تحلیل

دو عیب در گفتمان اسلامی معاصر

2026/09/19 11:42 بدون دیدگاه

در گفتمان اسلامی معاصر، کمتر موضوعی را به اندازه مسئله امر به معروف و نهی از منکر آشفته دیده‌ام؛ به‌ویژه در شیوه‌ای که این مسئله، جدا از فقه عمیق آن، فهمیده می‌شود. همچنین کمتر مسئله‌ای را به اندازه موضوع آزادی انسان‌ها در انتخاب باورها و مذاهبشان، دچار آشفتگی مفهومی دیده‌ام؛ به‌خصوص در خلط میان آنچه از حقوق بندگان است و آنچه از حقوق خالص خداوند به شمار می‌رود و نیز در تفاوت مسئولیتی که هر یک در دنیا و آخرت برای انسان ایجاد می‌کند. این ابهام در هر دو مسئله، از مهم‌ترین عواملی است که می‌تواند، بی‌آن‌که صاحبان این

«شرطه مرور»؛ طالبان و مهندسی زبانی افغانستان

2026/09/19 09:29 بدون دیدگاه

در کابل این روزها چیزی بیشتر از چند لوحه تغییر می‌کند. طالبان نام‌ها را عوض می‌کنند، واژه‌ها را کنار می‌زنند و تلاش دارند زبان تازه‌ای را بر چهره شهر بنویسند؛ زبانی که گاهی نه برای مردم آشناست، نه حتی برای بسیاری از پشتوزبانان قابل فهم. نمونه‌هایی مانند «عمومی شرطه مرور» که به جای «ریاست عمومی ترافیک» نشسته، خود به اندازه کافی گویاست. کاربران شبکه‌های اجتماعی، فرهنگیان و روزنامه‌نگاران نیز به همین دلیل به این تغییرات واکنش نشان داده‌اند. مسئله اما فقط این نیست که یک واژه فارسی حذف و واژه‌ای دیگر جایگزین شده است. مسئله این است که چه

فارسی در افغانستان؛ وطنی که در خطر است

2026/09/18 15:45 بدون دیدگاه

به مناسبت روز شعر و ادب فارسی، شاید بد نباشد کمی درباره سرزمینی سخن بگوییم که قرن‌هاست فارسی‌زبانان در آن پناه گرفته‌اند؛ سرزمینی که نامش «زبان فارسی» است. حتماً از زبان شاعران و نویسندگان ما بارها شنیده‌اید که گفته‌اند: «زبان فارسی، وطن من است.» این جمله یادگار روزگارانی است که ایران و خراسان زیر سیطره و سلطه قبایل ترک و مغول قرار داشت و مردمان ایرانی‌تبار از مناسبات قدرت دور نگه داشته می‌شدند. در آن روزگاران، مردم ما برای حفظ هویت و موجودیت فرهنگی خود به سرزمین ادب و فرهنگ پناه بردند و در دنیای شعر، ادبیات و اندیشه

از خاطرات سفر معنوی به عربستان تا بسته‌شدن خاتم‌النبیین؛ آیا ریاض دوباره در افغانستان فعال شده است؟

2026/09/18 12:00 بدون دیدگاه

بسته‌شدن مدرسه و دانشگاه خاتم‌النبیین از سوی طالبان، در شرایطی رخ داده است که نشانه‌هایی از فعال‌ترشدن حضور اقتصادی و سیاسی عربستان در افغانستان دیده می‌شود؛ موضوعی که خاطرات فضل احمد معنوی، وزیر پیشین عدلیه و عضو پیشین ستره محکمه افغانستان، درباره سفرهایش به عربستان را بار دیگر قابل تأمل کرده است. طالبان در هفته‌های اخیر مدرسه و حوزه علمیه خاتم‌النبیین و تلویزیون تمدن را متوقف کرده و سپس جواز فعالیت دانشگاه خاتم‌النبیین را نیز لغو کرده است. وزارت تحصیلات عالی طالبان دلیل این تصمیم را «عدم رعایت سیاست‌های وزارت»، «توهین به ارزش‌های اسلامی» و «عملکرد خلاف اصول دانشگاه»

