تحلیل

سرزمین امیدهای به دار آویخته!

2026/08/07 14:40 بدون دیدگاه

چه فرقی می‌کند انسان در چنین روزگاری خوشحال باشد یا غمگین، وقتی زیر نام اسلام، هر روز شاهد هزاران تهاجم و بدبختی است؛ وقتی فساد به اوج خود رسیده، اختلاس در تمام لایه‌های حکومت ریشه دوانده و تعصب و سیاست‌زدگی از پایین‌ترین منصب تا بالاترین مقام سایه افکنده است. دیگر چه تفاوتی دارد که تحصیل‌کرده باشی یا بی‌سواد، شایسته باشی یا نالایق؟ وقتی انسانی، دور از میزهای تصمیم‌گیری و بازی‌های قدرت، تنها سرمایه‌اش مدرک و دانشش باشد، اما در دولتی که خود را اسلامی می‌نامد و همه‌چیز را با نام کلمهٔ طیبه توجیه می‌کند، جایی برای او نباشد؛ دولتی

چرا مدعیان مبارزه قومی تاجیک به میدان نبرد علیه طالب نمی‌روند؟

2026/08/07 12:42 بدون دیدگاه

از شعار عدالت‌خواهی تا مسئولیت و عمل نگاهی انتقادی به شکاف میان ادعای نمایندگی قومی، مسئولیت سیاسی و هزینه مبارزه با طالبان کشورما در چند دهه گذشته شاهد جنگ‌ها، فروپاشی‌ها و جابه‌جایی‌های پی‌درپی قدرت بوده است. این تحولات، افزون بر تغییر ساختارهای سیاسی، شکاف‌های درون‌گروهی و رقابت‌های هویتی را نیز تشدید کرده است. در چنین فضایی، جریان‌هایی با ادعای دفاع از حقوق قومی و عدالت‌خواهی ظهور کرده‌اند؛اما مسئله زمانی جدی می‌شود که میان شعار، مسئولیت و عمل فاصله ایجاد شود. برخی از مدعیان مبارزه قومی تاجیک، به‌ویژه در فضای رسانه‌ای و شبکه‌های اجتماعی، خود را سخنگوی یک جامعه بزرگ

وقتی سفر به مقصد نمی‌رسد؛ چرا جاده‌های افغانستان در سایه طالبان «مرگ‌بارتر» شده‌اند؟

2026/08/07 11:01 بدون دیدگاه

منصور آن صبح، مثلِ همیشه زود از خواب بیدار شد. خانه هنوز در سکوت صبح‌گاهی نفس می‌کشید و صدای آماده شدن او، آرام‌آرام فضای اتاق‌ها را پُر می‌کرد. خانواده‌اش به این صدا عادت داشتند؛ صدای مردی که هر روز برای کار از خانه بیرون می‌شد و عصر دوباره با خسته‌گی راه خانه را در پیش می‌گرفت. پیش از بیرون شدن، لحظه‌ای مکث کرد. خانه همان خانه همیشه‌گی بود؛ همان جایی‌که هر روز از آن بیرون می‌رفت و عصر دوباره به آن برمی‌گشت. هیچ نشانه‌ای نبود که این‌بار، رفتنش با رفتن‌های دیگر فرق دارد. او قرار بود به مقصدی برسد؛

در پاس‌داری از فارسی؛ بیگانه نباید اصل باشد

2026/08/06 16:28 بدون دیدگاه

من با اصلِ جایگزینیِ واژه‌های فارسی به جای واژه‌های بیگانه موافقم؛ اما گمان می‌کنم در واژه‌سازی، نباید نقطه‌ی آغاز ما خودِ همان واژه‌ی بیگانه باشد. یعنی نباید ما واژه‌ی بیگانه را معنای دقیق فارسی‌اش را به کار ببریم. مثل این‌که به جای آنلاین، واژه‌ی برخط را پیشنهاد کرده‌اند. اگر همواره بکوشیم برای هر واژه‌ی خارجی، ترجمه‌ای دقیق لفظی یا ترجمه‌ی معنایی بسازیم، در حقیقت زبان فارسی را در چارچوب زبان‌های دیگر تعریف کرده‌ایم. حال آن‌که زبانِ زنده، نخست از ظرفیت‌های درونی خود بهره می‌گیرد و برای پدیده‌ها خودش نام می‌آفریند، نه این‌که فقط واژه‌های بیگانه را ترجمه کند. شما

مفتی بی‌خدا!

