تحلیل

نفاق‌افکنی فیسبوکی؛ جنگ نرم علیه اعتراضات مردمی هرات

2026/06/09 14:24 بدون دیدگاه

در پی اعتراضات اخیر مردم هرات علیه بازداشت، آزار و اذیت زنان توسط طالبان، در فضای مجازی به‌ویژه فیسبوک، با نوشته‌هایی تحت عنوان «رک‌نگاری» مواجه شدم که در ظاهر به تحلیل اوضاع می‌پردازند، اما در عمل مردم را به اطاعت و تسلیم در برابر ظلم و ستم طالبان فرا می‌خوانند. این نوشته‌ها چند ویژگی مشترک دارند: نخست آن‌که اعتراضات را به‌صورت هدفمند در قالب نزاع‌های قومی بازنمایی می‌کنند؛ دوم آن‌که با دامن‌زدن به شکاف‌های اجتماعی، القا می‌کنند که گویا گروه‌هایی از مردم از یکدیگر حمایت نمی‌کنند و از این طریق تلاش می‌شود انسجام اعتراضات شکسته شود. از هر زاویه

امت اسلامی و هویت ملی؛ از واقعیت سیاسی تا رسالت تمدنی

2026/06/09 12:29 بدون دیدگاه

همان‌گونه که تعلق به خانواده، تعلق به جامعه را نفی نمی‌کند، تعلق به یک کشور نیز نباید تعلق به امت اسلامی را از میان ببرد. یکی از پرسش‌های مهم در اندیشه سیاسی اسلام این است که آیا کاربرد واژه‌هایی مانند «ملت»، «هویت ملی»، «منافع ملی» و «دولت ملی» با جهان‌بینی اسلامی سازگار است یا آن‌که این مفاهیم در عصر جدید جایگزین نادرست مفهوم قرآنی «امت» شده‌اند؟ این پرسش از آن جهت اهمیت دارد که جهان اسلام در یک قرن اخیر، هم‌زمان با شکل‌گیری دولت‌های ملی، ظهور ناسیونالیسم و فروپاشی ساختارهای سنتی وحدت سیاسی مسلمانان، با چالش نسبت میان هویت

نتایج و پیامدهای حمله موشکی ایران به اسرائیل

2026/06/09 11:03 بدون دیدگاه

یکشنبه شب، بار دیگر معادلات پیچیده غرب آسیا دستخوش تحولی سریع اما پرمعنا شد. آغاز و پایان یک درگیری محدود بین ایران و اسرائیل در فاصله کمتر از ۲۴ ساعت، نه یک ماجرای گذرای نظامی، بلکه نمایشی از یک رویکرد راهبردی تازه از سوی جمهوری اسلامی ایران بود؛ رویکردی که در آن «بازدارندگی فعال» جای «صبر راهبردی» را گرفته است. ۱. پاسخ به نقض خط قرمز؛ نه شروع جنگ آنچه شب گذشته رخ داد، واکنشی حساب‌شده به حملات رژیم صهیونیستی به ضاحیه بیروت بود. ایران بارها هشدار داده بود که تعرض به لبنان و زیرساخت‌های جبهه مقاومت، خط قرمز

روز جهانی آرشیف؛ وضعیت آرشیف ملی افغانستان در سایه فراموش

2026/06/09 10:22 بدون دیدگاه

امروز روز جهانی آرشیف است. در کابل اما، آرشیف ملی افغانستان احتمالاً مثل هر روز با همان سکوت سنگینش بیدار شده است؛ سکوتی که در آن نه هیاهوی بازدیدکننده‌ای هست، نه رفت‌وآمد پژوهشگری که دنبال یک سند قدیمی باشد، نه حتی آن جنب‌وجوشی که یک روز آنجا را شبیه قلب تپنده حافظه کشور می‌کرد. حالا بیشتر شبیه اتاقی است که کسی سال‌هاست در آن حرف نزده، فقط گردِ زمان روی میزها نشسته است. آرشیف ملی افغانستان، اگر دقیق‌تر نگاه شود، فقط یک اداره نه که یک حافظه جمعی است که حالا انگار نفس‌کشیدنش سخت‌تر شده است. حافظه‌ای که اگر

