تحلیل

امیرالحیوانات و مرضِ باکسر!

2026/08/21 14:58 بدون دیدگاه

در یک بخش از فیلم تایتانیک، در حالی‌که کشتی پوزش با کوه یخی مالیده شده و صدمه‌ی جدی دیده که هر آن ممکن است تمام سرنشینان‌اش به فنا بروند، گروهی از نوازنده‌ها در عرشه‌ی کشتی تلاش می‌کنند یک قطعه از موسیقیِ کلاسیک را به به‌ترین شکل اجرا کنند. چنان بی‌خیال از عالم و آدم و چنان غرق در وظیفه‌ی خود هستند که می‌خواهند کیفیتِ کارشان هرگز زیر تاثیر شرایط نامناسبِ پیش‌آمده قرار نگیرد. ولی یک بیننده‌ی ماهر، یک انسان عاقل باید از خود بپرسد در یک کشتیِ درب و داغان و زهوار بیرون‌شده که دیگر نمی‌تواند لب از کام

اهانت به اجساد؛ جنگ طالبان با کرامت انسانی

2026/08/21 12:11 بدون دیدگاه

فرمانده حسیب پنجشیری، معروف به «حسیب قوای مرکز»، در کمین طالبان در سالنگ کشته شد. پس از کشته‌شدن او، ویدیوها و تصاویری منتشر شده که نشان می‌دهد شماری از افراد طالبان به پیکر او اهانت می‌کنند، موی سرش را می‌کشند و با فحاشی و دشنام با جسد او رفتار می‌کنند. این نخستین‌بار نیست که چنین رفتاری از سوی طالبان گزارش می‌شود. چند روز پیش نیز در درواز بدخشان، تصاویری از رفتار تحقیرآمیز با پیکر کشته‌شدگان منتشر شد؛ در آن‌جا نیز اجساد لگدمال و مورد فحاشی قرار گرفته بودند. پرسش اساسی این است: چرا حتی جسد دشمن نیز از خشم

راستی‌آزمایی نظام طالبان؛ از ادعای اسلامی‌بودن تا رفتارهای قومی-زبانی

2026/08/21 09:09 بدون دیدگاه

طالبان که پنج سال پیش با زمینه‌سازی‌ها و هماهنگی‌های سیاست‌مداران پشتون از جمله کرزی و غنی در سایۀ کمک‌های جامعه جهانی به جمهوریت، به قدرت رسیدند، خود را فاتح افغانستان می‌دانند و نظام خود را یک نظام کاملاً اسلامی و آن را در سطح جهان اسلام اسلامی‌ترین نظام می‌پندارند. اما واقعیت‌های میدانی سیاست طالبان در حکمرانی، از دوران حاکمیت نخست‌شان بر بخش بزرگی از کشور به کمک پاکستان تا کنون، نشان داده که بین ادعای اسلامی‌بودن نظام آنان و آنچه در عمل دیده شده، فاصلۀ بسیار گسترده و شکاف عمیقی است. یک راستی‌آزمایی خیلی کوتاه از کارکردهای نظام طالبان

آرمان پس از استقلال؛ نگاهی به امان‌الله خان و حبیب‌الله کلکانی

2026/08/20 15:21 بدون دیدگاه

برای من، استقلال تنها بیرون راندن یک قدرت بیگانه از سرزمین نیست؛ استقلال زمانی ارزش واقعی و ماندگار پیدا می‌کند که پس از به‌دست‌آوردنش، از آرمان‌هایی که مردم برای آن مبارزه کرده‌اند پاسداری شود و از دستاوردهای آن حفاظت گردد. چه بسیار ملت‌هایی که برای آزادی جنگیده‌اند، اما پس از رسیدن به استقلال، راهی را پیموده‌اند که با خواسته‌ها و باورهای بخش بزرگی از همان مردم فاصله داشته است. افغانستان جامعه‌ای سنتی، دینی و عمیقاً پیوندخورده با ارزش‌های اسلامی بوده است. بخش بزرگی از مبارزات مردم این سرزمین در برابر قدرت‌های خارجی نیز با انگیزه‌های دینی، دفاع از هویت

