تحلیل

ابن حجر و ابن تیمیه

2026/05/24 10:29 بدون دیدگاه

ابن حجر عسقلانی (۷۷۳ -۸۵۲)، شارح مشهور صحیح البخاری در کتاب «الدرر الکامنة في أعیان المائة الثامنة» به‌تفصیل در بارهٔ ابن تیمیه (۶۶۱-۷۲۸) نوشته‌است. او در این کتاب، به‌طور کلی کشمکش‌ها و تنش‌های موجود میان ابن تیمیه و عالمان زمان او را گزارش نموده و سخنِ مخالفان و موافقان او را نقل کرده‌است. در این‌جا چند قطعه از این کتاب نقل می‌کنم: ۱- ابن حجر عسقلانی در بارهٔ ابن تیمیه می‌گوید: زمانی‌که او مورد بازرسی قرار می‌گرفت و به لازم سخنان‌اش اشاره می‌شد، می‌گفت: من چنین قصدی ندارم، بلکه منظور من چنین بوده‌است. وی احتمالات بعید را برای توجیه

المنقذ من‌الضلال؛ راهنمای حقیقت‌جویان

2026/05/24 09:55 بدون دیدگاه

المنقذ من‌الضلال را که «اعترافات غزالی» هم ترجمه کرده‌اند، از دیگر کتاب‌های پخته و ژرف غزّالی است که برای حقیقت‌جویانی که در پی شناختِ راستین‌اند، می‌تواند سودمند و کارگشا بود. غزالی در این کتاب سرگذشت آن شکِ جان‌کاه و سوزناک و سپس دگرگونیِ فکری‑وجودی خویش را می‌آورد و نشان می‌دهد چگونه و با طی کدام وادی‌ها از «شک» به «شناخت» یا معرفت یقینی دست می‌یابد. تصور و تعریف غزالی از دانش حقیقی آن است که در آن جا و امکانِ هیچ‌گونه تردیدی باقی نماند؛ چنان‌که واپسین خارخارهای عقل و اندیشه در باب صدق آن نیز از میان برخیزد: دانشِ

تحقیر نتانیاهو به سبک ترامپ؛ اسرائیل کجای معادله صلح ایران و آمریکاست؟

2026/05/24 09:42 بدون دیدگاه

ساعاتی قبل گزارش های از تفاهم روی یک متن از سوی امریکا و ایران منتشر شد. این تفاهم حاصل تلاش و میانجیگری پاکستان بود. در همین حال یکی نکات مهم این که اسرائیل به عنوان ضلع از متجاوز و شریک جنایت، از روند مذاکرات کنار گذاشته شده است. روزنامه نیویورک تایمز فاش کرده است که دولت ترامپ، اسرائیل را به طور کامل از روند مذاکرات آتش‌بس با ایران کنار گذاشته است؛ به طوری که رهبران اسرائیل تقریباً هیچ اطلاعی از جزئیات ندارند و مجبور شده‌اند از طریق جاسوسی و نفوذ در ایران، اخبار را دنبال کنند. این گزارش درست

ترامپ، جنگ و سیاست لاف؛ چرا ایران تسلیم زبان تهدید نمی‌شود؟

2026/05/24 09:29 بدون دیدگاه

از نخستین روزهای تنش و جنگ میان امریکا و ایران تا امروز، یک چیز بیش‌تر از هر مسئله‌ای در سخنان دونالد ترامپ تکرار شده است: لاف، تهدید و ادعای پیروزی. او بارها از «نابودی ایران»، «تسلیم تهران» و «پیروزی بزرگ امریکا» سخن گفته، اما واقعیت میدان و تحولات سیاسی منطقه، تصویری متفاوت‌تر ارائه کرده است. اکنون نیز در حالی که گزارش‌ها از نرم‌تر شدن فضای مذاکرات پس از میانجیگری پاکستان حکایت دارند، ترامپ دوباره با ادبیات آتشین و تهدیدآمیز ظاهر شده و هشدار می‌دهد که اگر ایران توافق نکند، «نابود خواهد شد.» اما پرسش اساسی اینجاست: اگر امریکا واقعاً