2026/08/06 14:12 بدون دیدگاه

چه روزگار تلخی است؛ روزگاری که مردم ما نه با یک درد، بلکه با هزاران زخم کهنه و تازه زندگی می‌کنند. سرزمینی که می‌توانست مأمن آرامش باشد، سال‌هاست میدان رقابت قدرت‌طلبان شده است و قربانی همواره مردمی بوده‌اند که هیچ سهمی در این بازی نداشته‌اند. پدری خانه‌اش را ترک می‌کند، نه برای خوش‌گذرانی، بلکه برای آن‌که فرزندش شب را گرسنه نخوابد. مادری اشک می‌ریزد و جوانی دل از وطن می‌کند، نه از سر هوس، بلکه از سر ناچاری. آنان راهی سفری می‌شوند که پایانش یا امید است یا گوری بی‌نشان؛ برخی در میان امواج خروشان دریا ناپدید می‌شوند، برخی

هیروشیما؛ جنایتی که فاتحان تاریخ آن را به حاشیه راندند

2026/08/06 12:05 بدون دیدگاه

ششم اوت، سالروز بمباران اتمی هیروشیما است؛ روزی که جهان برای نخستین و تاکنون آخرین بار، چهره واقعی جنگ هسته‌ای را دید. سه روز بعد نیز ناکازاکی به همان سرنوشت دچار شد. در مجموع، صدها هزار انسان جان خود را از دست دادند؛ بیشترشان غیرنظامیان، زنانی که در خانه بودند، کودکانی که در مکتب درس می‌خواندند و سالمندانی که هیچ نقشی در جنگ نداشتند. هیروشیما و ناکازاکی فقط دو شهر نبودند؛ نماد این حقیقت‌اند که در جنگ، حتی قدرت‌هایی که خود را پرچمدار آزادی و تمدن معرفی می‌کنند نیز می‌توانند مرتکب هولناک‌ترین جنایت‌ها شوند. با این همه، این فاجعه

الگوی قابل تشخیص: نگاهی به سرکوب در کشمیر آزاد

2026/08/06 11:21 بدون دیدگاه

بیش از یک سال است که کشمیر آزاد جامو و کشمیر (AJK) با یکی از طولانی‌ترین دوره‌های ناآرامی در تاریخ معاصر خود روبه‌رو است. در مرکز این تحولات، «کمیته مشترک اقدام مردمی جامو و کشمیر» (JAAC) قرار دارد؛ ائتلافی که در ابتدا از مجموعه‌ای از بازرگانان، وکلا، رانندگان حمل‌ونقل و دانشجویان شکل گرفت، اما به‌تدریج به مهم‌ترین چالش برای ثبات در کشمیر تحت اداره پاکستان در سال‌های اخیر تبدیل شد. ریشه‌های این کمیته به سال ۲۰۲۳ بازمی‌گردد؛ زمانی که بازرگانان منطقه پونچ در اعتراض به افزایش بهای برق و آرد دست به تجمع زدند. این اعتراض‌های پراکنده تا پایان

قومیت‌گرایی؛ آخرین سنگرِ سیاست‌ورزانِ ورشکسته

2026/08/06 10:30 بدون دیدگاه

در افغانستان، هرگاه سیاستمدار شکست خورده است، قومیت را به میدان آورده‌اند. و هرگاه اندیشه، برنامه و شجاعت به پایان رسیده، شعارهای قومی آغاز شده است. گویی قومیت، آخرین پناهگاه کسانی است که نه توان ساختن دارند و نه جرأت ایستادن در برابر استبداد. نیم قرن تاریخ معاصر افغانستان گواه این حقیقت تلخ است. از کودتای ۲۶ سرطان ۱۳۵۲ خورشیدی تا امروز، ده‌ها جریان سیاسی با شعارهای متفاوت بر صحنه آمدند؛ مارکسیسم، اسلام و جهاد، دموکراسی و امارت. اما هر زمان که در آزمون عمل شکست خوردند، برای فرار از پاسخ‌گویی، به ساده‌ترین ابزار ممکن پناه بردند: تحریک احساسات

