تحلیل

سفر اربعین؛ معنا، همبستگی و تجربه معنوی

2026/07/25 10:58 بدون دیدگاه

در این روزها موج‌های پی‌درپی از شهروندان افغانستان وارد ایران می‌شوند تا از آنجا راهی عراق شوند و در راهپیمایی اربعین شرکت کنند. اربعین، چهلمین روز پس از عاشورا و سالروز چهلم شهادت امام حسین(ع) و یاران اوست؛ روزی که میلیون‌ها انسان از کشورهای گوناگون، با زبان‌ها، فرهنگ‌ها و ملیت‌های متفاوت، در مسیری مشترک به سوی کربلا گام برمی‌دارند و یکی از بزرگ‌ترین گردهمایی‌های مذهبی جهان را رقم می‌زنند. اما اربعین تنها یک اجتماع عظیم مذهبی نیست؛ بلکه تجربه‌ای انسانی، فرهنگی و معنوی است که می‌توان آن را از زوایای گوناگون نگریست. اهمیت این سفر را تنها در انجام

اگر رهرو مسعود هستیم، امروز میدان آزمون ماست

2026/07/25 10:16 بدون دیدگاه

احمدشاه مسعود برای بسیاری از مردم افغانستان تنها یک نام در تاریخ نیست، بلکه او یادآور روزهایی است که ایستادگی، عزت و دفاع از کرامت انسان معنای عمیق‌تری داشت. «شیر دره پنجشیر» برای هوادارانش نماد مقاومت در برابر ظلم و باورمند به این اندیشه بود که هیچ ملتی نباید در برابر بی‌عدالتی و پایمال شدن هویت خود خاموش بماند. مسعود بزرگ، در سال‌هایی که افغانستان درگیر دشوارترین آزمون‌های تاریخی خود بود، با اراده‌ای استوار در برابر قدرت‌هایی ایستاد که می‌خواستند سرنوشت این سرزمین را با زور و تحمیل رقم بزنند. او، آن بزرگ‌مرد تاریخ معاصر افغانستان، نشان داد که

بستن تنگه هرمز؛ حقی قانونی یا نقض آشکار؟

2026/07/25 10:03 بدون دیدگاه

یادداشت آغازین: این تحلیل بر پایه پژوهش تفصیلی الکساندر لوت پژوهشگر ارشد مرکز حقوق دریاهای نروژ و دانشیار حقوق بین‌الملل در دانشگاه قطب شمال نروژ، نوشته شده است. آنچه می‌خوانید، کوششی است برای بازگرداندنِ بحث به بستر فنی و حقوقی. پرسشی که پاسخ ساده‌ای ندارد پرسش اصلی بسیار ساده به نظر می‌رسد، اما پاسخ آن در لایه‌های پیچیده حقوق بین‌الملل پنهان شده است: آیا ایران حق دارد تنگه هرمز را ببندد؟ این پرسش در هفته‌های اخیر و هم‌زمان با تشدید تنش‌های نظامی میان ایران، ایالات متحده و اسرائیل، بار دیگر نقل محافل سیاسی و رسانه‌ای شده است. بسیاری از

محمد ظاهرشاه؛ چهل سال حکومت و میراثی میان ثبات و فرصت‌های از دست‌رفته.

2026/07/25 09:42 بدون دیدگاه

نوزدهمین سال‌روز درگذشت محمد ظاهرشاه آخرین پادشاه افغانستان فرصتی است تا کارنامه چهار دهه حکومت او را نه با نگاه نوستالژیک و نه با قضاوت‌های ایدئولوژیک، بلکه بر اساس واقعیت‌های تاریخی مورد ارزیابی قرار دهیم. تحولات سیاسی، اجتماعی و فرهنگی هر جامعه محصول تعامل سه سطح است: عوامل داخلی، محیط منطقه‌ای و ساختار نظام بین‌الملل. افغانستان نیز در نیمه دوم قرن بیستم تحت تأثیر رقابت‌های جنگ سرد، ظهور اندیشه‌های نوین سیاسی در منطقه و دگرگونی‌های اجتماعی داخلی قرار داشت. از این‌رو، عملکرد حکومت ظاهرشاه را باید در همین بستر تاریخی تحلیل کرد. بی‌تردید دوران ظاهرشاه نسبت به دهه‌های پس