چرا تقابل با علما به سود مخالفان طالبان نیست؟

2026/05/23 12:11 بدون دیدگاه

چند روزی است که سخنان عبدالباری جهانی درباره نقش ملاها در عقب‌ماندگی افغانستان، به یکی از بحث‌برانگیزترین موضوعات شبکه‌های اجتماعی تبدیل شده است. او گفته بود که «ملاها عامل عقب‌مانی جامعه افغانستان‌اند»؛ سخنی که با واکنش‌های گسترده، هم در حمایت و هم در مخالفت، روبه‌رو شد. برخی از کاربران حتی از صراحت او ستایش کردند و گفتند مخالفان طالبان نیز باید چنین نگاه انتقادی داشته باشند. اما در این میان، دو نکته مهم وجود دارد که نباید نادیده گرفته شود: نخست این‌که نقد حکومت طالبان یک ضرورت سیاسی و فکری است. ساختاری که طالبان در افغانستان ایجاد کرده‌اند، نه

شکست هژمونی امریکا در میدان ایران؛ از فروپاشی روایت غرب تا افول بازدارندگی نظامی

2026/05/23 11:22 بدون دیدگاه

پایداری غافل‌گیرکنندۀ جمهوری اسلامی ایران در برابر تجاوز مشترک ایالات متحده و رژیم صهیونیستی اسرائیل در 28 فبروری 2026، در سطح منطقه و جهان بسیاری از معادلات و مفاهیم را، به‌ویژه در بخش روابط بین‌الملل، توازن قدرت و عوامل مؤثر در بازدارندگی، دگرگون کرده است. هرچند برای بررسی گسترده‌تر پیامدهای جنگ ایران در ابعاد مختلف هنوز زودتر است، اما برخی از این پیامدها چنان برجسته‌ است که گاهی بدون هیچ اندیشه‌ای جلب توجه می‌کند. در این نوشته به مهم‌ترین نقاط شکست‌های راهبردی روایت امریکایی اشاره خواهیم کرد. جنگ امریکا و اسرائیل با جمهوری اسلامی ایران، به لحاظ توازن قوا

سلفیت و سلف صالح

2026/05/23 10:39 بدون دیدگاه

یکی از بنیادی‌ترین شعارهای جریان سلفی دعوت به «پیروی از سلف» و فهم قرآن و سنت بر اساس فهم سلف امت است. این شعار در ظاهر، شعار جذاب، براق و قابل قبول به نظر می‌رسد؛ زیرا هر مسلمانی اصل احترام به نسل اولیه‌ی اسلام، به‌ویژه صحابه و تابعین، را می‌پذیرد و برای آنان جایگاه علمی و دینی قائل است؛ اما هنگامی که این شعار از سطح تعظیم تاریخی به سطح منهج معرفی می‌شود که الزام‌آور معرفتی دارد، با اشکالات اصولی و تاریخی متعددی رو به‌ رو می‌شود که مهم‌ترین آن‌ها ابهام مفهومی، بحران حجیت، و برخورد گزینشی با میراث

آخرین جزئیات مذاکرات؛ عاصم منیر در تهران، ترامپ کلافه و ایران محکم ایستاده

2026/05/23 10:14 بدون دیدگاه

دیپلماسی فشرده در تهران؛ اما توافق نزدیک نیست در حالی که دومین سفر عاصم منیر طی یک ماه به تهران انجام شده و هیأتی از قطر نیز وارد پایتخت ایران شده است، سخنگوی وزارت خارجه ایران با اعلام اینکه مذاکرات به صورت فشرده ادامه دارد، تأکید کرده که این رفت و آمدها «تداوم همان روند دیپلماتیک» است و نمی‌توان گفت که توافق نزدیک است. به گفته وی اختلاف‌نظرها بین ایران و آمریکا آنقدر عمیق و زیاد است که با چند بار رفت و آمد حل نمی‌شود. در سوی دیگر، آسوشیتدپرس از خشم اسرائیل از تلاش‌های ترامپ برای امضای توافق

