تحلیل

فرهنگ ما؛ تقدیس شاعر، تقصیر زن

2026/08/25 14:19 بدون دیدگاه

در یکی دو روز اخیر، شبکه‌های اجتماعی پر شده است از ادعایی درباره تجاوز جنسی استاد لطیف ناظمی به یک خانم در یک همایش فرهنگی در سویدن. استاد لطیف ناظمی از چهره‌های شناخته‌شده شعر و ادبیات فارسی در افغانستان است و دارای جایگاه محترم. این نوشته در پی داوری درباره این پرونده مشخص نیست. نه می‌خواهد ثابت کند که این ادعا درست است و نه می‌خواهد آن را نادرست بخواند. آنچه اینجا موضوع بحث است، واکنش بسیاری‌ها به این پرونده است؛ واکنش‌هایی که استاد را به دلیل پیشینه فرهنگی شناخته‌شده‌اش تبرئه می‌کند و زن را مقصر معرفی می‌نماید. من

محاکمه فاتح؛ یعنی طالب خود اعتراف می‌کند که یک گروه جنایت‌پیشه است

2026/08/25 10:53 بدون دیدگاه

جمعه‌خان فاتح یکی از فرماندهان ستمگر و خون‌آشام تاجیک‌تبار طـ.البان اخیرا پس از شورش و سرکشی در برابر تمامیت‌خواهی‌ طالبان پشتون‌تبار، توسط قاری فصیح‌الدین فطرت رئیس ستاد ارتش (!) این گروه، به گونه‌ای به دام انداخته شد و تسلیم شد، اکنون در بازداشت و در انتظار برگزاری دادگاه و چشیدن سزای کردارهایش علیه نظام اسلامی (!) به سر می‌برد. ژیم طالـ.ب برای اینکه فرایند دادگاه و از میان‌برداشتن اورا در ذهنیت عمومی یک اقدام بجا و طبیعی جلوه دهد و حساسیت‌های احتمالی پس از حذف اورا عادی‌سازی و حتا از بین ببرد، با گروهی از رسانه‌های استخدامی و استخباراتی‌اش

آیا حضرت محمد(ص) پیامبر شمشیر بود؟

2026/08/25 10:24 بدون دیدگاه

در هفته وحدت اسلامی و هم‌زمان با سالروز ولادت پیامبر گرامی اسلام، یکی از موضوعاتی که همواره درباره اسلام و شخصیت پیامبر مطرح شده، نسبت میان اسلام، خشونت و جنگ است. منتقدان اسلام، به‌ویژه برخی جریان‌های اسلام‌ستیز، از تعبیر «پیامبر شمشیر» برای ارائه تصویری خشن از حضرت محمد(ص) استفاده کرده‌اند. در مقابل، بخشی از نویسندگان مسلمان تلاش کرده‌اند با استناد به سیره پیامبر، این تصویر را رد کنند. پیامبر شمشیر؟ یکی از ادعاهایی که طی دهه‌های گذشته در برخی محافل غربی مطرح شده، معرفی پیامبر اسلام به‌عنوان شخصیتی جنگ‌طلب و خشونت‌گراست. در این نگاه، جنگ‌های دوران پیامبر و آیات

هفته وحدت؛ از برابری اسلامی تا تبعیض طالبان

2026/08/25 10:21 بدون دیدگاه

در باره تاریخ دقیق سالروز تولد پیامبر اسلام میان مذاهب اسلامی اختلاف نظر وجود دارد. اهل سنت ۱۲ ربیع‌الاول و شیعیان ۱۷ ربیع‌الاول را سالروز میلاد پیامبر اسلام می‌دانند. از همین رو، در جمهوری اسلامی ایران فاصله میان این دو تاریخ «هفته وحدت» نام‌گذاری شده است تا هر دو مناسبت گرامی داشته شود. به مناسبت هفته وحدت و سالروز تولد پیامبر اسلام، بد نیست به یکی از نکاتی بپردازیم که برنارد لوئیس، خاورشناس نامدار غربی، درباره اسلام مطرح کرده است: اسلام، در مقایسه با بسیاری از نظام‌های اجتماعی زمان ظهورش، حامل یک پیام نیرومند برابری‌خواهانه بود. شاید این سخن

