این روزها در کنار ده ها مشکل و جنجال اجتماعی که زندگی مردم افغانستان را تحت تاثیر قرار داده است، یک حادثه خاموش نیز هر روز از میان مردم ما قربانی می گیرد. تقریبا هر روز خبر تصادف، سرنگونی موتر، برخورد وسایط نقلیه و جان باختن یا زخمی شدن شماری از هموطنان را می شنویم و می بنیم؛ حوادثی که در شاهراه های بزرگ و مسیر هایی که رفت و آمد میان ولایت ها در آن صورت می گیرد، بیشتر به چشم می خورد. بسیاری از این حوادث تنها یک لحظه را از انسان می گیرند، اما خانواده ای را برای سال ها داغدار، یتیم، معلول، بی سرپرست و گرفتار مشکلات سخت اقتصادی می سازد. این نکته قابل یادآوری است که حوادث ترافیکی همیشه یک حادثه ناگهانی و اجتناب ناپذیر نیست. در بسیاری از موارد، مجموعه ای از عوامل انسانی، روانی، اقتصادی و محیطی در کنار هم زمینه حادثه را فراهم می کنند. و همچنان با آمادگی و رعایت نکات اساسی راننده گی قابل جلوگیری هم می باشد.
بنظرم من مهم ترین عوامل تصادفات می تواند در کنار سایر علل و عوامل نکات ذیل باشد:
۱.سرعت، عجله و شتاب در رانندگی: یکی از عوامل مهم تصادفات، سرعت غیرمجاز و تلاش برای زودتر رسیدن به مقصد است. گاهی راننده برای چند دقیقه زودتر رسیدن، جان خود و ده ها انسان دیگر را به خطر می اندازد. بخصوص انانیکه در قطار مسافر گیری می باشند. و آنهم با شنیدن موسیقی های مبتذل با مستی فراوان عجله را سرمشق راه شان قرار میدهد. اما چند دقیقه ناوقت رسیدن بسیار بهتر از یک عمر پشیمانی و نرسیدن است.
۲. غفلت هنگام رانندگی: صحبت کردن در موبایل آنهم به صورت خیلی متواتر به حدی که یک دعوا و جنجال عظیم را پشت موبایل می خواهند حل و فصل نمایند. پیام نوشتن، مشاجره با سواری ها و یکی تحلیل گر می شود و یکی قاضی و یکی چی و دیگری راستی، فکر کردن به مشکلات شخصی و اقتصادی و حتی من معتقدم که خیره شدن به مناظر اطراف می تواند تمرکز راننده را مختل کند. رانندگی نیازمند توجه مداوم به جاده است. و در چنین موقع یک لحظه غفلت در سرعت بالا ممکن است فاصله میان زندگی و مرگ باشد.
۳. خستگی و خواب آلودگی: رانندگی طولانی، مخصوصا در مسیرهای چند صد کیلومتری، بدون استراحت کافی قدرت و توانای و حتی واکنش راننده را از بین میبرد. خواب آلودگی هنگام رانندگی خطر تصادف را چند برابر می کند. بنابراین راننده ای که احساس خستگی می کند، نباید تصور کند با نوشیدن یک چای یا قهوه با استفاده دخانیات می تواند برای مدت طولانی خواب را شکست دهد. بهترین راه، توقف در محل امن و استراحت کافی است. پیشنهاد می شود در سفرهای طولانی، پس از هر حدود دو ساعت رانندگی، زمانی برای استراحت در نظر گرفته شود و پیش از آغاز سفر نیز خواب کافی وجود داشته باشد.
۴. استرس و فشارهای زندگی: در افغانستان ما، نمی توان از حوادث ترافیکی سخن گفت و نقش فشارهای روانی و اقتصادی و اجتماعی فعلی را نادیده گرفت. مشکلات اقتصادی، بیکاری، قرضداری، فشار معیشتی، نگرانی از آینده، مشکلات خانوادگی و استرس های روزمره می توانند ذهن انسان را درگیر کنند. راننده ای که جسمش پشت رانندگی موتر است اما ذهنش درگیر ده ها مشکل دیگر، ممکن است نتواند با دقت و تمرکز لازم رانندگی کند.
استرس و عصبانیت همچنین می تواند رفتار راننده را تند و تیزتر کند؛ از سبقت های خطرناک گرفته تا سرعت گیری، بی صبری و واکنش های عجولانه و رقابت سرعت با دیگر رانندگان از عوامل کلید می تواند باشد.
