تحلیل

رفتار خشن در برابر زنان؛ از توهم اصلاح طالبان تا بی برنامگی مخالفان

2026/06/11 11:39 بدون دیدگاه

موضع‌گیری‌های سیاست‌مداران، فرهنگیان و فعالان افغانستانی باشندۀ خارج در بارۀ رفتارهای غیرانسانی طالبان با زنان در هرات و سایر نقاط افغانستان، بار دیگر ضعف روایت مخالفان طالبان و بی‌برنامه‌گی و حتا عدم شناخت درست آنان از طالبان را به نمایش گذاشت. ضعف روایت مخالفان طالبان در بیرون این است که هنوز یک موضع منسجم، هماهنگ و تعریف‌شده برای مخالفت‌شان با این گروه ندارند؛ یعنی هیچ‌کدام تاکنون توضیح نداده‌اند چگونه در چه چیزها با طالب مخالف‌اند، مخالفت‌شان بر بنیاد کدام روایت روشن دینی، سیاسی یا اجتماعی استوار است و اقدام‌های بدیل و جایگزین شان چیست؟ تنها با اظهار نظر در

هر پایگاه آمریکا در جهان اسلام؛ اسرائیلی کوچک برای حفظ اشغال و بقای صهیونیسم

2026/06/11 10:41 بدون دیدگاه

در تاریخ روابط بین‌الملل، اشغال تنها به معنای حضور مستقیم نیروهای خارجی و برافراشته شدن پرچم یک قدرت بیگانه بر فراز سرزمین‌های دیگر نبوده است. در عصر جدید، اشغال اشکال پیچیده‌تر و نرم‌تری به خود گرفته است؛ اشغالی که بدون انحلال دولت‌های محلی، بدون تغییر ظاهری مرزها و بدون اعلام رسمی سلطه، اراده سیاسی و امنیتی ملت‌ها را در اختیار قدرت‌های خارجی قرار می‌دهد. از این منظر، پایگاه‌های نظامی قدرت‌های بزرگ در کشورهای ضعیف‌تر را می‌توان یکی از مهم‌ترین ابزارهای «اشغال غیررسمی» در جهان معاصر دانست. در جهان اسلام، ایالات متحده آمریکا طی دهه‌های گذشته شبکه گسترده‌ای از پایگاه‌های

احمد ظاهر؛ صدای نسل‌ها و فصل‌ها!

2026/06/11 10:15 بدون دیدگاه

آمدم، نعره مزن، جامه مدر، هیچ مگو… اما مگر می‌شود در برابرِ نامی چون احمد ظاهر خاموش ماند؟ مگر می‌شود صدایی را که از دلِ تاریخ برخاسته و در جانِ مردم خانه کرده، تنها با سکوت پاسخ داد؟ ۴۷ سال از خاموشیِ صدای افسون‌گر و جادویی او گذشته‌است، اما حقیقت این است که احمد ظاهر خاموش نشده‌است. او از میان نرفته؛ او تغییر شکل داده‌است. از صدا به خاطره، از خاطره به احساس و از احساس به زندگیِ روزمرهٔ ما. او در لحظه‌لحظهٔ بودنِ ما جاری‌ست؛ در تنهایی‌ها، در عشق‌ها، در شکست‌ها و در امیدهایی که هنوز زنده‌اند. خوش

طالبان و پاکستان؛ هم‌پیمانی تاکتیکی یا فاصله‌گیری سیاسی؟

2026/06/11 09:33 بدون دیدگاه

نخست‌وزیر پیشین پاکستان در تازه‌ترین حرف‌هایش گفته است که؛«افغانستان باید به روحیه ضد پاکستانی‌اش پایان دهد.» با آنکه این جمله انوارالحق کاکر، در ظاهر یک اظهار نظر سیاسی است، اما در عمق خود به یکی از پیچیده‌ترین و حساس‌ترین رابطه‌های منطقه‌ای اشاره می‌کند؛ رابطه‌ای که دهه‌هاست میان دو کشور، میان امنیت و بی‌اعتمادی، میان همکاری و تنش در نوسان است. واقعیت این است که در دوره‌های مختلف تاریخ افغانستان، نوعی بی‌اعتمادی ساختاری و در بسیاری موارد یک رویکرد آشکاراً منتقد و در برخی مقاطع تقابلی نسبت به پاکستان وجود داشته است؛ چیزی که می‌توان آن را در قالب یک