مکتب چیست، صاحب مکتب کیست؟

2026/09/18 09:38 بدون دیدگاه

دوران‌ها پرسش‌های بنیادین دارند. مکتب و بنیان‌گذار مکتب باید پاسخ روشن به پرسش‌ها داشته باشند. اساسی‌ترین ویژگی‌های مکتب می‌باید فرموله شود؛ اگر بحث در ساحت فلسفه و علوم سیاسی است، لابد از انسجام تئوریک و مبانی مشخص و استمرار سخن در میان است. دیگر ساحت‌ها نیز چنین‌اند. به طور مثال: – موضوع فلسفه چیست؟ – جامعه چیست و چگونه شکل می‌گیرد؟ – سود و زیان هوش مصنوعی؟ – آزادی را چگونه می‌فهمیم، چه سرگذشتی دارد؟ – عدالت چیست؟ – حاکم کیست؟ – دولت یعنی چه، آن را چگونه می‌فهمیم؟ – وجدان چیست؟ – گناه چیست؟ – جنون چیست؟ –

یک سال دردنج خانه!

2026/09/17 11:48 بدون دیدگاه

هرشبی روز می‌شود و هر روزی شب،اما با شب شدن و روز شدن بخشی از امیدواری‌هایم ازخود رنگ می‌بازند.چرا که هرلحظه‌ای که می‌گذرد برای اینکه برنامه‌هایم نقش عمل به خود بگیرند و امیدی تازه‌ای در دلم نقش ببندد،باموانع‌های جدی و جدیدی روبه‌رو می‌گردند. از مخالفت‌های ایدیولوژیک تا ناسازگاری‌های مردم و روزگار. همه‌ای اینها موانعی اند که روند کار را کندتر و به نحوی مسدود می‌کند. با فراغت ازدانشگاه یک سال می‌شود که زندگی را دردنج خانه سپری می‌کنم،هرچند درس و دانشگاه را به امیدواری‌هایی خوانده بودم که دگر تحقق آنها تقریباً ناممکن به نظر می‌رسد؛ چون در زمینه‌‌های که

۲۰۰ روز در خیابان؛ ایران چگونه ایستاد؟

2026/09/17 10:48 بدون دیدگاه

تجمع‌های شبانه مردم ایران در حمایت از کشور و نظام جمهوری اسلامی به ۲۰۰ روز رسیده است؛ تجمع‌هایی که از نخستین روزهای تهاجم نظامی آمریکا و اسرائیل به ایران آغاز شد و با گذشت بیش از دوصد روز، همچنان ادامه دارد. دوصد روز حضور در خیابان، در شرایط جنگ و تهدید، حرکت کوچکی نیست. این حجم از حضور مستمر، بیش از آن‌که یک تجمع معمولی باشد، نشانه‌ای از یک بسیج اجتماعی گسترده و اراده‌ای برای ایستادگی در برابر تجاوز خارجی است. این تجمع‌ها چند پیام روشن داشت. نخست، به کسانی که در داخل کشور با تحریک و حمایت آمریکا

نشست شورای امنیت؛ بحران، تروریسم، نا امنی و بی‌ثباتی در افغانستان تشدید شده است

2026/09/17 09:28 بدون دیدگاه

نشست شورای امنیت سازمان ملل درباره افغانستان، تصویری را پیش روی جهان گذاشت که رژیم طالبان تلاش می‌کند آن را پنهان کند: افغانستانی که طالبان مدعی‌اند در آن «امنیت» برقرار کرده‌اند، هنوز با بحران امنیتی، تروریسم، فقر، بحران انسانی، حذف زنان و یک بن‌بست سیاسی عمیق دست‌وپنجه نرم می‌کند. روز چهارشنبه، ۲۵ سنبله، جورجت گانیون، سرپرست یوناما، تازه‌ترین گزارش این سازمان درباره افغانستان را به شورای امنیت ارائه کرد. سخنان نمایندگان کشورها نیز عمدتاً حول پنج مسئله چرخید: فعالیت گروه‌های تروریستی، تنش میان طالبان و پاکستان، بحران بشردوستانه، سرکوب زنان و چگونگی تعامل جهان با رژیم طالبان. همین پنج