موهنجودارو؛ وقتی از شهرهای باستانی روایت سیاسی می‌کنیم

2026/06/09 09:32 بدون دیدگاه

امشب فیلمی از سینمای هند نگاه می‌کردم زیر عنوان «موهنجودارو». این فیلم در سال ۲۰۱۶ به کارگردانی آشوتوش گواریکر و با بازی هریتیک روشن و پوجا هگده ساخته شده است. وقتی نام فیلم را دیدم، برای دیدنش علاقه‌مند شدم؛ چون قبلاً چیزهایی در مورد تمدن موهنجودارو می‌دانستم. موهنجودارو، نام یکی از مهم‌ترین شهرهای تمدن درهٔ سند است؛ تمدنی که حدود ۲۶۰۰ تا ۱۹۰۰ سال پیش از میلاد در درهٔ سند شکوفا شد و امروز بقایای آن در پاکستان امروزی قرار دارد. این شهر به خاطر شهرسازی پیشرفته، خیابان‌های منظم، سیستم فاضلاب و معماری برنامه‌ریزی‌شده‌اش شهرت دارد. این تمدن در

تقابل مدنیت و بدویت در هرات

2026/06/08 14:15 بدون دیدگاه

روزی در مشهد به حرم امام رضا رفتم و پس از زیارت، از مسجد گوهرشاد بیگم دیدار کردم؛ مسجدی که قدمت آن به حدود ۶۰۰ سال قبل از امروز، یعنی به دوره تیموریان بازمی‌گردد. مسجد گوهرشاد بیگم یکی از شاهکارهای معماری عصر تیموری و نمونه‌ای بی‌نظیر از هنر اسلامی قرن پانزدهم میلادی است. این مسجد را به این نام می‌خوانند، زیرا به دستور گوهرشاد بیگم، همسر شاهرخ میرزا، پسر تیمور گورکانی، اعمار گردیده است. گوهرشاد بیگم، اگرچه زاده‌ی ماوراءالنهر بود، اما همراه با همسرش در هرات می‌زیست و این شهر را به «پایتخت فرهنگی» منطقه مبدل ساخته بودند؛ شهری

اسلام؛ دینی برای همهٔ زمان‌ها

2026/06/08 10:05 بدون دیدگاه

حدود یک سال پیش، کتاب‌هایی درباره اسلام و نیازهای زمان مطالعه کردم و امروز خواستم بخشی از برداشت‌های خود را با مخاطبان گرامی در میان بگذارم. ما مسلمانان باور داریم که اسلام، از آغاز ظهور خود تا امروز که بیش از چهارده قرن از آن می‌گذرد، دینی جاودانه است و اصول و ارزش‌های اساسی آن تغییرپذیر نیست. از سوی دیگر، زمان همواره در حال تحول است و نیازها، ابزارها و شیوه‌های زندگی انسان‌ها پیوسته دگرگون می‌شوند. این پرسش مطرح می‌شود که چگونه یک دین ثابت می‌تواند پاسخ‌گوی نیازهای متغیر بشر باشد؟ هنگامی که آثار استاد شهید مرتضی مطهری را

وقتی واقعیت انکار می‌شود؛ چرا سعد محسنی در پی تطهیر و انکار ظلم طالبان است؟

2026/06/08 08:55 بدون دیدگاه

صبح هر روز در افغانستان با خبری تازه از محدودیت، بازداشت یا خاموش شدن یک صدای دیگر آغاز می‌شود. مادری نگران بازگشت دخترش از خیابان است، دانشجویی نمی‌داند آیا روزی دوباره به صنف درس برخواهد گشت یا نه، و خبرنگاری که زمانی از رویدادهای کشور گزارش می‌داد، اکنون نگران آن است که خود به بخشی از خبر تبدیل نشود. این تصویر افغانستان امروز است؛ تصویری که میلیون‌ها افغانستانی آن را نه از طریق گزارش‌های رسمی، بلکه با پوست و استخوان خود لمس می‌کنند. در چنین شرایطی، اظهارات سعد محسنی، مالک گروه رسانه‌ای موبی و تلویزیون طلوع، مبنی بر اینکه