هرچه مخالفان فعال‌تر می‌شوند، طالبان نگران‌تر به نظر می‌رسند

2026/08/06 09:42 بدون دیدگاه

در روزهای اخیر، هم‌زمان با افزایش فعالیت‌های نظامی و سیاسی مخالفان طالبان، لحن مقام‌های این گروه نیز تغییر کرده است. آن‌ها بیش از گذشته از مردم می‌خواهند که از «رژیم» دفاع کنند، در کنار آنان بایستند و اجازه ندهند مخالفان به اهداف خود برسند. این درخواست‌ها، صرف‌نظر از انگیزه‌های پشت آن، یک پرسش مهم را در ذهن ایجاد می‌کند: اگر طالبان خود را آن‌گونه که ادعا می‌کنند، مقتدر، فراگیر و مورد حمایت مردم می‌دانند، چرا اکنون بیش از هر زمان دیگری نیاز دارند که مردم را به دفاع از حکومت‌شان فرا بخوانند؟ در سیاست، بسیاری از رفتارها را باید

افغانستانِ زخمی؛ واکاوی ابعادِ اجتماعی و انسانیِ یک بحران چندلایه

2026/08/05 14:24 بدون دیدگاه

صبح در افغانستان، برای میلیون‌ها انسان با یک پرسش آغاز می‌شود: «امروز چگونه بگذرد؟» پیش از طلوع آفتاب، مردانی راهی بازارهای کار می‌شوند؛ کسانی‌که نمی‌دانند پایانِ روز چه چیزی با خود به خانه خواهند برد. مادرانی هزینه‌های خانواده را در ذهنِ خود محاسبه می‌کنند و کودکانی با کتاب در بکس، راهی مکتب می‌شوند؛ کودکانی که آینده‌شان تنها به تلاش خودشان وابسته نیست، بلکه به شرایطی بستگی دارد که بیرون از اختیار آنان شکل گرفته است. این‌ها تصویرهای پراکنده از چند زندگی نیستند؛ بخشی از واقعیت اجتماعی کشوری‌اند که دهه‌ها با بحران زندگی کرده و اکنون با نوعِ دیگری از

دیورند، عامل فاجعه در افغانستان

2026/08/05 10:33 بدون دیدگاه

افغانستان کشوری که به وسیله شش کشور احاطه شده و به خشکه محصور گردیده است و هیچ راه بحری ندارد، از جانب شمال: با کشور تاجکستان باحدود 1206 کیلومتر خط مرزی دارد همچنان در شمال با ازبکستان داری 137 کیلومتر سرحد مشترک میباشد و در شمال غربی با کشور ترکمنستان حدود 744 کیلومتر هم سرحد بوده و با جمهوری اسلامی ایران حدود 900 کیلومتر سرحد مشترک دارد و در شمال شرقی خود به خط باریک حدود 80 تا 100 کیلومتر با کشور چین هم مرز است، در شرق، جنوب و جنوب غرب با کشور پاکستان حدود 2500 کیلومتر خط

پنج سالگی خیانت به خون نظامیان

2026/08/05 10:28 بدون دیدگاه

تا چند روز دیگر به قدرت آوردن طالبان پنج ساله می شود. از روز اول روشن بود که طالبان از طریق جنگ پیروز نشدند.اما در این پنج سال نوشته ها و مصاحبه های مقامات نظامی و سیاسی جمهوریت بیش تر از پیش آن واقعیت میدانی را واضح تر ساخت. اشرف غنی احمدزی و یاران نزدیک اش در هماهنگی با کشورهای منطقه و فرا منطقه قدرت سیاسی _ نظامی را به طالبان سپرد. هر چند می گویند که او دست و پاچه بود وحتی سرپایی‌ اش را فراموش کرده است.اما شواهد غیر قابل انکار برعکس را نشان می دهد. احمدزی