کعبه؛ از حملات تاریخی تا ادعای دروغین

2026/09/16 15:53 بدون دیدگاه

عربستان سعودی در ۱۵ سپتامبر ۲۰۲۶ اعلام کرد که پدافند این کشور یک پهپاد منتسب به حوثی‌ها را در جنوب مکه، پیش از ورود به حریم هوایی ممنوعه، رهگیری و منهدم کرده است. مقام‌های سعودی مدعی شدند این پهپاد به سوی مکه در حرکت بوده است. حوثی‌ها اما این ادعا را به‌طور قاطع رد کرده و گفته‌اند هیچ حمله‌ای از یمن متوجه مکه یا دیگر اماکن مقدس اسلامی نشده است. آنان گزارش عربستان را «دروغ» و تبلیغات توصیف کرده‌اند. منتقدان نیز با اشاره به نبود شواهد مستقل درباره انتساب این پهپاد به حوثی‌ها، ادعای عربستان را دروغین و بی‌اساس

آثار عقیده به بی‌معنایی زندگی

2026/09/16 14:42 بدون دیدگاه

۱- ملال، بی‌تفاوتی و زندگی نباتی نخستین اثر بی‌معنا دانستن زندگی، این است که زندگی به‌تدریج حالتی نباتی پیدا می‌کند. انسان دیگر چیزی را تحسین نمی‌کند، به چیزی علاقه‌ی عمیقی ندارد و همه‌چیز برایش یکنواخت و ملال‌آور می‌شود. تنها وقتی زندگی معنادار باشد، انسان می‌تواند چیزی را بستاید، به چیزی دل ببندد و میان امور مختلف تفاوت قائل شود. در چنین وضعیتی، زندگی به تکرار مکررات تبدیل می‌شود. فرض کنید فردی از تهران به سمت مشهد حرکت می‌کند. هر بار که در پمپ‌بنزین توقف می‌کند، می‌گوید: «بنزین می‌زنم تا به مشهد برسم.» این کار معنا دارد، چون مقصدی وجود

گرانی سوخت و نارضایتی در امریکا؛ جنگ و هرمز به موضوع انتخابات بدل شد

2026/09/16 12:04 بدون دیدگاه

میانگین قیمت گازوئیل در امریکا روز سه‌شنبه ۱۵ سپتامبر به رکورد بی‌سابقه ۶.۲۷ دلار در هر گالن رسید؛ رقمی که در مقایسه با حدود ۳.۶۹ دلار در مدت مشابه سال گذشته، نزدیک به ۷۰ درصد افزایش نشان می‌دهد. هم‌زمان، میانگین قیمت بنزین نیز به بیش از ۴.۳۲ دلار در هر گالن رسیده است. افزایش قیمت سوخت در حالی ثبت می‌شود که جنگ امریکا با ایران وارد ششمین ماه شده و اختلال در انتقال نفت از مسیر تنگه هرمز، نگرانی‌ها درباره عرضه جهانی انرژی را افزایش داده است. این افزایش قیمت برای اقتصاد امریکا تنها به هزینه سوخت خودروها محدود

عربستان و سوءاستفاده از نام اماکن مقدسه

2026/09/16 11:38 بدون دیدگاه

دیروز رسانه‌های عربستانی و دولت عربستان آوازه کردند که مکه مکرمه و مدینه منوره مورد حمله قرار گرفته است. دولت عربستان در این دو شهر آژیرهای خطر را به صدا درآورد و انگشت اتهام را به سوی جنبش انصارالله یمن نشانه گرفت. امروز در گزارش‌ها خواندیم که انصارالله یمن اتهام حمله به اماکن مقدسه را رد کرده و گفته است که از سوی این گروه هیچ تهدیدی متوجه مقدسات نیست و ادعاهای عربستان ساختگی است. به نظر می‌رسد هدف عربستان از طرح این اتهامات و تبلیغات ساختگی، تحریک احساسات مسلمانان علیه انصارالله و فراهم‌کردن زمینه برای دخالت کشورهای دیگر