از کابل تا کنگره امریکا؛ چرا عایشه وهاب کنار طالبان و در مقابل مردم افغانستان ایستاده است؟

2026/08/25 09:32 بدون دیدگاه

عایشه وهاب با یک اتفاق تاریخی وارد کنگره امریکا شده است؛ نخستین زن اهل افغانستان که به مجلس نمایندگان امریکا راه یافته است. این اتفاق، در ذات خود می‌توانست مایه خوشحالی بسیاری از افغانستانی‌ها باشد؛ زنی با پیشینه افغانستانی که از تجربه‌های دشوار زندگی گذشته و حالا به یکی از مهم‌ترین نهادهای سیاسی جهان راه یافته است. اما درست در نخستین روزهای ورودش به کنگره، سخنانی درباره افغانستان گفته که برای بسیاری از مردم این کشور قابل تأمل و حتی دردناک است. وهاب در گفت‌وگویی خواستار تعامل امریکا با طالبان شده و گفته است واشنگتن باید با هر گروهی

قربانیان جاده؛ چرا حادثات ترافیکی در افغانستان افزایش یافته است؟

2026/08/24 13:58 بدون دیدگاه

این روزها در کنار ده ها مشکل و جنجال اجتماعی که زندگی مردم افغانستان را تحت تاثیر قرار داده است، یک حادثه خاموش نیز هر روز از میان مردم ما قربانی می گیرد. تقریبا هر روز خبر تصادف، سرنگونی موتر، برخورد وسایط نقلیه و جان باختن یا زخمی شدن شماری از هموطنان را می شنویم و می بنیم؛ حوادثی که در شاهراه های بزرگ و مسیر هایی که رفت و آمد میان ولایت ها در آن صورت می گیرد، بیشتر به چشم می خورد. بسیاری از این حوادث تنها یک لحظه را از انسان می گیرند، اما خانواده ای

آیا به راستی طالبان حنفی مذهب هستند؟

2026/08/24 13:46 بدون دیدگاه

یکي از معیارها برای یافتن پاسخ روشن به این پرسش، برخورد این گروه با زبان فارسی‌است؛ چون فارسی زبان مادری امام ابوحنیفه بود؛ و او پیشوای مذهب حنفی است؛ امامي که صدها میلیون مسلمان جهان پیرو اویند. امام ابو حنیفه هموست که فتوا داد می‌توان نماز را با زبان فارسی برپا داشت. و علاوه و بالاتر از آن، فارسی زبان مادری اکثریت ساکنان افغانستان است. فارسی زبان بین‌الاقوامی اکثریت قریب به اتفاق مردم افغانستان است. فارسی زبان دوم جهان اسلام است؛ چون نخستین زباني است که قرآن به آن برگردان و تفسیر شده است؛ زباني‌ست که تمام آسیای مقدم

افغانستان؛ از زخم‎های دیروز تا کینه‎ های فردا

2026/08/24 10:56 بدون دیدگاه

گاهی یک خبر، فقط یک خبر نیست. گاهی مرگ یک انسان، پنجره‌ای است به درون جامعه؛ به زخم‌هایی که سال‌هاست با خود حمل می‌کنیم و به خشم‌هایی که شاید تصور کنیم فقط در فضای مجازی باقی می‌مانند، اما می‌توانند بسیار فراتر بروند. کشته‌شدن حسیب پنجشیری، از فرماندهان جبهه مقاومت ملی افغانستان، یکی از همین لحظه‌ها بود. پس از انتشار خبر، فضای مجازی شاهد واکنش‌های متفاوتی بود؛ از همدردی و سوگواری تا شادی، تمسخر و واکنش‌های تند و قومی. گزارش‌هایی نیز درباره انتقادها از نحوه برخورد با پیکر او منتشر شد. اما آنچه بیش از خود حادثه ذهنم را درگیر