از دهمزنگ تا امروز؛ وقتی قربانیان فراموش می‌شوند و عاملان بر مسند قدرت می‌نشینند

2026/07/25 09:33 بدون دیدگاه

برخی روزها از تقویم، تنها یادآور یک حادثه نیستند؛ یادآور زخمی‌اند که هنوز بر پیکر یک ملت تازه مانده است. سالروز حمله خونین به جنبش روشنایی، از همان روزهاست. روزی که هزاران شهروند افغانستانی، عمدتاً از جامعه هزاره، برای طرح یک خواست مدنی و مسالمت‌آمیز به خیابان آمدند، اما به جای آنکه صدایشان شنیده شود، صدای انفجار میدان دهمزنگ را لرزاند. ده‌ها خانواده در چند ثانیه عزادار شدند و صدها انسان، قربانی خشونتی شدند که هیچ نسبتی با انسانیت نداشت. سال‌ها از آن روز گذشته است، اما درد آن همچنان زنده است. نه فقط به خاطر شمار قربانیان، بلکه

ادامه درگیری در زیباک بدخشان؛ منابع از کشته‌شدن سه فرمانده طالبان خبر می‌دهند

2026/07/24 14:26 بدون دیدگاه

منابع محلی می‌گویند درگیری میان طالبان و نیروهای مخالف این گروه در ولسوالی زیباک ولایت بدخشان همچنان ادامه دارد و طالبان پس از از دست دادن شماری از مواضع خود، عملیات گسترده‌ای را برای بازپس‌گیری این مناطق آغاز کرده‌اند. به گفته منابع، طالبان شام پنج‌شنبه و در جریان شب گذشته حمله وسیعی را برای بازپس‌گیری مواضع خود در منطقه توپخانه ولسوالی زیباک راه‌اندازی کردند، اما این حمله از سوی نیروهای مخالف عقب زده شده است. منابع می‌گویند نیروهای مخالف طالبان شب گذشته به چند پاسگاه این گروه در منطقه توپخانه یورش بردند و شماری از مواضع طالبان را تصرف

وقتی واژه‌ها زخم می‌کارند؛ عبور از مرزِ احترام؛ بازتاب یک سخن جنجالی

2026/07/24 10:57 بدون دیدگاه

گاهی یک جمله، فقط چند واژه کنارِ هم نیست؛ گاهی پنجره‌ای است به نوع نگاه انسان به انسان. واژه‌ها می‌توانند آرامش بسازند، آگاهی بیافرینند و دل‌ها را به هم نزدیک کنند؛ اما می‌توانند دیوار هم بسازند، فاصله ایجاد کنند و زخمی بر جای بگذارند که دیده نمی‌شود. در روزهایی که زنانِ افغانستان با دشوارترین فصل‌های زندگی اجتماعی خود روبه‌رو هستند، سخنانی از «جمشید رسا» در «یک لایوِ تیک‌تاک»، بحثی گسترده را در فضای مجازی برانگیخته است؛ بحثی که تنها درباره یک جمله نیست، بلکه درباره مرزهای احترام، مسئولیت اجتماعی و نقش زبان در شکل‌دهی نگاه جامعه است. در این

سروش، ماتریدی و اخلاق مواجهه با اندیشه مخالف

2026/07/24 10:30 بدون دیدگاه

این روزها بازار موافقت و مخالفت با دیدگاه‌های عبدالکریم سروش در میان نخبگان افغانستان داغ و پرجنب‌وجوش است. درباره اندیشه‌های او، از مباحث دینی و فلسفی گرفته تا نگاهش به رابطه دین و معرفت، می‌توان نقدهای جدی، پرسش‌های عمیق و حتی مخالفت‌های بنیادین مطرح کرد. موافقت و مخالفت مبتنی بر استدلال، حق طبیعی هر جامعه فکری زنده است؛ اما آنچه واقعاً نگران‌کننده است، عبور از نقد اندیشه و رسیدن به نفی، طرد و تکفیر یک متفکر است. جامعه‌ای که در آن اندیشه مخالف تحمل نشود، دیر یا زود توان گفت‌وگو و تولید فکر را از دست می‌دهد. تاریخ تمدن