۵. سرک های غیرمعیاری و نا هموار: تمام مسئولیت تصادف را نمی توان بر دوش و گردن راننده گذاشت. وضعیت جاده نیز نقش بسیار مهمی دارد. جاده های نامناسب، نبود علائم و نشانه های کافی ترافیکی، چراغ های ترافیکی برای روشنایی، کمبود خط کشی، خرابی قیر سرک، گردنه های و پر خم و پیچ و خطرناک، عدم تفکیک مسیر رفت و برگشت و مشکلات موجود در برخی شاهراه ها، احتمال وقوع حادثه را افزایش می دهد. در کشوری مانند افغانستان که بخش قابل توجهی از رفت و آمد میان ولایت ها از طریق همین شاهراه ها انجام می شود، ایمن سازی جاده ها باید بخشی از خدمات جدی حفظ جان مردم باشد.
۶. رعایت نکردن فاصله با موتر عقب و پیشروی: یکی دیگر از اشتباهات رایج، رفتن و نزدیک شدن بسیار موتر پیشرو و عقب است. وقتی فاصله کافی و مناسب وجود نداشته باشد، در صورت توقف ناگهانی، راننده فرصت کافی برای واکنش ندارد و احتمال تصادف های زنجیره ای افزایش می یابد. در جاده های لغزنده، بارانی، برفی و یخ بندان، فاصله باید بیشتر از حالت عادی باشد؛ زیرا زمان توقف وسیله نقلیه افزایش پیدا می کند.
۷. شرایط نامساعد آب و هوا: بارندگی، برف، یخ بندان و تاریکی شب، دید راننده و کنترل موتر را سخت و دشوار می سازد. در چنین شرایطی، سرعت باید کاهش یابد و فاصله با وسایط دیگر بیشتر شود. رانندگی در شرایط دشوار، جای رقابت، نمایش مهارت و شجاعت نیست؛ احتیاط در چنین شرایطی نشانه عقلانیت است. و توجه به حفظ جان دیگران از مسئولیت های اصلی راننده است.
برای کاهش تلفات و جلوگیری از وقوع این حوادث چه باید کرد؟
این نکته را نیز به عرض برسانیم که متاسفانه بعد از فرار اشرف غنی رییس جمهور پیشین و تحولی که در افغانستان رخ داد؛ اکثریت نسل تحصیل کرده و جوان و مامورین پیشین، تقاعد داده شد و تقاعد کرده در نبود شغل مناسب به راننده گی تکسی روی آوردند که فشار های اقتصادی روی فعالیت های روزانه اینان اثر گذاشته است و تمرکز را از آنان گرفته است و در کنار این نبود آموزش درست و اصولی رانندگی و نداشتن گواهینامه معتبر نیز از عوامل قابل ملاحظه در افزایش حوادث ترافیکی است؛ زیرا رانندگی بدون مهارت و آگاهی کافی، جان راننده و دیگران را با خطر جدی مواجه می کند. به هر حال پیشگیری از حوادث ترافیکی تنها وظیفه راننده نیست؛ یک مسئولیت مشترک میان راننده، سرنشین، خانواده، جامعه و ادارات مربوطه است.
- راننده باید از سرعت غیر مجاز و سبقت های خطر ناک خود داری کند.
- پیش از سفر طولانی، استراحت و خواب کافی داشته باشد.
- هنگام خستگی یا خواب آلودگی به رانندگی ادامه ندهد.
- هنگام رانندگی از استفاده غیر ضروری تلفن همراه خودداری کند.
- فاصله مناسب با وسیله نقلیه پیشرو را رعایت کند.
- در شرایط بارانی، برفی و هوای آلوده سرعت را کاهش دهد.
- سرنشینان نیز در برابر رانندگی خطرناک و عجولانه سکوت نکنند و به راننده تذکر دهند.
- کمربند ایمنی برای راننده و سرنشینان جدی گرفته شود.
- برای کودکان از چوکی و تجهیزات مناسب استفاده شود.
- پیش از سفر، وضعیت موتر، توقف، تایرها، چراغ ها و سایر تجهیزات ضروری بررسی شود.
- نهادهای مسئول بی توجیهی نکنند باید برای بهبود شاهراه ها، نصب علائم، خط کشی، روشنایی و ایمن سازی نقاط حادثه خیز اقدام جدی کنند.
در نهایت باید بپذیریم که بسیاری از تصادفات، سرنوشت محتوم نیستند؛ قابل پیشگیری اند. هیچ سفری آن قدر فوری نیست که ارزش به خطر انداختن جان انسان را داشته باشد. هیچ مقصدی آن قدر مهم نیست که برای رسیدن به آن، جان خود و دیگران را به خطر بیندازیم.
در جاده، چند دقیقه دیر رسیدن بهتر از این است که اصلا به مقصد نرسیم. جان انسان ها ارزشمندتر از سرعت، عجله و رسیدن زودتر به مقصد است.و در نهایت، بر همه ما لازم است که در برابر این وضعیت بی تفاوت نباشیم؛ رعایت قوانین، احتیاط در رانندگی و توجه به جان خود و دیگران، مسئولیتی است که بر عهده همه ماست.
وما علينا الا البلاغ المبين