فتنه در عصر امام ابوحنیفه؟

2026/06/10 14:20 بدون دیدگاه

حنفی‌نماهای امروزی که در مسئله حجاب زن، از موقف مذهب حنفی عدول می‌ورزند، استدلال می‌ورزند که در عصر امام ابوحنیفه هیچ فتنه‌ای وجود نداشت چون آن عصرِ سلفِ صالح بود، و ازین لحاظ امام ابوحنیفه پوشاندنِ چهره و دست را جزوِ حجاب ندانسته بود، ولی امروز که فتنه ازدیاد یافته، باید بخاطر «خوفِ فتنه» دست و روی شامل حجاب ساخته شوند. این حنفی‌نماها می‌گویند که اگر امام ابوحنیفه نیز در عصر حاضر می‌بود، او نیز بر پوشاندن چهره و دستِ زن فتوا می‌داد. جهتِ راستی‌آزمایی این ادعای شان، مجبور و ناگزیرم که این حکایت مشهور را از سلیمان بن

زن‌ستیزی؛ فاصله میان نص و تفسیر

2026/06/10 13:02 بدون دیدگاه

زن‌ستیزی پدیده‌ای جدید نیست. پیش از ظهور اسلام و در عصر شهرـ‌دولت‌های یونان، زنان و بردگان جزو شهروندان به شمار نمی‌آمدند و از بسیاری از حقوق انسانی محروم بودند. با طلوع خورشید اسلام، تمدن اسلامی نخستین بستری را فراهم ساخت که برای زنان حق آموزش، کار، مالکیت و آزادی‌های انسانی را به رسمیت شناخت و آنان را از جایگاه بردگان جنسی و ابزارهای هوس‌رانی به مقام انسان‌های دارای کرامت و شخصیت مستقل ارتقا داد. زنان نخستین کسانی بودند که دعوت اسلامی را پذیرفتند و در کنار پیامبر اسلام ایستادند. آنان در غزوات، علاوه بر مسئولیت تربیت فرزندان و مدیریت

وقتی راه اعتراض بسته می‌شود

2026/06/10 10:47 بدون دیدگاه

اعتراضات اخیر شهروندان هرات، به‌ویژه حضور زنان و مردانی که در مخالفت با محدودیت‌های روزافزون طالبان به خیابان آمدند، بار دیگر یکی از مهم‌ترین پرسش‌های سیاسی افغانستان را برجسته ساخت: وقتی راه‌های اعتراض مدنی بسته می‌شود، جامعه به کدام سو رانده می‌شود؟ در ادبیات علوم سیاسی، مقاومت مدنی زمانی بیشترین شانس موفقیت را دارد که حداقلی از فضای عمومی برای تجمع، بیان اعتراض و فعالیت سازمان‌یافته وجود داشته باشد. هرچند حکومت‌ها ممکن است با معترضان مخالفت کنند، اما اگر امکان بیان مسالمت‌آمیز مطالبات به‌طور کامل از میان نرود، جنبش‌های مدنی همچنان می‌توانند به تغییرات سیاسی و اجتماعی امیدوار باشند.

معتزله

2026/06/10 10:26 بدون دیدگاه

معتزله یکی از قدیمی‌ترین فرقه‌های کلامی است. این فرقه بیشتر از دیگر فرقه‌ها به عقل و به‌کار گیری آن گرایش دارد؛ گرچند در این باب به اندازه اسماعیلیه زیاده‌روی نمی‌کند. کما این‌که، این فرقه با اهل سنت در نظریه امامت اختلاف و تفاوت دیدگاه ندارند. اما باوصف این، اکثریت معتزلیان بغداد گرایش‌هایی نزدیک به زیدیه دارند. در این جستار که به‌گونه گذرا و فشرده هر فرقه را معرفی می‌نماییم، تنها به بیان اصول پنج‌گانه که تمام معتزله با تفاوت رویکردها در مورد آن اتفاق نظر دارند، بسنده می‌کنیم. ۱ – عدل: عدل، تهداب روش معتزله را در تفکر کلامی