چرا ظاهر شاه هنوز هم مخالفان پرشماری دارد؟

2026/07/24 09:59 بدون دیدگاه

با گذشت دهه‌ها از پایان سلطنت محمدظاهر شاه، او همچنان یکی از مناقشه‌برانگیزترین شخصیت‌های تاریخ معاصر افغانستان است. نکته قابل توجه این است که منتقدان او از جریان‌های کاملاً متفاوت سیاسی، قومی و ایدئولوژیک هستند؛ اما هر کدام به دلایل خاص خود با او مخالفت می‌کنند. نخست، بخشی از غیرپشتون‌ها ظاهر شاه را ادامه حکومت خاندان سلطنتی و میراث نادرشاه می‌دانند. از نگاه آنان، ساختار قدرت در آن دوره بیش از اندازه در انحصار یک خانواده قرار داشت و بسیاری از نابرابری‌های تاریخی را به همان نظام نسبت می‌دهند. در سوی دیگر، شماری از ملی‌گرایان پشتون نیز از او

مهاجرت غیرقانونی؛ چهره نوین تجارت برده

2026/07/23 14:51 بدون دیدگاه

دیدن صحنه‌های دلخراش جان‌باختن نوجوانان و جوانان بلخی و اشک‌های بی‌پایان مادران و پدرانی که چشم‌انتظار بازگشت فرزندان‌شان بودند، وجدان هر انسان آزاده را به لرزه درمی‌آورد. این جوانان نه برای تفریح و نه از سر هوس، بلکه برای فرار از فقر، بیکاری، گرسنگی و آینده‌ای مبهم، خانه و کاشانه خود را ترک کردند. آنان در حقیقت میان دو مرگ دست به انتخاب زدند؛ مرگ تدریجی در وطن یا مرگ احتمالی در مسیر مهاجرت. تاریخ بشر، صفحات تاریکی را در حافظه خود ثبت کرده است؛ یکی از سیاه‌ترین آن‌ها تجارت برده آفریقایی است. میلیون‌ها انسان سیاه‌پوست، نه به عنوان

نان؛ اسم اعظم خداوند

2026/07/23 14:20 بدون دیدگاه

نان از آغاز آفرینش تاکنون مایه درد سر برای آدمی بوده است. براساس روایات دینی در ادیان آسمانی، حضرت آدم پس از خوردن از میوه ممنوعه از بهشت عدن به زمین رانده شد. هم‌چنان قوم حضرت شعیب نیز به‌دلیل زیاده‌خواهی و کم‌فروشی مورد عذاب الهی قرار گرفتند. بنی اسراییل نیز از خداوند به‌جای «من و سلوی» سیر و پیاز و عدس خواستند و ناسپاسی کردند و به درد سر افتادند. در کنار این همه، گفته می‌شود در بهشت نیز انواع خوردنی‌ها و نوشیدنی‌ها وجود دارد. این همه را گفتم تا بگویم که نان در زندگی بشر همیشه جایگاه نخست

دشمن آن‌سو است؛ چرا این‌سو می‌جنگیم؟

2026/07/23 12:50 بدون دیدگاه

این روزها اگر نگاهی به شبکه‌های اجتماعی بیندازیم، بیش از آنکه گفت‌وگو درباره آینده افغانستان یا راه‌های رهایی از وضعیت موجود ببینیم، با جدال‌هایی روبه‌رو می‌شویم که میان شماری از پنجشیری‌ها و بدخشانی‌ها جریان دارد. هر روز نوشته‌ی منتشر می‌شود، پاسخی داده می‌شود و اندکی بعد، موج تازه‌ی از اتهام، طعنه و تحقیر آغاز می‌شود. گویی ناگهان گذشته مشترک این دو ولایت به فراموشی سپرده شده است. اگر کسی تاریخ افغانستان را نداند و تنها این نوشته‌ها را بخواند، شاید تصور کند پنجشیر و بدخشان همیشه در برابر هم بوده‌اند، در حالی که واقعیت درست برعکس است. مردم این