زنان افغانستان،از محرومیت و ناامیدی تا مقاومت و همبستگی

2026/08/24 10:36 بدون دیدگاه

وضعیت اسفناک زنان افغانستان پس از بازگشت طالبان به قدرت، زندگی زنان و دختران افغانستان با یکی از گسترده‌ترین و نظام‌مندترین محدودیت‌های سیستماتیک روبه‌رو شده است. میلیون‌ها زن ودختر از حق آموزش محروم شده‌اند، زنان از بسیاری فرصت‌های کاری کنار گذاشته شده‌اند و آزادی تردد، حضور اجتماعی، فعالیت مدنی و مشارکت سیاسی آنان به‌شدت محدود کم رنگ شده است. زنان زمانی که دانش‌آموز، دانشجو، آموزگار، خبرنگار، کارمند، فعال مدنی و تصمیم‌گیرنده در جامعه بود، امروز در بسیاری از عرصه‌ها با دیوارهای بلند تبعیض جنسیتی و محدودیت مواجه است. این وضعیت تنها محرومیت یک نسل نیست؛ بلکه تهدیدی جدی علیه

پوپولیسم و وسوسه‌ پاسخ‌های ساده

2026/08/24 10:06 بدون دیدگاه

در این‌که یکی از مشکلات عمده افغانستان، مسئله قومی است، تردیدی نیست؛ اما مسئله قومی همه‌ی مشکل ما نیست. فقر، افراط‌گرایی مذهبی، تضاد روستا و شهر، بی‌سوادی، رشد سریع جمعیت و مداخلات خارجی نیز هرکدام بخشی از بحران پیچیده و چندلایه افغانستان‌اند. اما پوپولیست‌ها چه می‌کنند؟ آنان مجموعه‌ای از مشکلات پیچیده و درهم‌تنیده را به یک عامل فرو می‌کاهند: قومیت. چرا؟ زیرا روایت‌های ساده و روشن، به‌ویژه در شرایط بحران و نااطمینانی، ظرفیت بیشتری برای بسیج عاطفی و سیاسی دارند. به‌جای آن‌که مخاطب را با پیچیدگی‌های یک بحران درگیر کنند و از او بخواهند میان عوامل مختلف رابطه برقرار

مخالفان طالبان و مارپیچ مرگ

2026/08/24 09:42 بدون دیدگاه

در طبیعت پدیده‌ای وجود دارد که به آن «مارپیچ مرگ» یا در برخی روایت‌ها «خودکشی مورچه‌ها» می‌گویند. مورچه‌ها برای یافتن مسیر، رد بوی مورچه‌های دیگر را دنبال می‌کنند. هرچه تعداد مورچه‌ها بیشتر شود، این ردها ممکن است به مسیری دایره‌ای تبدیل شود؛ مورچه‌ها به جای رسیدن به مقصد، پشت سر یکدیگر می‌چرخند و آن‌قدر این کار را ادامه می‌دهند تا از خستگی از پا بیفتند و بمیرند. این پدیده شاید در ظاهر فقط یک اتفاق عجیب در دنیای مورچه‌ها باشد، اما اگر به وضعیت مخالفان طالبان نگاه کنیم، شباهتی تلخ در آن می‌بینیم؛ رهبران متعدد، پیرو و دنباله‌رو زیاد،

(۱) پرونده افغانستان: شب حمله شوروی به افغانستان

2026/08/24 09:31 بدون دیدگاه

شهزاده ترکی الفیصل در دوره‌ای حساس و مهم در تاریخ معاصر افغانستان به‌عنوان رییس استخبارات سعودی ایفای وظیفه نموده است. این مسئولیت در سازمان استخبارات سعودی، او را وادار نموده تا در مورد این دوره و رابطه عربستان با پرونده افغانستان براساس چشم‌دیدهای خودش گواهی بدهد. ترکی الفیصل بیشتر از بیست سال در این سمت باقی ماند. او در کتاب «پرونده افغانستان» در باره این پرونده جنجال‌برانگیز سخن گفته است. شهزاده ترکی الفیصل آل سعود، پسر کوچک ملک فیصل بن عبدالعزیز است. او یکی از برجسته‌ترین شخصیت‌هایی است که نامش با دنیای استخبارات و دیپلوماسی گره خورده است. وی