مسعود؛ از عکس پروفایل تا مکتب زندگی

2026/08/20 15:00 بدون دیدگاه

اگر امروز تمام نسبت نسل ما با مسعود شهید(رح) به گذاشتن عکس او در پروفایل، نوشتن چند جمله در هفتهٔ شهید و تکرار نامش در شبکه‌های اجتماعی خلاصه شده باشد، باید با خودمان صادق باشیم و بدانیم که ما تصویر مسعود را حفظ کرده‌ایم، اما هنوز اندیشهٔ مسعود را نیاموخته‌ایم. مسعود برای قاب عکس شدن نه زیست؛ بلکه برای ساختن انسان و بیدار کردن یک نسل مبارزه کرد. مسعود شهید جوانی را می‌خواست که کتاب بخواند، بیندیشد، آگاه باشد، روابط سالم اجتماعی بسازد، در شرایط سخت اعتماد ایجاد کند، برای همبستگی تلاش ورزد و در برابر سرنوشت مردمش آگاهانه

چرا دین‌ستیزان از رفتار و گفتار طالبان استقبال می‌کنند؟

2026/08/20 12:48 بدون دیدگاه

چند روز پیش، خالد حنفی، وزیر امر به معروف طالبان، در سخنانی گفت که در شریعت «عقل و منطق و تحقیق جای ندارد». این سخنان از سوی شماری از دین‌ستیزان مورد استقبال قرار گرفت. آنان گفتند حنفی با این سخنان واقعیت دین را برملا کرده و کسانی را که از اعتدال و میانه‌روی در دین سخن می‌گویند، به «بزک‌کردن» چهره اسلام متهم کردند. اما چرا دین‌ستیزان از سخنان طالبان استقبال می‌کنند؟ نخست؛ هر دو از نظر ایدئولوژیک در موضع افراطی قرار دارند. افراط‌گرایی ایدئولوژیک به معنای قرارگرفتن در منتهاالیه یک طیف فکری است، نه در میانه آن. همان‌گونه که

جارو کردن مخالفان؛ وقتی غلبه قومی جای دولت‌سازی را می‌گیرد.

2026/08/20 12:40 بدون دیدگاه

سخن اخیر امیرخان متقی، وزیر خارجه طالبان که گفت ملاعمر مخالفان را «تا کولاب جارو کرد»، فراتر از یک تعبیر تند و پیروزمندانه است. این جمله اگر در متن تاریخ سیاسی افغانستان خوانده شود می‌تواند پرده‌ای از ذهنیت قدرتی را کنار بزند که هنوز سیاست را نه بر مبنای شهروندی و مشارکت بلکه بر مدار غلبه ، حذف و به حاشیه‌راندن دیگری می‌بیند. مساله در اینجا تنها یک واژه نیست ، مساله معنایی است که پشت آن ایستاده است. «جارو کردن» مخالفان، آن هم در اشاره به یک جغرافیای مشخص و با بار قومی شناخته‌شده، مخالف سیاسی را از

کلکانی؛ عیاری از میان مردم خراسان

2026/08/20 10:12 بدون دیدگاه

برای من، امیر حبیب‌الله کلکانی فقط نامی در میان صفحات خاک‌خورده تاریخ نیست؛ او تصویر مردی است که از میان مردم برخاست؛ با پای برهنه، اما با اراده‌ای استوار در برابر قدرت ایستاد و نام خود را در یکی از پرآشوب‌ترین فصل‌های تاریخ این سرزمین ماندگار کرد. او نه شهزاده بود و نه وارث تاج‌وتخت؛ از میان مردم عادی برخاست و در روزگاری که قدرت در انحصار خاندان‌ها و حلقه‌های محدود قرار داشت، توانست توده‌هایی را گرد خود جمع کند و به یکی از مهم‌ترین چهره‌های سیاسی زمان خود تبدیل شود. آنچه مرا به حبیب‌الله کلکانی نزدیک می‌کند، پیش