چرا دموکراسی در افغانستان ریشه نگرفت؟

2026/09/16 09:45 بدون دیدگاه

امروز روز جهانی دموکراسی است؛ روزی که در بسیاری از کشورهای جهان، مردم از حق انتخاب، آزادی، مشارکت سیاسی و حکومت برخاسته از رأی خود سخن می‌گویند. اما برای افغانستانی‌ها، این روز پرسش تلخ‌تری با خود دارد: چرا دموکراسی پس از نزدیک به بیست سال تلاش، انتخابات، پارلمان، قانون اساسی و نهادسازی، نتوانست در افغانستان آن‌گونه که باید ریشه بگیرد؟ این پرسش برای من همیشه جدی بوده است. آیا مشکل از خود دموکراسی بود یا از شیوه‌ای که آن را در افغانستان ساختیم؟ آیا جامعه افغانستان آمادگی آن را نداشت، یا کسانی که قرار بود دموکراسی را نمایندگی کنند،

پنج‌سال روزه‌ی سکوت

2026/09/15 15:03 بدون دیدگاه

در سه روز گذشته، اجتماع بزرگی از طرف تحریک جماعت و تبلیغ برای تبلیغ و تذکیه‌ نفس در تخار برگزار شد و هزاران نفر در آن شرکت کردند. پرداختن به عبادت و نماز و تلاش برای تزکیه‌ نفس، به‌خودی‌خود، امر نیک و پسندیده‌ای است. اما پرسش جامعه‌شناختی این است: در میان این هزاران نفر، چند نفر در این سه روز به این مسئله اندیشیدند که پنج سال است نیمی از فرزندان این سرزمین از یکی از ابتدایی‌ترین حقوق انسانی خود، یعنی حق آموزش، محروم‌اند؟ اگر جامعه برای جماعت، تبلیغ و امور دینی این‌چنین توان بسیج اجتماعی دارد، چرا همین

حکم پوشاندن چهره در فقه اسلامی

2026/09/15 14:03 بدون دیدگاه

مسئله پوشاندن چهره از مسائل مورد بحث در فقه اسلامی است و از گذشته تاکنون فقها و علمای مسلمان در این مورد بحث و گفت‌وگو نموده‌اند. اما آن‌چه مورد اتفاق مذاهب چهارگانه است، این است که چهرهٔ زن عورت نیست. در مذهب حنفی نیز پوشاندن چهره، دست‌ها و حتا قدم‌‌‌های زنان شامل عورت نمی‌شود. در این‌جا به‌گونه فشرده به پاره‌ای از نظریات فقها – به‌ویژه حنفی- و مفسران در بارهٔ پوشش زنان پرداخته‌ایم. پیش از اینکه به اصل مسئله بپردازیم قابل یادآوری می‌دانم که در میان قدماء، فقها و علمای ذیل چهرهٔ زن را عورت نمی‌دانند: علی بن ابی

دموکراسی بدون دموکرات‌ها؛ چگونه جمهوریت افغانستان به اقتدارگرایی طالبان رسید؟

2026/09/15 11:04 بدون دیدگاه

امروز، ۱۵ سپتمبر، روز جهانی دموکراسی است؛ روزی که سازمان ملل متحد در سال ۲۰۰۷ نام‌گذاری کرد تا بر ارزش‌های دموکراسی، حقوق بشر و حق مشارکت مردم در تصمیم‌گیری‌های سیاسی تأکید شود. اما جهانیان این روز را در حالی گرامی داشتند که افغانستان زیر سلطه طالبان، یکی از استبدادی‌ترین حکومت‌های تاریخ خود را تجربه می‌کند. دموکراسی در افغانستان در ۱۵ آگست ۲۰۲۱ فروپاشید؛ اما این فروپاشی صرفاً نتیجه بازگشت طالبان نبود. جمهوریتی که پیش از آن وجود داشت نیز از درون با بحران جدی دموکراسی‌خواهی مواجه بود. زمامدارانی که خود را متولی جمهوریت می‌دانستند، در بسیاری موارد به اصول