اظهارات سعد محسنی، آیینه‌ای در برابر ماهیت اصلی طالبان است

2026/06/10 10:19 بدون دیدگاه

در این روزها اظهارات سعد محسنی، مالک طلوع‌نیوز و موبی گروپ، در فضای دیجیتال خبرساز شد. برخی از کاربران در رسانه‌های اجتماعی به او تاختند و با اشاره به کارنامه‌های او، موضع‌گیری اخیرش را مبنی بر عادی‌بودن وضعیت زندگی زنان در سایه‌ی حاکمیت طالبان نکوهش کردند. این‌که واقعاً برخورد طالبان با زنان و سایر شهروندان افغانستان چگونه و با چه معیارهایی صورت می‌گیرد، بر کسی پوشیده نیست و نیازی به روایت‌سازی و عادی‌سازی افرادی مثل سعد نیست؛ یعنی رفتار طالبان با شهروندان افغانستان، به‌ویژه زنان، را نمی‌توان با چنین اظهاراتی توجیه کرد و عادی جلوه داد. اما به باور

فرض کنید امارت به پایان رسید…!

2026/06/10 10:02 بدون دیدگاه

فرض کنید امارت طالبان امروز به پایان رسید، میراثی که از این دستگاه نامشروع برجای می‌ماند، چه خواهد بود؛ میلیون‌ها دخترِ محروم از فراگیری دانش، میلیون‌ها انسان افسرده و روان‌رنجور، فقر استخوان‌سوز، صدها زن و دختری که مدعی‌اند مورد تجاوز قرار گرفته‌اند اما تا کنون هیچ کس به داد آن‌ها نرسیده است، صدها انسان سرگم، ترورهای مخفی، شکنجه‌های مخوفی که شاید تنها با نظام کمونیستی در افغانستان قابل مقایسه باشد، سرکوب و کشتار مخالفان، تاراج معادن، ممنوعیت زنان از حضور در پارک‌ها و محلات تفریحی، ازدواج‌های اجباری، تفتیش ریش و لباس مردم، به رگبار بستن اسیران و مانع شدن

ادامه ستم طالبان؛ بازداشت زنان، انفعال مخالفان و بی‌تفاوتی جهان

2026/06/10 09:32 بدون دیدگاه

شاید در سال‌های آینده، وقتی کسی بخواهد تاریخ این روزهای افغانستان را بخواند، باورش دشوار باشد که در کشوری، زنانی تنها به جرم حضور در خیابان، نوع پوشش یا زندگی عادی بازداشت می‌شدند و جهان در برابر آن عمدتاً به ابراز نگرانی و صدور بیانیه بسنده می‌کرد. اما برای مردم افغانستان، این دیگر یک روایت تاریخی نیست؛ واقعیتی است که هر روز در برابر چشمان‌شان تکرار می‌شود. در هرات، بازداشت زنان تنها یک رویداد مقطعی نبود. آنچه رخ داد، بخشی از روندی است که از نخستین روزهای بازگشت طالبان آغاز شد و هر بار شکل تازه‌ای به خود گرفت.

نفاق‌افکنی فیسبوکی؛ جنگ نرم علیه اعتراضات مردمی هرات

2026/06/09 14:24 بدون دیدگاه

در پی اعتراضات اخیر مردم هرات علیه بازداشت، آزار و اذیت زنان توسط طالبان، در فضای مجازی به‌ویژه فیسبوک، با نوشته‌هایی تحت عنوان «رک‌نگاری» مواجه شدم که در ظاهر به تحلیل اوضاع می‌پردازند، اما در عمل مردم را به اطاعت و تسلیم در برابر ظلم و ستم طالبان فرا می‌خوانند. این نوشته‌ها چند ویژگی مشترک دارند: نخست آن‌که اعتراضات را به‌صورت هدفمند در قالب نزاع‌های قومی بازنمایی می‌کنند؛ دوم آن‌که با دامن‌زدن به شکاف‌های اجتماعی، القا می‌کنند که گویا گروه‌هایی از مردم از یکدیگر حمایت نمی‌کنند و از این طریق تلاش می‌شود انسجام اعتراضات شکسته شود. از هر زاویه