کولاب؛ وقتی دم خروس از بغل طالبان بیرون می‌زند

2026/08/20 09:50 بدون دیدگاه

ملا متقی، وزیر خارجه طالبان، دیروز به مناسبت ۲۸ اسد، سالروز استقلال افغانستان از بریتانیا، در همایشی در وزارت دفاع این گروه سخنرانی کرد. سخنان او، اما، زمانی که به مخالفان طالبان، مقاومت مسلحانه در بدخشان و گروه‌های ضدطالبانی رسید، پرده از ذهنیتی برداشت که طالبان همواره تلاش کرده‌اند آن را پنهان نگه دارند. متقی با اشاره به دور نخست مقاومت علیه طالبان ادعا کرد که «ما مخالفان را تا کولاب فرار دادیم.» این ادعا درباره واقعیت‌های تاریخی مقاومت در برابر طالبان نیازمند بحث است؛ پنجشیر، بخش‌هایی از بدخشان، تخار و بغلان در دور نخست مقاومت هرگز به‌طور کامل

از انکار مخالفان تا تهدید آنان؛ چه چیزی برای طالبان تغییر کرده است؟

2026/08/20 09:32 بدون دیدگاه

این روزها در سخنان رهبران طالبان یک تغییر قابل توجه دیده می‌شود؛ تغییری که شاید در نگاه نخست فقط تغییر در ادبیات باشد، اما اگر کمی دقیق‌تر به آن نگاه کنیم، می‌تواند نشانه‌ای از نگرانی عمیق‌تر در درون این گروه باشد. در مراسم ۲۸ اسد، برخلاف گذشته که بخش عمده سخنان رهبران طالبان درباره «پیروزی»، «امنیت» و تثبیت قدرت بود، این‌بار مخالفان حضور پررنگی در سخنرانی‌ها داشتند. از ملابرادر و عبدالسلام حنفی گرفته تا سراج‌الدین حقانی، فصیح‌الدین فطرت و امیرخان متقی، تقریباً همه به مخالفان پرداختند؛ برخی دعوت به بازگشت کردند و برخی تهدید به برخورد جدی. حتی امیرخان

بانو تمنا زریاب و ملای لنگ؟

2026/08/19 20:08 بدون دیدگاه

امان‌الله خان پس از بازگشت از اروپا، پروژه‌ی گسترده‌ای را برای اصلاح وطن آغاز کرد؛ اما بخشی از این اصلاحات با ساختار دینی، اجتماعی و قبیله‌ای این وطن فاصله‌ای جدی داشت. مثلن اقدام‌های که در خصوص پوشش زنان که کاملن سیکولاریستی بود انجام داد، اجتماعِ با ذهنیت دینی، ظرفیتِ پذیرش آن را نداشت. چنین مواردی باعث شد ملا عبدالله که یک ملای ملای لنگ بود، حرکت مذهبی ضد اصلاحی را در پیش بگیرد و بساط امان و اصلاحات‌اش را در هم بپیچد… کارهای همان ملای لنگ بود که در ملای کور ادامه یافت و خروجی‌اش شد آن‌چه که اکنون

دین را مصادره نکنیم؛ شریعت، ملک اشخاص و حکومت‌ها نیست

2026/08/19 19:24 بدون دیدگاه

مقدمه در این روزها در یکی از رسانه‌های اجتماعی، ویدیویی دیدم که در آن یکی از مقامات حکومت با صراحت می‌گفت: عقل، مطالعه و تحقیق در دین جای ندارد. شنیدن چنین سخنی برای من واقعاً تعجب‌آور و تأمل‌برانگیز بود؛ نه از آن جهت که گوینده یک مقام حکومتی است، بلکه از این جهت که سخن از دین و شریعت الهی است؛ حوزه‌ای که ملک شخصی هیچ فرد، عالم، گروه، جریان یا حکومتی نیست. همین سخن مرا با یک پرسش اساسی روبه‌رو ساخت: آیا به جایی رسیده‌ایم که برخی افراد و مقامات، خود را چنان صاحب‌اختیار دین بدانند که حتی