«الوعده وفا»: پیام قاطع ایران به دوست و دشمن

2026/06/08 08:51 بدون دیدگاه

دی‌شب، پس از حملات موشکی ایران به مواضع اسراییل، سردار سید مجید موسوی، فرمانده نیروی هوافضای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، در پیامی کوتاه و گویا نوشت: «الوعده وفا». جمله‌ای ساده اما پرمعنا که نه تنها نشان‌دهنده پایبندی ایران به تعهداتش است، بلکه برای همه‌ی طرف‌ها—از متحد تا رقیب—پیامی روشن دارد. پیام وفاداری ایران به متحدان در جبهه مقاومت ایران تنها نیست. در منطقه، کشورها و سازمان‌های متعددی در کنار تهران علیه تجاوزگری اسراییل می‌جنگند که برجسته‌ترین آنها حزب‌الله لبنان است. در جنگ ۴۰ روزه، لبنانی‌ها در کنار ایران ایستادند و اکنون، پاسخ محکم ایران به حملات اسراییل علیه بیروت،

درگذشت آیت‌الله فیاض و سکوت طالبان

2026/06/08 08:50 بدون دیدگاه

روز پنج‌شنبه، آیت‌الله العظمی سید محمد اسحاق فیاض یکی از مراجع مهم تقلید شیعیان درگذشت. در پی درگذشت این روحانی برجسته، دولت عراق سه روز عزای عمومی اعلام نمود و شمار زیادی از سیاست‌مداران، مقامات دولتی و روحانیون افغانستانی، عراقی و ایرانی درگذشت او را تسلیت گفتند. در این میان، اما طالبان درگذشت این عالم برجسته‌ی افغانستانی را تسلیت نگفتند و کاملا سکوت اختیار کردند. سکوت طالبان در این موارد معنا دار است و قابل تأمل. این سکوت در حالی‌ست که چندی پیش، طالبان به‌طور گسترده درگذشت روحانی پاکستانی شیخ ادریس را تسلیت گفتند. رهبر طالبان در پیام تسلیت

سعد محسنی؛ از دموکراسی‌خواهی تا لابی‌گری تروریسم طالبانی

2026/06/08 08:47 بدون دیدگاه

(…) در میان رسانه‌های پر مخاطب و تأثیرگذار کشور، دو شبکه تلویزیونی نقشی برجسته و تعیین‌ کننده در شکل‌دهی به افکار عمومی و گسترش فرهنگ رسانه‌ای بر عهده داشتند. تلویزیون‌های طلوع و آریانا از رسانه‌های پیشگام و پر مخاطب در افغانستان به ‌شمار می‌رفتند که به ‌ترتیب از سوی سعد محسنی و احسان‌الله بیات در کابل تأسیس شدند. این شبکه‌ها با نشرات سراسری ماهواره‌ای، برنامه‌های متنوعی از جمله خبر، گفت‌وگو، میزهای سیاسی، برنامه‌های تفریحی و موسیقی را پخش می‌کردند و در مدت کوتاهی توانستند جایگاه قابل توجهی در میان مخاطبان به ‌دست آورند. سعد محسنی و احسان‌الله بیات از

مدرسه و دانشگاه؛ تأملی در مسیر دانش و اعتدال

2026/06/07 10:26 بدون دیدگاه

از روزی که قدم به مکتب گذاشتم تا امروز که از دانشگاه فارغ التحصیل شدم، تجربه‌های گوناگونی را پشت سر گذاشته‌ام. در این مسیر با انسان‌های فرهیخته و دلسوز بسیاری آشنا شدم و در عین حال با برخی کاستی‌ها و چالش‌های موجود در محیط‌های آموزشی نیز روبه‌رو گردیدم. این نوشته نه برای سرزنش کسی است و نه برای برتری دادن یک نهاد آموزشی بر نهاد دیگر؛ بلکه تلاشی است برای بیان واقعیتی که بسیاری از دانشجویان و طلاب آن را لمس کرده‌اند. یکی از مسائلی که نمی‌توان آن را انکار کرد، شدت یافتن تعصبات مذهبی در برخی مدارس دینی

