امروز ۲۸ اسد، سالروز استرداد استقلال افغانستان از بریتانیا در ۱۹۱۹ است؛ روزی که در تاریخ افغانستان با مبارزه برای استقلال سیاسی کشور گره خورده است. طالبان نیز امسال این روز را رخصتی عمومی اعلام کردهاند و از «یکصدوهفتمین سالروز استقلال» یاد کردهاند.
اما همینجا یک پرسش ساده پیش میآید: اگر ۲۸ اسد روز استقلال افغانستان است، پس ۲۴ اسد چیست؟
طالبان ۲۴ اسد، روز تسلیمدهی کابل و بازگشت خودشان به قدرت را نیز «استقلال» و پایان اشغال امریکا و متحدانش میدانند و برای آن مراسم رسمی برگزار میکنند.
یک کشور چگونه میتواند دو روز استقلال داشته باشد؟ و چگونه ممکن است یک گروه، هم استقلالی را که یک قرن پیش به دست آمده جشن بگیرد و هم سقوط یک نظام سیاسی در پنج سال پیش را استقلال بداند؟
استقلال از چه کسی و برای چه کسی؟
۲۸ اسد متعلق به طالبان نیست. این روز متعلق به افغانستان است؛ به نسلی که برای بیرونکشیدن کشور از وابستگی خارجی جنگید و هزینه داد. در ۱۹۱۹ افغانستان پس از جنگ سوم افغانستان و انگلیس و توافقی که به پایان کنترل بریتانیا بر سیاست خارجی افغانستان انجامید، استقلال خود را به دست آورد.
اما ۲۴ اسد داستان دیگری دارد. در ۱۴۰۰، طالبان کابل را تصرف کردند، جمهوری سقوط کرد و این گروه قدرت را در دست گرفت. طالبان بعدها این روز را به عنوان «روز پیروزی» ثبت کردند و هر سال برای آن مراسم و نمایشهای نظامی برگزار میکنند.
مشکل از جایی آغاز میشود که «پیروزی یک گروه» با «استقلال یک کشور» یکی گرفته شود.
استقلال یعنی کشور از سلطه بیگانه رها شود؛ اما سقوط یک حکومت و تصرف پایتخت توسط یک گروه داخلی، هر اندازه که آن گروه آن را پیروزی خود بداند، به خودی خود استقلال نیست. اگر چنین باشد، هر گروهی که روزی با جنگ پایتخت را تصرف کند، میتواند روز تصرف خود را روز استقلال کشور اعلام کند.
این همان تناقضی است که طالبان هنوز نتوانستهاند توضیح دهند.
اگر ۲۴ اسد استقلال است، چرا ۲۸ اسد نیز استقلال است؟ اگر ۲۸ اسد استقلال است، چرا باید روز تسلیمشدن کابل و بازگشت طالبان به قدرت، عنوان استقلال بگیرد؟
حتی در همان نخستین روزهای پس از تصرف کابل نیز این دو روایت در برابر هم قرار گرفتند. در ۱۹ اگست ۲۰۲۱، همزمان با روز استقلال، مردم در شماری از شهرها پرچم سهرنگ افغانستان را بلند کردند و در اعتراض به سلطه طالبان به خیابان آمدند؛ در جلالآباد و دیگر نقاط نیز اعتراضها با خشونت روبهرو شد.
این یعنی برای بخشی از مردم، استقلال چیزی متفاوت از روایت طالبان بود و هست.
سخنآخر اینکه؛
طالبان میتوانند ۲۴ اسد را روز پیروزی خود بدانند؛ این حق هر گروهی است که تاریخ خودش را آنگونه که میخواهد روایت کند. اما تاریخ افغانستان فقط تاریخ طالبان نیست.
۲۸ اسد، خاطره استقلال افغانستان از بریتانیاست؛ ۲۴ اسد، خاطره سقوط کابل و تسلیمدهی قدرت به طالبان.
یکی روز رهایی کشور از سلطه خارجی است و دیگری روز تصرف قدرت توسط یک گروه مسلح داخلی.
پس یک کشور دو روز استقلال ندارد؛ این طالباناند که میخواهند دو روایت متفاوت را زیر نام استقلال کنار هم بنشانند.