کاروان صمود؛ از پایداری در برابر محاصره تا بازگشت از زندان

2026/05/23 09:53 بدون دیدگاه

در روزهایی که نام «کاروان صمود» یا «ناوگان صمود» دوباره در رسانه‌های جهانی تکرار می‌شود، این حرکت بیش از پیش به یک نماد چندلایه تبدیل شده است؛ نماد اعتراض مدنی، نماد مقاومت انسانی، و در عین حال نماد منازعه‌ای عمیق بر سر روایت‌ها. این کاروان که با هدف رساندن پیام و کمک انسانی به نوار غزه شکل گرفته بود، در مسیر خود با مداخله نیروهای اسرائیلی روبه‌رو شد و اعضای آن بازداشت گردیدند؛ رخدادی که واکنش‌های گسترده بین‌المللی را به همراه داشت و بحث‌های تازه‌ای درباره محاصره غزه و شیوه برخورد با فعالان مدنی برانگیخت. ناوگان صمود تنها یک

ملتِ بدبخت

2026/05/23 09:45 بدون دیدگاه

خوشبختی یکی از بهترین پدیده‌ها در جهان هستی است و تمام آدم‌ها در جستجوی آن هستند. در سوی دیگر اما بدبختی قرار دارد‌‌؛ پدیده‌ای که همه از آن نفرت دارند و در میان بشریت همواره زشت و ناپسند بوده‌است. گرچند انسان‌ها همیشه به‌دنبال خوشبختی و فرار از بدبختی بوده‌اند، اما کم‌تر طعم خوشبختی را چشیده و بیشتر در قعر بدبختی قرار داشته‌اند. همین امر سبب گردیده که شماری از آدم‌ها تمام عمر خود را در خیال خوشبختی در جهان دیگر سپری می‌کنند و این جهان را سرای بدبختی می‌پندارند. در میان تمام کشورهای جهان در عصر حاضر مردم افغانستان

هر مرد شتردار ا‌ویس قرنی نیست

2026/05/23 09:33 بدون دیدگاه

جناب سردار محمد رحمان‌اوغلی نماینده‌ی پیشین فاریاب در پارلمان دوران جمهوری چهارم، یکی از وزیران اوزبیک‌تبار طالب را تشویق کرده است که با الهام از شاهان و امپراتوران ترک‌تبار گذشته به فکر تاسیس سلطنت باشد و با براندازی مولوی هبت‌الله آخندزاده سلطنت خود را تاسیس کند. با مطالعه‌ی پست ایشان به یاد توصیه‌ی کاردار سفارت ترکیه در کابل در سال ۱۹۹۱ به جنرال‌ دوستم افتادم. این قصه در منابع مختلف از زبان مارشال دوستم نقل شده است. قصه این طور است که در بهار سال ۱۹۹۱‌ لشکر ایثار حزب اسلامی انجنیر گلبدین حکمتیار یک عملیات هجومی موفق را در

شبی در محضر استاد ربانی؛ درس‌هایی در باره آینده و هویت

2026/05/21 16:04 بدون دیدگاه

سال ۱۳۸۷ و فصل بهار بود. تعدادی از دوستان دانشجو پیشنهاد کردند که استاد ربانی به کندز آمده‌اند و می‌خواهند با محصلان (دانشجویان) دیدار کنند. گفتند: اگر موافق باشید، برویم. در پاسخ گفتم: «بلی، موافقم. دیدار با یک شخصیت ملی و بخشی از تاریخ کشور ما، خالی از فایده نخواهد بود.» برای همشهریان خود پیشنهاد کردم که از هر شهرستان، به شمول مرکز، یک یا دو نفر انتخاب شوند تا همراه هم با جناب استاد صحبت کنیم. استاد در بندر امام‌صاحب، در یک حویلی حضور داشتند. حدود ساعت ده شب رفتیم. فرماندهان جهادی، ریش‌سفیدان و جوانان از ولایت‌های شمال‌شرق،