اگر عقل در شریعت جایی ندارد، با میراث اجتهاد اسلامی چه کنیم؟

2026/08/19 15:43 بدون دیدگاه

سخنی به نقل از یکی از مقام‌های طالبان منتشر شده است که در شریعت الهی «عقل، مطالعه و تحقیق جایی ندارد» و خلاصه قرآن در «بکن و نکن» است. اگر این سخن دقیقن با همین معنا بیان شده باشد، نمی‌توان آن را صرفن یک اظهارنظر ساده دانست و از کنار آن به‌سادگی گذشت. چون، این گفته پرسش مهمی را درباره چگونگی فهم دین مطرح می‌کند؛ اگر عقل و تحقیق در شریعت هیچ جایگاهی ندارند، پس با قرن‌ها تلاش علمی مسلمانان برای تفسیر، اجتهاد و استنباط چه کنیم؟ چگونه می‌توان میراثی را که فقها با بحث، استدلال و تحقیق ساخته‌اند،

ملکه‌ای لیبرال؛ ملکه دمشقی افغانستان کیست؟

2026/08/19 15:40 بدون دیدگاه

طالبان پس از خروج نیروهای آمریکایی، در اواسط اگست ۲۰۲۱ بار دیگر کنترل افغانستان را به دست گرفت و به‌سرعت محدودیت‌ها و قوانین سخت‌گیرانه‌ای را علیه زنان و دختران، به‌ویژه در زمینه آموزش و اشتغال، اعمال کرد. این وضعیت با شرایط افغانستان در دهه ۱۹۲۰ تفاوت بسیاری دارد؛ کشوری که طی بیش از یک قرن، شاهد حکومت پادشاهان و رؤسای جمهور گوناگون بوده است. افغانستان در سال ۱۹۲۹ دوره‌ای را تجربه کرد که از آن به‌عنوان یکی از دوره‌های طلایی و صفحات درخشان تاریخ این کشور یاد می‌شود؛ دوره‌ای که زنان بیش از هر گروه دیگری از آزادی‌ها و

از «اقرأ» تا «تعقل»؛ آیا اسلام با مطالعه و اندیشه مخالف است؟

2026/08/19 14:10 بدون دیدگاه

خالد حنفی، وزیر امر به معروف و نهی از منکر طالبان، گفته است که در شریعت الهی «عقل، مطالعه و تحقیق جایی ندارد» و مردم نباید احکام شریعت را مطابق میل و برداشت شخصی خود بررسی و تفسیر کنند. حنفی گفته است: «خلاصه قرآن کریم در دو چیز است؛ بکن و نکن. بکن یعنی امر به معروف و نکن یعنی نهی از منکر.» او افزوده است: «این علم، علم الهی است و این شریعت، شریعت الهی است.» این سخنان اما پرسش‌های جدی را درباره جایگاه عقل و اندیشه در اسلام مطرح می‌کند. اگر عقل و مطالعه هیچ جایگاهی در

معادن غور، چرا جنوب را آباد میکند؟.

2026/08/19 11:01 بدون دیدگاه

با ثروتِ که از دل غور بیرون می‌شود چرا جاده های ارزگان ساخته می‌شود؟ با این اوضاع واقعا آدم نمی‌داند از محرومیت غور درد بکشد یا از این بی‌عدالتی جنوبی ها عصبانی شود. مردم غور سال‌هاست با جاده‌های خراب، بی‌برقی، فقر، بیکاری و ابتدایی‌ترین کمبودها زندگی می‌کنند، بعد می‌بینند از منابع سرزمین‌شان پروژه‌هایی در جای دیگری ساخته می‌شود. واقعاً نمیدانم چه منطقی پشت این تصمیم است؟ اگر عواید معادن غور برای آبادانی دیگر ولایت‌ها مصرف می‌شود سهم خود غور دقیقاً کجاست؟ من نمیدانم چه کسی تصمیم گرفته است مردمی که صاحب این منابع‌اند همچنان محتاج یک متر جاده و