نگاهی جامعه‌شناختی به کودک‌همسری در افغانستان

2026/07/23 10:26 بدون دیدگاه

کودک‌همسری یکی از مهم‌ترین آسیب‌های اجتماعی و نقض حقوق کودکان و زنان در بسیاری از کشورهای در حال توسعه، از جمله افغانستان، به شمار می‌رود. این پدیده نه تنها سلامت جسمی و روانی کودکان را تهدید می‌کند، بلکه فرصت آموزش، رشد فردی، مشارکت اجتماعی و استقلال اقتصادی آنان را نیز از میان می‌برد. از این رو، کودک‌همسری صرفاً یک تصمیم خانوادگی یا سنت فرهنگی نیست، بلکه مسئله‌ای اجتماعی است که ریشه در ساختارهای فرهنگی، اقتصادی، سیاسی و جنسیتی جامعه دارد. افغانستان از جمله کشورهایی است که به دلیل تداوم جنگ، فقر، ساختار قبیله‌ای، نابرابری جنسیتی و ضعف نهادهای حمایتی،

افغانستان در آستانهٔ خاموشی؛ مثلث مرگبار آب، مهاجرت و توسعه‌نایافتگی

2026/07/23 10:17 بدون دیدگاه

کلان‌شهری با جمعیت تقریبی 6 میلیون، با انبوهی از ترافیک، هیاهوی از بیکاری در بازارها و مردمی که هر روز برای بقا می‌جنگند. آغازگر یک فیلم آخرالزمانی نمی باشد بلکه این نمونه تصویری از یکی از شهرهای افغانستان، شهری خاموش بنام کابل پایتخت افغانستان در سال‌های اخیر است. اما آنچه این تصویر را به یک هشدار بی‌سابقه تبدیل می‌کند، پیش‌بینی تلخی است که در گزارش‌های معتبر بین‌المللی دیده می‌شود تا کمتر از ۵ سال آینده، تمام چاه‌های آب این شهر کاملاً خشک خواهند شد. نه جیره‌بندی، نه کمبود، بلکه نابودی مطلقِ قطره‌ قطرهٔ آب قابل استحصال. این تحلیل با

گرانی در افغانستان؛ بهای ناکارآمدی رژیم را مردم می‌پردازند

2026/07/23 09:59 بدون دیدگاه

مردم افغانستان دیگر گرانی را از روی تابلوهای قیمت نمی‌شناسند؛ آن را هر روز در سفره‌های کوچک‌تر، در دستان خالی کارگران، در نگاه پدرانی که توان خرید یک بوجی آرد یا یک بوتل روغن را ندارند و در نگرانی مادرانی که نمی‌دانند فردا غذای کودکانشان را از کجا تهیه کنند، لمس می‌کنند. این روزها افزایش بهای سوخت، گاز و بسیاری از کالاهای اساسی، زندگی میلیون‌ها خانواده را دشوارتر از گذشته کرده است. برای مردمی که سال‌هاست با فقر، بیکاری و ناامنی اقتصادی دست‌وپنجه نرم می‌کنند، هر افزایش قیمت، تنها یک عدد روی کاغذ نیست؛ بخشی از توان زندگی آنان

از بلخ تا ریگ‌زارِ مرگ؛ سفری برای نان، پایانی در آغوشِ تشنگی

2026/07/23 09:47 بدون دیدگاه

در دشتِ مارگو، باد هر روز ردِ پای کسانی را پاک می‌کند که با رؤیای یک زندگی بهتر از این مسیر گذشته‌اند؛ جوانانی که نه برای ماجراجویی و نه‌تنها برای عبور از یک مرز، بلکه برای پیدا کردن کار، کمک به خانواده و ساختنِ آینده‌ای که در وطن برای‌شان دور از دسترس شده بود، راه افتادند. آنان چیزی جز امید با خود نداشتند؛ امید به درآمدی اندک، به یک فرصتِ کاری، به این‌که شاید در آن‌سوی مرز بتوانند زندگی خود و خانواده‌شان را اندکی بهتر سازند. اما میانِ آفتاب سوزان، سکوت سنگین بیابان و ریگ‌زارهای بی‌پایان نیمروز، سفرشان از