کودک‌همسری و اجتهاد

2026/05/21 15:45 بدون دیدگاه

بحث نکاح صغیره که از آن در اصطلاح معاصر کودک‌همسری یاد می‌شود یکی از مهم‌ترین قضایای این روزگار است که ظاهراً در گذشته نیز نزد برخی اهمیت داشته است، به همین خاطر شمس الأئمه‌ی سرخسی که یکی از بزرگترین فقهای حنفی است باب خاصی را در کتاب خود «المبسوط» زیر عنوان «باب نکاح الصغیر والصغیرة» باز کرده است و در آن به مسایل متعلق به کودک همسری پرداخته است. آنچه که در کتاب امام سرخی آمده است به وضوح نشان می‌دهد که کودک‌همسری یکی از قضایای اختلافی میان فقهای مسلمان بوده است. به اساس گزارش امام سرخسی، ظاهراً جمهور

از متواری‌شدنِ مجرم تا بازداشتِ وابسته‌گان

2026/05/21 15:27 بدون دیدگاه

اصل فردی بودن مجازات یکی از بنیادی‌ترین اصول در تمام نظام‌های حقوقی جهان به‌شمار می‌رود؛ اصلی که هم در قوانین معاصر و هم در مبانی فقه اسلامی جایگاه روشن و پذیرفته‌شده دارد. بر بنیاد این اصل، تنها شخصی که مرتکب جرم شده، مسئول شناخته می‌شود و هیچ انسانی صرفِ وابستگی خانوادگی، پاسخ‌گوی عمل دیگری نیست. این اصل، تنها یک مادهٔ حقوقی خشک و محدود به کتاب‌های قانون نیست؛ بلکه یکی از مهم‌ترین مرزهایی‌ست که عدالت را از انتقام جدا می‌سازد. در تمام جوامعی که نظام حقوقی بر پایهٔ مسئولیت فردی شکل گرفته، مجازات تنها متوجه فردِ مجرم بوده است؛

تنوع فرهنگی و دشمنان آن در افغانستان

2026/05/21 10:33 بدون دیدگاه

امروز، ۲۱ می/۳۱ ثور، روز جهانی تنوع فرهنگی برای گفت‌وگو و توسعه است؛ روزی که با هدف تأکید بر اهمیت همزیستی فرهنگ‌ها، احترام متقابل و پذیرش تفاوت‌های فرهنگی نام‌گذاری شده است. تجلیل از این روز برای افغانستان اهمیت ویژه‌ای دارد؛ زیرا افغانستان کشوری چندقومی، چندزبانی و چندفرهنگی است. اقوام، مذاهب و سنت‌های گوناگون در این سرزمین در کنار هم زندگی کرده‌اند و همین تنوع، یکی از بزرگ‌ترین سرمایه‌های تاریخی و اجتماعی کشور به شمار می‌رود. اگر این تنوع به‌درستی مدیریت شود، می‌تواند زمینه‌ساز همبستگی ملی، توسعه و ثبات باشد؛ اما با تأسف، در تاریخ معاصر افغانستان همواره جریان‌هایی وجود

نقش تاجیکان افغانستان در شکل‌گیری و بقای تاجیکستان

2026/05/21 10:10 بدون دیدگاه

این روزها دولت تاجیکستان بقایای شماری از چهره‌های برجسته و بنیان‌گذاران آن کشور را از روسیه و دیگر مناطق به دوشنبه منتقل کرد؛ شخصیت‌هایی چون نصرت‌الله مخصوم، شیرین‌شاه شاه‌تیمور و نثارمحمد یوسف‌زی که در جریان تصفیه‌های خونین استالینیستی جان باختند. یادآوری نام این چهره‌ها، فرصتی‌ست تا از نقش تاجیکان افغانستان نیز در شکل‌گیری و بقای تاجیکستان سخن گفته شود؛ نقشی که کمتر به آن پرداخته شده است. تاجیکستان امروز، بر ویرانه‌های امارت بخارا بنا شد؛ امارتی که زمانی بخش‌های بزرگی از آسیای میانه، از جمله سرزمین‌های امروزی تاجیکستان، ازبکستان و ترکمنستان را در بر می‌گرفت و یکی از مهم‌ترین