امان‌الله خان کجا اشتباه کرد؟ درس جاپان برای افغانستان

2026/08/19 10:42 بدون دیدگاه

۲۸ اسد، سالروز استقلال افغانستان، هر سال فرصتی است برای بازاندیشی در تاریخ معاصر این کشور؛ تاریخی که یکی از مهم‌ترین فصل‌های آن به تلاش‌های اصلاح‌گرایانه و تجددخواهانه‌ی امان‌الله خان بازمی‌گردد. در بحث‌های عمومی، افغانستان و جاپان گاهی با یکدیگر مقایسه می‌شوند و این پرسش مطرح می‌شود که چرا جاپان توانست مسیر مدرن‌شدن را طی کند، اما افغانستان در همان دوره نتوانست تجربه‌ی مشابهی را رقم بزند. البته این مقایسه زمانی معنا پیدا می‌کند که از یک تصور نادرست آغاز نکنیم: این‌که افغانستان و جاپان در یک زمان مستقل شده‌اند. چنین برداشتی از تاریخ استقلال دو کشور دقیق نیست.

احمدشاه مسعود در آینه علم رهبری نوین؛ از فرمانده جهاد و مقاومت تا رهبر استراتژیک

2026/08/19 10:01 بدون دیدگاه

احمدشاه مسعود در حافظه سیاسی و تاریخی افغانستان بیشتر با نام‌هایی چون «شیر پنجشیر»، «فرمانده مقاومت»، «قهرمان ملی» و فرمانده جهاد و مقاومت در برابر ارتش شوروی و طالبان شناخته می‌شود. این تصویر، بخشی از واقعیت زندگی اوست؛ اما تمام آن نیست. مسعود در نزدیک به سه دهه فعالیت سیاسی و نظامی، تنها فرمانده یک جبهه جنگ نبود. او در مقاطع مختلف با مسئله سازمان‌دهی نیروها، ایجاد مشروعیت، اداره مناطق تحت کنترل، مذاکره با رقبای سیاسی، ایجاد ائتلاف، ارتباط با بازیگران خارجی و سرانجام یافتن یک راه‌حل سیاسی برای جنگ افغانستان روبه‌رو بود. از همین‌جا می‌توان پرسش متفاوتی را

دو روز استقلال؛ تناقضی که طالبان به وجود آورده است

2026/08/19 09:47 بدون دیدگاه

امروز ۲۸ اسد، سالروز استرداد استقلال افغانستان از بریتانیا در ۱۹۱۹ است؛ روزی که در تاریخ افغانستان با مبارزه برای استقلال سیاسی کشور گره خورده است. طالبان نیز امسال این روز را رخصتی عمومی اعلام کرده‌اند و از «یکصدوهفتمین سالروز استقلال» یاد کرده‌اند. اما همین‌جا یک پرسش ساده پیش می‌آید: اگر ۲۸ اسد روز استقلال افغانستان است، پس ۲۴ اسد چیست؟ طالبان ۲۴ اسد، روز تسلیم‌دهی کابل و بازگشت خودشان به قدرت را نیز «استقلال» و پایان اشغال امریکا و متحدانش می‌دانند و برای آن مراسم رسمی برگزار می‌کنند. یک کشور چگونه می‌تواند دو روز استقلال داشته باشد؟ و

جولان طالبان در میدان روایت؛ چرا صدای مخالفان طالبان به گوش نمی‌رسد؟

2026/08/18 16:14 بدون دیدگاه

پنج سال از سقوط نظام جمهوری در افغانستان می‌گذرد و طالبان در طول این سالها بدون رقیب جدی در میدان روایت جولان می‌دهد. گزارش‌های سازمان‌های حقوق بشری، محدودیت‌های گسترده علیه زنان، فروپاشی اقتصادی و سرکوب آزادی بیان همگی دال بر خفقان موجود در کشور است؛ اما در همین حال روایت هایی از امنیت، نظم، مبارزه با فساد، آبادانی و پیشرفت ناشی از حکمرانی طالبان چه در افغانستان و چه در افکار عمومی بین‌المللی جای پای قابل‌توجهی باز کرده است. اینجاست که این پرسش اساسی مطرح می‌گردد: موفقیت روایی طالبان حاصل مهارت واقعی آن‌ها در سیاست رسانه‌ای است، یا بازتاب