چرا جنگ قومی نیست؟

2026/08/23 10:00 بدون دیدگاه

در روزهای اخیر، به‌ویژه پس از کشته‌شدن حسیب پنجشیری، شماری اصرار دارند که جنگ علیه طالبان «قومی» اعلام شود و آنچه امروز در افغانستان می‌گذرد، جنگ قومی خوانده شود. به گمان من، مشکل اساسی این دوستان این است که میان جنگ قومی و مبارزه برای آزادی و عدالت اجتماعی تفاوت نمی‌گذارند. جنگ قومی چیست؟ جنگ قومی زمانی شکل می‌گیرد که تعلق قومی به معیار اصلی دشمنی و خشونت تبدیل شود؛ یعنی انسان نه به دلیل رفتار و موضع سیاسی‌اش، بلکه صرفاً به دلیل تعلق قومی‌اش دشمن تلقی شود. در چنین جنگی، یک قوم به‌صورت جمعی هدف نفرت‌پراکنی قرار می‌گیرد،

محاکمه جمعه‌خان فاتح؛ عدالت یا انتقام قومی با لباس قانون؟

2026/08/23 09:27 بدون دیدگاه

طالبان می‌گویند برای محاکمه جمعه‌خان فاتح پرونده می‌سازند؛ ذبیح‌الله مجاهد نیز گفته است که پس از تکمیل پرونده و مشخص‌شدن اتهامات، موضوع به نهادهای عدلی و قضایی سپرده خواهد شد. هم‌زمان، گزارش‌ها از نسی و درواز حاکی از آن است که طالبان از مردم خواسته‌اند شکایت‌های خود علیه فاتح را ارائه کنند و از رویدادهای اخیر نیز مستندسازی تصویری انجام داده‌اند. در ظاهر، همه‌چیز شبیه یک روند قانونی است؛ پرونده، شاکی، مدرک و محکمه. اما پرسش مهم‌تر این است: چرا اکنون؟ جمعه‌خان فاتح سال‌ها در صف طالبان جنگیده، در ساختار این گروه مسئولیت داشته و به روایت منابع، در

کاش طالب نیز آدم شود

2026/08/22 14:48 بدون دیدگاه

اپس از شهادت حسیب پنجشیری، شبکه‌های اجتماعی شاهد سیلی از عاطفه و همدردی با مقاومت‌گران بود؛ طوری که اکثریت رهبران سیاسی اعلامیه صادر کردند و بسیاری از نخبگان کشور تسلیت گفتند. وقتی استخبارات طالبان این همه همدردی و همبستگی را دید، شروع کرد به نبش اتهاماتی که در دوره جمهوریت علیه حسیب پنجشیری مطرح شده بود؛ اتهاماتی از جنس دزدی، زورگیری و امثال آن. برخی فعالان مدنی نیز کماکان تحت تأثیر این تبلیغات رفتند و محتواهای طالبان را وایرال کردند. جالب این بود که استخبارات طالبان اول فرمانده را ترور فیزیکی کرد و سپس به ترور شخصیتی او پرداخت؛

قهرمان‌سازی از انتحاریون؛ توهین دوباره به قربانیان تروریسم

2026/08/22 11:35 بدون دیدگاه

۲۱ آگست، روز جهانی یادبود و ادای احترام به قربانیان تروریسم است؛ روزی برای گرامی‌داشت انسان‌هایی که قربانی خشونت تروریستی شدند و یادآوری این حقیقت که پشت هر قربانی، خانواده‌ای قرار دارد که سال‌ها با درد فقدان زندگی می‌کند. برای افغانستان، اما این روز معنای تلخ‌تری دارد؛ کشوری که طی دهه‌های گذشته شاهد حملات انتحاری، انفجارها، ترورهای هدفمند و کشتار هزاران شهروند بی‌گناه بوده است. در این میان، طالبان یکی از اصلی‌ترین طرف‌های درگیر در جنگ و خشونت‌های چند دهه اخیر افغانستان بوده‌اند. حملات انتحاری و انفجاری، ترورهای هدفمند و حمله به مراکز نظامی و غیرنظامی، بخشی از کارنامه