امت اسلامی و هویت ملی؛ از واقعیت سیاسی تا رسالت تمدنی

2026/06/09 12:29 بدون دیدگاه

همان‌گونه که تعلق به خانواده، تعلق به جامعه را نفی نمی‌کند، تعلق به یک کشور نیز نباید تعلق به امت اسلامی را از میان ببرد. یکی از پرسش‌های مهم در اندیشه سیاسی اسلام این است که آیا کاربرد واژه‌هایی مانند «ملت»، «هویت ملی»، «منافع ملی» و «دولت ملی» با جهان‌بینی اسلامی سازگار است یا آن‌که این مفاهیم در عصر جدید جایگزین نادرست مفهوم قرآنی «امت» شده‌اند؟ این پرسش از آن جهت اهمیت دارد که جهان اسلام در یک قرن اخیر، هم‌زمان با شکل‌گیری دولت‌های ملی، ظهور ناسیونالیسم و فروپاشی ساختارهای سنتی وحدت سیاسی مسلمانان، با چالش نسبت میان هویت

نتایج و پیامدهای حمله موشکی ایران به اسرائیل

2026/06/09 11:03 بدون دیدگاه

یکشنبه شب، بار دیگر معادلات پیچیده غرب آسیا دستخوش تحولی سریع اما پرمعنا شد. آغاز و پایان یک درگیری محدود بین ایران و اسرائیل در فاصله کمتر از ۲۴ ساعت، نه یک ماجرای گذرای نظامی، بلکه نمایشی از یک رویکرد راهبردی تازه از سوی جمهوری اسلامی ایران بود؛ رویکردی که در آن «بازدارندگی فعال» جای «صبر راهبردی» را گرفته است. ۱. پاسخ به نقض خط قرمز؛ نه شروع جنگ آنچه شب گذشته رخ داد، واکنشی حساب‌شده به حملات رژیم صهیونیستی به ضاحیه بیروت بود. ایران بارها هشدار داده بود که تعرض به لبنان و زیرساخت‌های جبهه مقاومت، خط قرمز

روز جهانی آرشیف؛ وضعیت آرشیف ملی افغانستان در سایه فراموش

2026/06/09 10:22 بدون دیدگاه

امروز روز جهانی آرشیف است. در کابل اما، آرشیف ملی افغانستان احتمالاً مثل هر روز با همان سکوت سنگینش بیدار شده است؛ سکوتی که در آن نه هیاهوی بازدیدکننده‌ای هست، نه رفت‌وآمد پژوهشگری که دنبال یک سند قدیمی باشد، نه حتی آن جنب‌وجوشی که یک روز آنجا را شبیه قلب تپنده حافظه کشور می‌کرد. حالا بیشتر شبیه اتاقی است که کسی سال‌هاست در آن حرف نزده، فقط گردِ زمان روی میزها نشسته است. آرشیف ملی افغانستان، اگر دقیق‌تر نگاه شود، فقط یک اداره نه که یک حافظه جمعی است که حالا انگار نفس‌کشیدنش سخت‌تر شده است. حافظه‌ای که اگر

موهنجودارو؛ وقتی از شهرهای باستانی روایت سیاسی می‌کنیم

2026/06/09 09:32 بدون دیدگاه

امشب فیلمی از سینمای هند نگاه می‌کردم زیر عنوان «موهنجودارو». این فیلم در سال ۲۰۱۶ به کارگردانی آشوتوش گواریکر و با بازی هریتیک روشن و پوجا هگده ساخته شده است. وقتی نام فیلم را دیدم، برای دیدنش علاقه‌مند شدم؛ چون قبلاً چیزهایی در مورد تمدن موهنجودارو می‌دانستم. موهنجودارو، نام یکی از مهم‌ترین شهرهای تمدن درهٔ سند است؛ تمدنی که حدود ۲۶۰۰ تا ۱۹۰۰ سال پیش از میلاد در درهٔ سند شکوفا شد و امروز بقایای آن در پاکستان امروزی قرار دارد. این شهر به خاطر شهرسازی پیشرفته، خیابان‌های منظم، سیستم فاضلاب و معماری برنامه‌ریزی‌شده‌اش شهرت دارد. این تمدن در