طالبان بیش از هر چیز، از تفرقه مخالفان سود بردند

2026/08/05 09:41 بدون دیدگاه

پنج سال از سقوط حکومت افغانستان می‌گذرد؛ یا اگر دقیق‌تر بگوییم، پنج‌سال از روزی که حکومت، بی‌آن‌که مقاومت مؤثری از درون ساختار قدرت صورت گیرد، به طالبان واگذار شد. در این پنج سال، انتظار طبیعی این بود که نیروهای مخالف طالبان، به‌ویژه آنانی که خود را وارث مبارزه برای آزادی، حکومت مردمی و کرامت انسانی می‌دانند، اختلاف‌های گذشته را کنار بگذارند و همه توان خود را متوجه بازسازی یک جبهه ملی در برابر استبداد کنند. اما آنچه در عمل رخ داد، روایت دیگری بود. بخش قابل توجهی از نیروهای سیاسی و فعالان وابسته به جریان‌های مخالف، به‌جای آن‌که نیروی

قدرت اخبار جعلی؛ از هجوم مهاجران به اسپانیا تا جنجال تلخان در افغانستان

2026/08/05 09:28 بدون دیدگاه

امروز را عصر شبکه‌های اجتماعی می‌نامند. اگر مهم‌ترین مزیت این عصر، دسترسی آزاد و همگانی به اطلاعات باشد، یکی از بزرگ‌ترین آفات آن نیز سیل اخبار جعلی است؛ اخباری که هر روز در شبکه‌های اجتماعی دست‌به‌دست می‌شوند، غوغا می‌آفرینند و گاه پیامدهایی به‌مراتب ویرانگرتر از آنچه تصور می‌کنیم، بر جای می‌گذارند. در همین روزهای اخیر، شاهد دو رویداد جنجالی بودیم که در شکل‌گیری یا تشدید آن‌ها، انتشار اطلاعات نادرست نقش مهمی داشت: نخست، هجوم گسترده مهاجران به اسپانیا و دوم، حملات گسترده کاربران شبکه‌های اجتماعی به عبداللطیف پدرام. هجوم مهاجران به اسپانیا هشتم اسد سال جاری، ده‌ها هزار شهروند

اربعین؛ روز تجدید بیعت با حسین، نه سکوت در برابر ظلم

2026/08/04 20:39 بدون دیدگاه

اربعین، امتداد عاشوراست؛ روزی که پیام کربلا از مرز زمان و مکان عبور می‌کند و به همه نسل‌ها می‌آموزد که دین، بدون عدالت، پوسته‌ای بی‌روح است و حکومت، اگر بر ظلم و تبعیض بنا شود، هرچند نام اسلام را بر خود بگذارد، از مسیر حسینی فاصله گرفته است. امام حسین(ع) برای آن قیام نکرد که تنها یک حاکم را از قدرت برکنار کند؛ او در برابر نظامی ایستاد که دین را به ابزار قدرت تبدیل کرده بود، عدالت را قربانی استبداد ساخته بود و مردم را به اطاعت کورکورانه فرا می‌خواند. عاشورا، پیش از آن‌که نبرد شمشیرها باشد، نبرد

جنجال قوماندان و روشنفکر بر سر «روایت»

2026/08/04 15:41 بدون دیدگاه

۱ امروز همه ما مخالفان طالبان در جبهه‌های گوناگون ایستاده‌ایم: برخی در رسانه، برخی در سنگر نظامی و شماری نیز در میدان سیاست. اما این مبارزه زمانی می‌تواند به پیروزی برسد که بر یک روایت مشترک نیز استوار باشد؛ روایتی که به پرسش‌های اساسی پاسخ دهد: «ما که هستیم؟»، «دشمن ما کیست؟»، «وضعیت کنونی چگونه شکل گرفته است؟»، «چرا مبارزه می‌کنیم؟» و «چه آینده‌ای را برای افغانستان می‌خواهیم؟» روایت، تعریفی از هویت، گذشته، وضعیت امروز و چشم‌انداز آینده است. داشتن روایت در هر مبارزه‌ای اهمیت بنیادین دارد؛ زیرا به مبارزه هدف، معنا و باور می‌بخشد و باعث می‌شود افراد