پس از آیت‌الله فیاض؛ تلاش های دیگر برای قومی‌سازی مرجعیت

2026/06/07 10:14 بدون دیدگاه

با درگذشت آیت‌الله شیخ محمد اسحاق فیاض، یکی از مراجع عالیقدر در جهان تشیع، متأسفانه برخی صداهای قوم‌گرا که سال‌ها در انتظار چنین فرصتی بودند، از خاک سرد ایشان نیز عبور کردند. پیش از آنکه پیکر این فقیه وارسته در حرم امام علی (ع) به خاک سپرده شود، بعضی مدعیان، «مسئله تقلید» را به سطح یک بحران قومی تنزل دادند. شماری که در تمام مسائل قومی فکر می کنند، پیشنهاد داده اند که مثلا مقلدان افغانستان باید به مرجعی «هم‌تبار» رجوع کنند. این رویکرد نه تنها با فقه شیعه که با عقل و منطق نیز بیگانه است. چرا که

از رویداد تا الگو؛ چگونه محدودیت‌ها در افغانستان به ساختار تبدیل می‌شوند

2026/06/07 09:23 بدون دیدگاه

در ماه‌های اخیر، فضای اجتماعی افغانستان بیش از هر زمان دیگری در زیر سایه محدودیت‌های گسترده و تصمیم‌های سخت‌گیرانه طالبان قرار گرفته است؛ تصمیم‌هایی که نه‌تنها زندگی روزمره شهروندان را تحت تأثیر قرار داده، بلکه به‌ویژه زنان را در تنگنای بی‌سابقه‌ای قرار داده است. گزارش‌ها از هرات نشان می‌دهد که ده‌ها زن تنها به دلیل عدم رعایت نوع پوشش مورد نظر طالبان بازداشت شده‌اند؛ اقدامی که موجی از واکنش‌ها و انتقادهای گسترده را در میان باشندگان این ولایت برانگیخته است. این وضعیت در حالی رخ می‌دهد که بسیاری از ناظران، آن را بخشی از روند سیستماتیک محدودسازی آزادی‌های فردی

از کمونیسم تا مرجعیت مذهبی؛چرا همه چیز را قومی می‌کنیم؟

2026/06/06 16:16 بدون دیدگاه

پس از درگذشت آیت‌الله فیاض، مرجع بزرگ شیعیان در عراق، در برخی محافل افغانستان بحث‌هایی درباره ضرورت داشتن «مرجع دینی بومی و قومی» مطرح شده است. ما در افغانستان استعداد عجیبی در قومی‌سازی پدیده‌هایی داریم که ذاتاً قومی نیستند. گویی هر اندیشه، نهاد یا ارزشی که وارد فضای سیاسی و اجتماعی ما می‌شود، دیر یا زود در آسیاب رقابت‌های قومی خرد می‌شود و هویت اصلی خود را از دست می‌دهد. به کمونیسم نگاه کنید. کمونیسم ایدئولوژی‌ای انترناسیونالیستی بود که با شعار «کارگران جهان متحد شوید» ظهور کرد. اما همین ایدئولوژی وقتی به افغانستان رسید، رنگ و بوی قومی گرفت

روایت یک رفیق؛ مروری بر شخصیت دشمن‌شکن شهید فرمانده فواد اندرابی

2026/06/06 15:07 بدون دیدگاه

هرچه برای او بنویسیم باز هم کم است؛ قلم‌ها که همه رنگ ببازند، کاغذها که همه تمام شوند، و عمرها که همه به پایان برسند، باز هم حقِ سخن و ادای دَین به قامت او ادا نخواهد شد، او رفیق تمام عیار من بود. شانزدهم جوزا، مصادف است با هفتمین سال‌روز شهادت شهید فرمانده فواد اندرابی، بهترین فرمانده ارتش افغانستان و یادآور یکی از تلخ‌ترین، تاریک‌ترین و اندوه‌بارترین روز برای ما و مقاطع در حافظه تاریخی و جمعی مردم؛ روزی که سرزمین ما یکی از دلاور ترین، شجاع ترین و استوارترین ستون‌های مقاومت، یکی از پاک‌بازترین فرزندان وطن و