گذار از ادبیات تکفیری؛ از پارادایم ایمان و کفر به پارادایم خطا و صواب

2026/07/23 09:30 بدون دیدگاه

در روزهای گذشته یادداشتی از برادر گرامی، آقای سلیم صائب، درباره نظرات داکتر عبدالکریم سروش، بحث‌ها و واکنش‌های فراوانی را برانگیخت. شماری از دوستان ایشان، چنین موضع تندی را که متضمن اتهام اسلام‌ستیزی به داکتر سروش بود، از شخصیتی چون ایشان که همواره به مهربانی، ادب و فرهیختگی شناخته می‌شود، بعید دانستند و از آن شگفت‌زده شدند. من در این‌جا قصد داوری ندارم که جانب ایشان را بگیرم یا از داکتر سروش دفاع کنم؛ زیرا درباره آرای آقای سروش، نوشته‌های موافق و مخالف فراوانی وجود دارد و هر کس که به این مباحث علاقه‌مند باشد، می‌تواند به آن‌ها مراجعه

پدران‌شان در کنار انگلیس، فرزندان‌شان در کنار آمریکا؛ تغییر قدرت‌ها، تداوم یک صف‌بندی تاریخی

2026/07/22 20:05 بدون دیدگاه

پدران شیخ‌نشین‌های عرب در کنار بریتانیا علیه خلافت عثمانی قرار گرفتند و امروز فرزندان آنان در چارچوب ائتلاف با آمریکا، در برابر جبهه فلسطین قرار گرفته‌اند؛ قدرت‌ها تغییر کرده‌اند، اما از نگاه این تحلیل، الگوی صف‌بندی تاریخی همچنان ادامه دارد. تاریخ معاصر جهان اسلام، از جنگ جهانی اول تا بحران‌های امروز خاورمیانه، سرشار از تحولات بزرگی است که سرنوشت ملت‌ها، مرزها و نظام‌های سیاسی را دگرگون کرده است. فروپاشی امپراتوری عثمانی، ورود استعمار اروپایی به خاورمیانه، شکل‌گیری دولت اسرائیل، جنگ‌های منطقه‌ای و ظهور ائتلاف‌های جدید، همگی حلقه‌هایی از زنجیره‌ای تاریخی هستند که هنوز پیامدهای آن ادامه دارد. در نگاه

از سیره پیامبر اکرم ﷺ تا ضرورت امروز افغانستان؛ نقش جوانان در رهبری، مسئولیت‌پذیری و ساختن آینده

2026/07/22 15:41 بدون دیدگاه

در بسیاری از جوامع، به‌ویژه جوامعی که سنت‌های اجتماعی بر ساختارهای قدرت تأثیر عمیق گذاشته‌اند، گاهی جوانان به دلیل سن کم، از پذیرش مسئولیت‌های بزرگ کنار گذاشته می‌شوند. اما بررسی سیره پیامبر اکرم ﷺ نشان می‌دهد که معیار اصلی برای سپردن مسئولیت، سن و سال نبوده است؛ بلکه شایستگی، ایمان، توانایی مدیریتی، دانش و ظرفیت فردی، معیار اساسی انتخاب افراد برای مسئولیت‌های مهم بوده است. پیامبر اکرم ﷺ برخلاف برخی برداشت‌های رایج در جامعه عرب آن زمان، به جوانان اعتماد کرد و آنان را در جایگاه‌های مهم رهبری و مدیریت قرار داد. این رویکرد، بیانگر آن است که جوانی

معجزه آل‌سعود؛ باسن‌بوسی، گاو شیرده و پاداش هسته‌ای

2026/07/22 11:47 بدون دیدگاه

در روزهایی که آمریکا به بهانه جلوگیری از برنامه هسته‌ای ایران، جنگی همه‌جانبه را علیه این کشور به راه انداخته و تأسیسات هسته‌ای آن را با بمب‌های سنگرشکن هدف قرار داده است، رسانه‌های غربی گزارش می‌دهند که واشنگتن توافقی ۳۰ ساله برای همکاری هسته‌ای با عربستان سعودی را تصویب کرده است. عربستان و ایران، هر دو کشورهای مسلمان و خاورمیانه‌ای‌اند. پرسش این است که چرا آمریکا برای یکی برنامه هسته‌ای راه می‌اندازد، اما سایت‌های هسته‌ای دیگری را با بمب‌های سنگرشکن ویران می‌کند؟ تفاوت در چیست؟ اگر مطبوعات غربی را مرور کنیم، پاسخ آماده است؛ برنامه هسته‌ای ایران، به ادعای