افغانستان و «غم نان»؛ مسئله‌ای که مخالفان طالبان از آن غافل مانده است

2026/08/04 11:29 بدون دیدگاه

آورده‌اند که در روزگار فرانسیس بیکن، یکی از مناظره‌های داغ میان دانشمندان و روحانیان بر سر این بود که اسب چند دندان دارد. یکی با استناد به افلاطون عددی را مطرح می‌کرد و دیگری با ارجاع به ارسطو آن را رد می‌کرد. بحث بالا می‌گرفت، اما هیچ‌کس به خود زحمت نمی‌داد که به اسطبل برود، دهان اسب را باز کند و دندان‌هایش را بشمارد. فرانسیس بیکن، که از پیشگامان روش تجربی بود، راه‌حل ساده‌ای پیشنهاد کرد: «به‌جای جدال بر سر نقل‌قول‌ها، به واقعیت رجوع کنید؛ دهان اسب را باز کنید و بشمارید.» امروز، پس از چند قرن، گویی ما

روزی افسوس خواهیم خورد!

2026/08/04 10:12 بدون دیدگاه

در دو دههٔ گذشته، داکتر لطیف پدرام یکی از معدود چهره‌هایی بوده است که نه به فساد مالی آلوده شد و نه در مسیر معامله‌گری سیاسی گام گذاشت. او همواره در صف نخست عدالت‌خواهی ایستاد و با صراحت، روندها و برنامه‌های خطرناک فاشیستی را تحلیل و افشا کرد. در زمانی که بسیاری از ما توان درک عمق هشدارها و پیش‌بینی‌های او را نداشتیم، او با دیدی روشن‌تر از آینده، سیاست‌ها و اهداف قدرت‌های خارجی، به‌ویژه ایالات متحده، را به نقد کشید. امروز که کشور ما در وضعیت دشوار و بحرانی قرار گرفته است، باید با صداقت بپذیریم که بی‌توجهی

مشروعیت، بزرگ‌ترین هدیه‌ای است که نباید به طالبان داده شود

2026/08/04 09:41 بدون دیدگاه

قدرت را می‌توان با زور به دست آورد، اما مشروعیت را نه. مشروعیت، تنها به معنای در اختیار داشتن جغرافیا یا نشستن بر کرسی حکومت نیست؛ مشروعیت زمانی شکل می‌گیرد که یک نظام سیاسی از رضایت مردم، قانون و پذیرش عمومی برخوردار باشد. تاریخ بارها نشان داده است که حکومت‌هایی که با زور بر سر کار می‌آیند، بیش از هر چیز به دنبال کسب مشروعیت از بیرون هستند؛ زیرا آنچه را در داخل به دست نیاورده‌اند، می‌خواهند در پایتخت‌های جهان جست‌وجو کنند. در چنین فضایی، سخنان اخیر احمد مسعود، رهبر جبهه مقاومت ملی افغانستان، خطاب به اتحادیه اروپا، بیش

از اراده عمومی تا مشروعیت دولت؛ نگاهی به اندیشه سیاسی ژان‌ژاک روسو در «قرارداد اجتماعی»

2026/08/04 09:25 بدون دیدگاه

در میان کتاب‌هایی که درباره سیاست و دولت نوشته شده‌اند، آثاری وجود دارند که با وجود گذشت چند قرن، همچنان تازگی خود را حفظ کرده‌اند و خواننده را به اندیشیدن وامی‌دارند. «قرارداد اجتماعی» ژان‌ژاک روسو یکی از همین آثار است. پیش از خواندن این کتاب، تصور می‌کردم با متنی روبه‌رو خواهم شد که بیشتر برای شناخت تاریخ اندیشه سیاسی اهمیت دارد، اما هرچه بیشتر در استدلال‌های روسو پیش رفتم، دریافتم بسیاری از پرسش‌هایی که او مطرح می‌کند، هنوز هم در مباحث سیاسی امروز جایگاه دارند. این کتاب فقط درباره چگونگی پیدایش دولت نیست، بلکه می‌خواهد توضیح دهد که قدرت