که من دیدم» دشمن سرسخت نظام سرمایه‌داری و امپریالیزم شناخته نموده‌اند. دسته‌ای او را تواناترین مفسر عصر خوانده‌اند و شاگردان مدرسه محمد بن عبدالوهّاب او را مفسری بدعت‌گذار و گمراه معرفی اند. ولی در این میان هیچکسی نتوانسته است

وقتی ضحاک بر سرنوشت حاکم است

2026/05/08 15:39 بدون دیدگاه

اعتراف می‌کنم که دلم برای سرنوشت بانو لیلماه همسر سلام مفتون شبیه گنجشککی اشکاشمی در خون پرپر شد. چه‌کسی حسرت برگشت‌ناپذیری مادر برای کودک خوردسن سلام مفتون را می‌تواند تفسیر کند و کدامین قلب و دلی است که از این آتش خویشتن را سوگوار نبیند؟ به نظرم به جز جلادان و تروریستان، همه دراین سوگ شریک اند.. هنگامی شهروند پنجشیری را به گلوله می‌بندند یا زنی را زیر شلاق می‌گیرند، یا اسماعیلیه‌یی را در در بدخشان گردن می‌زنند، ما همه مرده‌ایم و همه در خونیم. آلوده شدن دریای پنجشیر در خون آزادگان و لبریز شدن زندان تروریستان از فارسی‌زبانان،

کتاب‌خوان احمق

2026/05/07 14:53 بدون دیدگاه

دیروز وحید عمر، سخنگوی پیشین ریاست جمهوری، اشرف غنی را «انسان عالم» خواند و پیش‌تر دکتر رنگین دادفر سپنتا نیز او را کتاب‌خوان معرفی کرده بود. خود غنی هم بارها تصاویری از خود در کتاب‌خانه یا در حال مطالعه کتاب منتشر کرده است. شاه حسین مرتضوی البته می‌گفت که او کتاب‌ها را می‌بلعد. اما پرسش مهم این است: اگر او چنین عالم و کتاب‌خوان قهاری است، چرا نتوانست افغانستان را اداره کند؟ همه می‌دانند که پس از انتخابات ۲۰۱۴، غنی با تقلب به قدرت رسید و روند فروپاشی جمهوری شدت گرفت؛ حکومتداری او با فساد، تبعیض و قوم‌گرایی آلوده

نظریه و پراکسیس: بازاندیشی رابطه اندیشه و کنش در فلسفه سیاسی معاصر

2026/05/07 14:34 بدون دیدگاه

سال‌ها بود که این پرسش ذهنم را درگیر کرده است که آیا واقعاً وحدتی میان نظریه و عمل وجود دارد و یا این‌که انسان می‌تواند هم‌زمان هم نظریه‌پرداز باشد و هم عمل‌گرا و کنشگر سیاسی؟ سال پار وقتی دیدگاه‌های ماکس وبر را درباره دانشمند و سیاست‌مدار خواندم، بخشی از این پرسش‌ها برایم روشن شد. وبر بیشتر به تفکیک میان حوزه اندیشه و عمل سیاسی می‌پردازد و نشان می‌دهد که اخلاقِ اندیشه و اخلاقِ سیاست همیشه یکسان نیستند. با این حال، هنوز احساس می‌کردم این رابطه مبهم‌تر و پیچیده‌تر از آن است که بتوان برایش پاسخی قطعی پیدا کرد. اما

بازگشت به خراسان راه‌حل است، نه هویت تک‌قومی “افغان”

2026/05/07 14:18 بدون دیدگاه

درنگی بر آدمیان “افغان به درون” از حوزهء غیر “افغان” بر محور دیدگاه آقای باقری کاظمی فهم‌نادرست و مقطعی از واقعیت‌های‌تاریخی یا حادثه‌ها در متون سیاست و اندیشهء گذشته، آفات آلافات است و نسل بی‌خبر، بی‌مسیر و یا هم تبه‌کار و وام‌دار از حقیقت را می‌پروراند. در واقع به همه لازمی و حتا یکی از نیازهای اساسی است که باید از متن،تاریخ، حادثه،رنج، درد و عوامل و انگیزه‌های روشن و تاریک سرگذشت جامعه و انسان خود آگاه باشیم و مبتنی به این آگاهی در پی جستن راه‌حل باشیم. زیرا اگر نباشیم، نسخه‌پیچی و نگره‌های خردسوز و تبه‌کار را ارایه

روز بیماری‌های خاص و فرهنگ ناپسند توهین و تمسخر در جامعه ما

2026/05/07 10:04 بدون دیدگاه

یک روز در تقویم، روز بیماری‌های خاص و لاعلاج است؛ روزی برای توجه به کسانی که زندگی‌شان با رنج و محدودیت گره خورده، اما دل‌های بزرگی دارند. اما در جامعه ما افغانستان، چه این بیماران و چه نابینایان، معلولان جسمی، افراد دارای لک و پیس پوستی یا دیگر بیماری‌های دیگر بسیار شاهد هستیم که مورد تمسخر، طعنه، تحقیر و نام‌گذاری‌های ناپسند قرار می گیرد. در روستاها و شهرها، هنگام دعوا و مشاجره، اولین و بدترین توهینی که نثار یکدیگر می‌کنند، اشاره به نقص عضو یا بیماری طرف مقابل است. این رفتار نه تنها غیرانسانی و غیراخلاقی، که با تعالیم

دو منطق قدرت دینی؛ پذیرش نقد در واتیکان، سرکوب نقد در افغانستان

2026/05/07 10:00 بدون دیدگاه

در خطابه‌ای تازه، پاپ از پیروان و حتی منتقدان خود خواست که از او انتقاد کنند؛ تأکید کرد که نقد را می‌شنود، به آن می‌اندیشد و آن را بخشی از مسئولیت خود به‌عنوان یک رهبر دینی می‌داند. این رویکرد، در سنت فکری مسیحیت معاصر، به‌ویژه پس از تحولات کلیسا در قرن بیستم، ریشه دارد؛ جایی که اقتدار دینی تلاش کرده است خود را با مفهوم پاسخ‌گویی و گفت‌وگو هم‌نوا سازد. در سوی دیگر این جهان، در افغانستان، ساختاری سیاسی–دینی وجود دارد که در آن، رهبر خودخواندهٔ طالبان، هبت‌الله آخندزاده، به‌عنوان «امیرالمؤمنین» معرفی می‌شود؛ شخصیتی که نه در فضای عمومی

«پروژه آزادی»؛ نماد شکست آشکار ترامپ در هرمز

2026/05/06 16:36 بدون دیدگاه

دو روز پیش، دونالد ترامپ با سروصدای رسانه‌ای فراوان از راه‌اندازی عملیاتی خبر داد که آن را «پروژه آزادی» نامید و مدعی شد آزادی کشتیرانی در تنگه‌ی هرمز را تضمین خواهد کرد. رسانه‌ها از حضور ۱۵ هزار نیروی مسلح آمریکایی و ناوهواپیمابری حاوی صد فروند جنگنده خبر دادند و تصویر غول‌آسای قدرت نظامی آمریکا به‌طور گسترده منتشر شد. ترامپ با اطمینان کامل اعلام کرد که کشتی‌ها تحت اسکورت آمریکا آزادانه از این آبراه حیاتی عبور خواهند کرد. اما واقعیت میدانی با نمایش‌های رسانه‌ای فاصله‌ای فاحش داشت. در همان روز نخست، نیروی دریایی ایران توانست خطوط حرکت کشتی‌ها را مسدود