همزیستی بدون انکار؛ راهی فراتر از شعار برادری

2026/08/22 10:29 بدون دیدگاه

در این دو هفته، از بدخشان تا پنجشیر، بیش از هر چیز یک واقعیت تلخ ذهن و فکرم را مشغول کرده است؛ واقعیتی که سال‌هاست از گفتنش فرار می‌کنیم و هر بار با شعارهایی مانند «ما همه برادریم»، «ما یک ملت هستیم» و «همه برای یک افغانستان می‌جنگیم» روی آن پرده می‌اندازیم. من برای آن ریش‌سفید بدخشانی و آن جوان پنجشیری اشک نمی‌ریزم، نه از آن جهت که مرگ‌شان دردناک نیست، بلکه از این جهت که آنان با آگاهی وارد مسیری شدند که پایانش را می‌دانستند. انتخاب کردند، ایستادند و مردانه جان دادند. اندوه من برای چیزی بزرگ‌تر است:

چگونه سوگ حسیب پنجشیری را به سرمایه اجتماعی تبدیل کنیم؟

2026/08/22 09:47 بدون دیدگاه

پنج‌شنبه گذشته، فرمانده حسیب پنجشیری، پس از پنج سال ایستادگی مسلحانه در برابر طالبان، سرانجام در یک کمین کشته شد. شهادت او در میان مردم افغانستان موجی گسترده از اندوه، همدردی و همبستگی عاطفی برانگیخته است. اکنون پرسش اساسی این است: چه باید کرد تا این حس همدردی گسترده، پیش از آن‌که فروکش کند، به نیرویی برای آزادی‌خواهی و به سرمایه‌ای اجتماعی ـ سیاسی برای مقاومت تبدیل شود؟ به باور من، یکی از نخستین گام‌ها این است که پیش از آن‌که موج احساسات و عواطف مردم فروکش کند، با برگزاری نمازهای جنازه غیابی و مراسم‌های یادبود در شهرهای مختلف

چرا چریک‌های مخالف طالبان یکی‌یکی به دام می‌افتند؟

2026/08/22 09:35 بدون دیدگاه

کشته‌شدن حسیب پنجشیری، مشهور به «حسیب قوای مرکز»، بار دیگر یک پرسش تلخ را پیش روی مردم و مخالفان طالبان گذاشته است: چرا فرماندهان و چریک‌هایی که سال‌ها در کوهستان‌های افغانستان فعالیت کرده‌اند، گاهی با چنین سرعتی شناسایی و گرفتار می‌شوند؟ حسیب پنجشیری پس از پنج سال حضور در داخل افغانستان، سرانجام در سالنگ شمالی در کمین طالبان کشته شد؛ جبهه مقاومت ملی نیز مرگ او را تأیید کرده است. درباره جزئیات دقیق این عملیات هنوز روایت‌های متفاوتی وجود دارد. حسیب تنها یک نام نیست؛ مسئله‌ای را نمایندگی می‌کند که اگر جدی گرفته نشود، ممکن است به تکرار یک

شهادت حسیب پنجشیری؛ آزمون همبستگی، دشمن‌شناسی و مسئولیت ما

2026/08/22 09:22 بدون دیدگاه

۱) تبدیل همبستگی عاطفی به نیروی عدالت‌خواهی واکنش‌ها به شهادت حسیب پنجشیری بسیار گسترده و قابل توجه بود. این رویداد یک همبستگی عاطفی کم‌سابقه در میان همه مخالفان طالبان ایجاد کرد؛ سرمایه‌ای اجتماعی که نباید رها شود، بلکه باید هوشمندانه مدیریت و به نیرویی برای عدالت‌خواهی تبدیل شود. راه‌های بسیاری برای مدیریت این همبستگی وجود دارد. پیشنهاد می‌کنم یک کارگروه مشخص تشکیل شود تا روی این موضوع کار کند و راهکارهای عملی برای حفظ این همدلی، تقویت انسجام و تبدیل این سیل عاطفه و خشم به نیرویی برای عدالت‌خواهی را بررسی کند. نظریاتی در این زمینه دارم که با