فساد، دیکتاتوری و تحقیر مراجعین در ادارات طالبان

2026/05/21 09:50 بدون دیدگاه

اسمش «حکومت اسلامی» است، اما آنچه در ادارات طالبان جریان دارد، جز فساد، دیکتاتوری، کارنفهمی و تحقیر مراجعین، چیز دیگری نیست. براساس آخرین اطلاعات که به دست آوردیم، در بسیاری از ادارات در کابل روزانه ده‌ها شهروند که برای گرفتن یک برگ کاغذ ساده، تمدید شناسنامه، یا پیگیری اسناد و مدارک شان، ساعت ها در صف می‌ایستند، نه با روی گشاده، که با توهین، تحقیر، برخورد زشت و گاه لت‌وکوب مواجه می‌شوند. مردم که از ترس جان و آبرو سکوت کرده‌اند، هر روز شاهد افزایش فساد و توهین در نهادهای به اصطلاح دولتی هستند. طالبان اگر خود را «خادم

سلفیت و فرهنگ‌زدایی؛به مناسبت روز جهانی تنوع فرهنگی

2026/05/21 09:38 بدون دیدگاه

تنوع فرهنگی، یکی از بنیادی‌ترین ویژگی‌های جوامع انسانی و از عناصر اصلی شکل‌گیری تمدن‌ها است. ملت‌ها تنها با جغرافیا تعریف نمی‌شوند، بلکه زبان، حافظه تاریخی، آیین‌ها، موسیقی، پوشش، نام‌ها، سنت‌ها و شیوه‌های زندگی آنان است که به آن‌ها هویت می‌بخشد. جهان اسلام نیز در طول تاریخ، جهانی متکثر و رنگارنگ بوده است؛ جهانی که در آن مسلمانان، با وجود اشتراکات اعتقادی، در قالب فرهنگ‌ها، زبان‌ها و سبک‌های متفاوت زندگی زیسته‌اند. از خراسان و ماوراءالنهر تا اندلس و آفریقا، اسلام در هر سرزمین با بخشی از فرهنگ محلی آمیخته و در بستر همان فرهنگ فهمیده شده است. ابن بطوطه، جهان‌گرد

نسلی که در سکوت می‌سوزد؛ افغانستان میان مرگ تدریجی و بی‌تفاوتی جهان

2026/05/21 09:25 بدون دیدگاه

در روزهای اخیر، خبر مرگ یک جوان تحصیل‌کرده در کابل، بار دیگر زخمی را تازه کرد که مدت‌هاست در زیر پوست جامعه افغانستان جریان دارد. جوانی که مهندسی خوانده بود و زمانی در یکی از سفارت‌خانه‌های کابل کار می‌کرد، به دلیل بیکاری، فقر و فشارهای اجتماعی ناشی از وضعیت موجود، دست به خودسوزی زد و دیروز در بیمارستان جان باخت. این خبر، تنها یک حادثهٔ فردی نه؛ بلکه نشانه‌ای است از یک روند گسترده‌تر و خاموش: فرسایش تدریجی امید در میان نسل جوان افغانستان. در کشوری که روزی دانشگاه‌ها نماد آینده بودند، امروز همان دانشگاه‌ها به سکوتی سنگین فرو

ترکستان جنوبی؛ توهم یا حقیقت؟

2026/05/20 12:16 بدون دیدگاه

این روزها برخی از جریان‌های پان‌ترکیست خارج‌نشین، داعیهٔ تشکیل «ترکستان جنوبی» را بر جغرافیای تاریخی حوزهٔ پارسی مطرح می‌کنند. این موضوع دارای نکات قابل تأملی است که باید با نگاه تاریخی، منطقی و مسئولانه بررسی شود. نخست؛ حضور برادران ترک ما در جغرافیای تاریخی خراسان، پیش از یورش‌های بزرگ تیموری، در منابع معتبر تاریخی چندان محسوس نیست. پس از هجوم تیموریان در قرن چهاردهم میلادی، مهاجرت گستردهٔ ترکان به بخش‌هایی از بلخ، هرات و سایر نواحی خراسان صورت گرفت. بعدها در عصر بابریان، سلطهٔ ظهیرالدین محمد بابر تا هند گسترش یافت و حکومت لودیان هند نیز سقوط کرد. در