از مدرسه تا دانشگاه؛ روایت یک دگرگونی فکری

2026/06/06 14:46 بدون دیدگاه

من از سال‌هایی که در مدرسه درس می‌خواندم تا امروز که مشغول تحصیل در دانشگاه هستم، تجربه‌های فراوانی اندوخته‌ام و مایلم بخشی از این فراز و فرودهای تحصیلی را با شما در میان بگذارم. در آغاز ورود به مدرسه، آگاهی چندانی از دین مبین اسلام نداشتم و برداشت من از دینداری، تنها به ظواهری چون ریش و لباس سنتی محدود می‌شد. با گذشت زمان، کم‌کم با متون و آموزه‌های دینی آشنا شدم؛ اما فضای برخی مدارس دینی چنان آشفته و آمیخته با افراط و تفریط بود که احساس می‌کردم در مسیر نادرستی قرار گرفته‌ام. همواره این پرسش برایم مطرح

مهاجران دیروز تروریستان امروز؛ تنش میان دولت سوریه و جنگ‌جویان ازبیک

2026/06/06 14:41 بدون دیدگاه

با تشدید اختلافات میان مقامات دولت انتقالی سوریه و گروه‌هایی از جنگجویان ازبیک، این بحران وارد مرحله‌ای تازه و حساس شده است. در بیانیه‌ای تند که از سوی این گروه‌ها منتشر شده، دولت به اعمال فشارهای سازمان‌یافته علیه «مهاجرین» متهم شده و نسبت به پیامدهای ادامه این سیاست‌ها هشدار داده شده است. جنگجویان ازبیک در این بیانیه ادعا کرده‌اند که مقامات سوری از اتهام‌های مرتبط با تروریسم و جرایم جنایی به‌عنوان ابزاری برای فشار بر نیروهای خارجی استفاده می‌کنند. به گفته آنان، برخی از این جنگجویان با تهدید بازداشت یا اخراج به کشورهایشان مواجه شده و هدف کارزارهای تخریبی

رهبری سلیم؛ رمز عزت ملت‌ها و زیربنای تمدن‌سازی

2026/06/06 11:46 بدون دیدگاه

تأملی دینی و تاریخی به مناسبت سی‌وهفتمین سالگرد رحلت امام خمینی(رح) تاریخ بشر نشان می‌دهد که ملت‌ها بیش از آنکه به منابع طبیعی، ثروت یا امکانات وابسته باشند، به کیفیت رهبری و زعامت خود وابسته‌اند. بسیاری از تمدن‌های بزرگ در سایه رهبران بصیر، شجاع و فداکار شکل گرفته‌اند و بسیاری از ملت‌ها نیز در اثر فقدان رهبری سالم و مقتدر، دچار انحطاط، وابستگی و فروپاشی شده‌اند. رهبر سلیم، صرفاً مدیر یک جامعه نیست؛ او معمار امید، حافظ هویت، نگهبان استقلال و محور وحدت ملت است. در اندیشه اسلامی، رهبری پیش از آنکه یک مقام باشد، یک مسئولیت الهی و

آیت‌الله فیاض؛ افتخاری که نصیب عراق شد

2026/06/06 10:19 بدون دیدگاه

آیت‌الله العظمی سید محمد اسحاق فیاض، اصالتا متولد ولایت غزنی افغانستان است و به این مرز و بوم تعلق دارد. وی یکی از افتخارات افغانستان به‌شمار می‌رود و تاکنون کم‌تر شهروند افغانستانی به جایگاه دینی همسان جایگاه او رسیده‌است. آیت‌الله فیاض یکی از سه مرجع مهم تقلید شیعیان عراق است و در نجف اشرف از جایگاه ویژه‌ای برخورد بوده‌است. این روحانی پرآوازه هم‌سطح آیت‌الله سیستانی دانسته می‌شود و برای شیعیان و ملت افغانستان ارزش زیادی دارد. با این وصف، اما افتخارات این روحانی افغانستانی الاصل نصیب عراق گردید. دولت عراق او را گرامی داشت و به‌مناسبت درگذشت وی، سه