لحظه‌ی شادی؛عشق به میهن

2026/09/15 09:53 بدون دیدگاه

همین لحظه‌ی اکنون؛همه‌ی غم‌ها و دردهای این روزها یک‌سو؛ اما رقصیدن و ابراز شادی امام‌علی رحمان در جشن استقلال کشور اش از منظر اجتماعی، قابل تامل و حتی تحسین‌برانگیز است. رقص او فقط یک حرکت برای شادی نیست؛ نوعی نمایش عمومی عشق به میهن، احساس تعلق و پیوند عاطفی با سرزمین است. جامعه فقط با قانون و نهاد ساخته نمی‌شود؛ با احساس تعلق نیز ساخته می‌شود. انسان وقتی خود را متعلق به یک سرزمین بداند، وطن برایش صرفا یک محدوده‌ی جغرافیایی نیست؛ بخشی از هویت اجتماعی اوست. بدبختانه مشکل ما این است که در نهاد آموزش و پرورش مان

داعشِ افغانستان؛ طالبی که فقط پرچمش را عوض کرد

2026/09/15 09:17 بدون دیدگاه

سال‌هاست طالبان تلاش می‌کنند داعش را به‌عنوان دشمن خود معرفی کنند؛ گویی یک طرف، نیرویی متفاوت و مستقل است و طرف دیگر، طالبان که گویا خود قربانی تروریسم داعش شده است. این روایت، اگر بدون نگاه به گذشته و ریشه‌های این جریان‌ها پذیرفته شود، بخش مهمی از واقعیت افغانستان را پنهان می‌کند. داعش در افغانستان از آسمان نیفتاد. این جریان در خلأ شکل نگرفت و در جامعه‌ای ظهور نکرد که پیش از آن طالبان و ده‌ها جریان افراطی دیگر در آن حضور نداشته باشند. بخشی از نیروهای داعش خراسان، سابقه حضور در صفوف طالبان و دیگر گروه‌های مسلح داشتند؛

زندگی برای دیده شدن

2026/09/14 16:19 بدون دیدگاه

امروز رسانه‌های اجتماعی فقط شیوه ارتباط ما را تغییر نداده‌اند؛ بلکه به‌تدریج شیوه زندگی‌کردن، شادی‌کردن، غمگین‌شدن و حتی تجربه‌کردن لحظه‌های شخصی ما را نیز تغییر داده‌اند. اگر به حج برویم، پیش از آن‌که تجربه معنوی سفر را زندگی کنیم، عکس می‌گیریم و “التماس دعا” می‌نویسیم. اگر نوزادی به دنیا بیاید، نخستین واکنش ما گاهی گرفتن عکس و انتشار آن برای دریافت لایک و تبریک است. اگر بیماری در وضعیت نامساعد و حتی بیهوشی باشد، از او عکس می‌گیریم و “التماس دعا” می‌خواهیم. وقتی بیمار از اتاق عمل بیرون می‌آید، دوباره تصویرش را منتشر می‌کنیم و از کسانی که دعا

خطر قبیله‌گرایی نوین در افغانستان

2026/09/14 15:09 بدون دیدگاه

۱ چند روز پیش، دکتر محیی‌الدین مهدی، عضو پیشین پارلمان افغانستان، گفت که برای ایجاد اعتماد میان اقوام کشور نیاز است که نخبگان قوم پشتون از بابت جنایات امیر عبدالرحمن خان پوزش‌خواهی کنند. شما سخن آقای مهدی را چگونه دریافتید: عدالت‌طلبی یا قبیله‌گرایی؟ پیش از داوری درباره این سخن، بهتر است یک گام عقب‌تر برویم و ببینیم مرز میان عدالت‌خواهی و قبیله‌گرایی کجاست. ۲ در حال حاضر در دنیا، جریان‌هایی وجود دارند که از آن‌ها به نام «ووک» یاد می‌شود. اصطلاح «ووک» در انگلیسی به معنای «بیدار» است. این جریان‌ها را از آن جهت «ووک» می‌نامند که مدعی بیدار