تقابل مدنیت و بدویت در هرات

2026/06/08 14:15 بدون دیدگاه

روزی در مشهد به حرم امام رضا رفتم و پس از زیارت، از مسجد گوهرشاد بیگم دیدار کردم؛ مسجدی که قدمت آن به حدود ۶۰۰ سال قبل از امروز، یعنی به دوره تیموریان بازمی‌گردد. مسجد گوهرشاد بیگم یکی از شاهکارهای معماری عصر تیموری و نمونه‌ای بی‌نظیر از هنر اسلامی قرن پانزدهم میلادی است. این مسجد را به این نام می‌خوانند، زیرا به دستور گوهرشاد بیگم، همسر شاهرخ میرزا، پسر تیمور گورکانی، اعمار گردیده است. گوهرشاد بیگم، اگرچه زاده‌ی ماوراءالنهر بود، اما همراه با همسرش در هرات می‌زیست و این شهر را به «پایتخت فرهنگی» منطقه مبدل ساخته بودند؛ شهری

اسلام؛ دینی برای همهٔ زمان‌ها

2026/06/08 10:05 بدون دیدگاه

حدود یک سال پیش، کتاب‌هایی درباره اسلام و نیازهای زمان مطالعه کردم و امروز خواستم بخشی از برداشت‌های خود را با مخاطبان گرامی در میان بگذارم. ما مسلمانان باور داریم که اسلام، از آغاز ظهور خود تا امروز که بیش از چهارده قرن از آن می‌گذرد، دینی جاودانه است و اصول و ارزش‌های اساسی آن تغییرپذیر نیست. از سوی دیگر، زمان همواره در حال تحول است و نیازها، ابزارها و شیوه‌های زندگی انسان‌ها پیوسته دگرگون می‌شوند. این پرسش مطرح می‌شود که چگونه یک دین ثابت می‌تواند پاسخ‌گوی نیازهای متغیر بشر باشد؟ هنگامی که آثار استاد شهید مرتضی مطهری را

وقتی واقعیت انکار می‌شود؛ چرا سعد محسنی در پی تطهیر و انکار ظلم طالبان است؟

2026/06/08 08:55 بدون دیدگاه

صبح هر روز در افغانستان با خبری تازه از محدودیت، بازداشت یا خاموش شدن یک صدای دیگر آغاز می‌شود. مادری نگران بازگشت دخترش از خیابان است، دانشجویی نمی‌داند آیا روزی دوباره به صنف درس برخواهد گشت یا نه، و خبرنگاری که زمانی از رویدادهای کشور گزارش می‌داد، اکنون نگران آن است که خود به بخشی از خبر تبدیل نشود. این تصویر افغانستان امروز است؛ تصویری که میلیون‌ها افغانستانی آن را نه از طریق گزارش‌های رسمی، بلکه با پوست و استخوان خود لمس می‌کنند. در چنین شرایطی، اظهارات سعد محسنی، مالک گروه رسانه‌ای موبی و تلویزیون طلوع، مبنی بر اینکه

«الوعده وفا»: پیام قاطع ایران به دوست و دشمن

2026/06/08 08:51 بدون دیدگاه

دی‌شب، پس از حملات موشکی ایران به مواضع اسراییل، سردار سید مجید موسوی، فرمانده نیروی هوافضای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، در پیامی کوتاه و گویا نوشت: «الوعده وفا». جمله‌ای ساده اما پرمعنا که نه تنها نشان‌دهنده پایبندی ایران به تعهداتش است، بلکه برای همه‌ی طرف‌ها—از متحد تا رقیب—پیامی روشن دارد. پیام وفاداری ایران به متحدان در جبهه مقاومت ایران تنها نیست. در منطقه، کشورها و سازمان‌های متعددی در کنار تهران علیه تجاوزگری اسراییل می‌جنگند که برجسته‌ترین آنها حزب‌الله لبنان است. در جنگ ۴۰ روزه، لبنانی‌ها در کنار ایران ایستادند و اکنون، پاسخ محکم ایران به حملات اسراییل علیه بیروت،