تحلیل

بازاندیشی در هویت ملی و ساختار قدرت؛ از تمرکزگرایی تا مشارکت فراگیر در افغانستان/خراسان

2026/06/03 11:41 بدون دیدگاه

در تاریخ معاصر افغانستان/خراسان برخی چهره‌های فکری و سیاسی نه صرفاً در سطح کنش‌گری روزمره، بلکه در قامت حاملان یک گفتمان عمیق اجتماعی و نظری ظهور می‌کنند؛ گفتمانی که مسئله عدالت، ساختار قدرت، و ماهیت هویت ملی را به‌صورت بنیادین به پرسش می‌گیرد. در همین چارچوب، یکی از جریان‌های فکری تأثیرگذار در سده ها گذشته بر ضرورت بازاندیشی در ساختار دولت، بازتعریف رابطه میان اقوام و ملیت‌ها، و ایجاد سازوکارهای عادلانه برای مشارکت سیاسی تأکید داشته است؛ رویکردی که هم‌چنان در فضای فکری و سیاسی کشور بازتاب و اهمیت خود را حفظ کرده است. افغانستان/خراسان سرزمینی است با تنوع

رستاخیز تغییر و مسئله مقاومت مدنی در افغانستان

2026/06/03 11:21 بدون دیدگاه

جنبش‌های مدنی در بسیاری از جوامع معاصر به عنوان یکی از مهم‌ترین ابزارهای تغییر سیاسی و اجتماعی شناخته می‌شوند. تجربه کشورهای اروپای شرقی در دهه‌های پایانی قرن بیستم نشان داد که مقاومت مدنی و کنش‌گری شهروندی می‌تواند رژیم‌های اقتدارگرا و تمامیت‌خواه را به چالش بکشد و زمینه گذار به نظام‌های بازتر سیاسی را فراهم سازد. با این حال، این تجربه در همه جوامع هم‌سان تکرار نشده است. افغانستان از جمله کشورهایی است که جنبش‌های مدنی آن، علی‌رغم رشد کمّی و حضور پررنگ در دو دهه گذشته، نتوانستند به نیرویی پایدار و سرنوشت‌ساز برای تحول سیاسی تبدیل شوند. مطالعه تطبیقی

و آن خط سوم گذار از شط خون است

2026/06/03 10:46 بدون دیدگاه

خراسان یا سرزمین‌سلحشوران بی‌عقاب نیست، هر بیشه یی از اندراب شروع تا تخار، بدخشان، فاریاب و غور هرات چریکان و آزادگان سر به کف خود را دارد و هر یکی آماده اند که هم‌چون سلاله‌های سربلندشان در تاریخ بهای آزادی را بپردازند؛ اما آنچه که در میانه نیست، روایت‌روشن، ساختار،روش‌رهبری و موجودیت رهبران متعهد و بابرنامه و کثرت گراست که این کاستی نیز به یُمن انتقاد، اعتراض و خودسالاری رزمندگان دارد جبران می‌شود. اگ.اگر به سیر نزولی شکست‌ها و پذیرش حقارت‌های‌سنگین در چندین‌سال پسین، میان سیاسیون خود اندیشه کنیم؛ در می‌یابیم که بحران ما، تنها در مداخله و دشمنی

۳۶ سال پس از امام خمینی؛ ایران چگونه در برابر طوفان ها پایدار است؟

2026/06/03 10:37 بدون دیدگاه

فردا سالروز رحلت امام خمینی است. در حالی که قرن بیستم، قرن سلطه بی‌چون‌وچرای دو بلوک شرق و غرب بود؛ نظامی دو قطبی که به نظر می‌رسید هیچ قدرتی یارای ایستادگی در برابر آن را ندارد. اما در این میان، موجی به رهبری امام خمینی برخاست و فرمان «نه شرقی، نه غربی، جمهوری اسلامی» را سر داد. امام خمینی نه تنها انقلابی را در ایران به پیروزی رساند، که نظم جهانی را به چالش کشید. امروز، ۳۶ سال از رحلت وی می‌گذرد، اما نام او و میراث همچون سدی مستحکم، ایران را در برابر طوفان نگه داشت. چنانچه ملت

مسعود و فدرالیسم

2026/06/03 10:18 بدون دیدگاه

گفته می‌شود، احمدشاه مسعود قهرمان ملی کشور و فرمانده مقتدر دوران جهاد و مقاومت با طرح فدرالیسم مخالف بوده و آن‌را به نفع افغانستان نمی‌دانسته‌است. گویا وی معتقد بوده که فدرالیسم زمینه‌ی تجزیه‌ی کشور را فراهم می‌کند و یا به‌گفته‌ی او این سرزمین را «ملوک‌الطوایفی» می‌سازد. تحلیل‌گران می‌گویند مسعود این سخنان را در برابر طرح فدرالیسم عبدالعلی مزاری، رهبر حزب وحدت گفته‌است و چون این طرح از سوی آقای مزاری و در اوضاع آشفته و بحرانی آن‌زمان پیشنهاد گردیده، با آن شدیدا مخالفت کرده‌است. آن‌چه مسعود چند دهه پیش و در وضعیت خاصی گفته، امروز به‌عنوان دلیل و یا

از رستاخیز تا فراموشی؛ چرا جنبش‌های مدنی در افغانستان به مقصد نرسیدند؟

2026/06/03 09:50 بدون دیدگاه

امشب شنونده برنامه‌ی یادبود از شهدای رستاخیز تغییر(سالم ایزدیار و همراهانش) در کافه‌ی پرسش روایت بودم. برنامه‌ای که نه تنها مروری بر آغاز این جنبش اعتراضی بود، بلکه لایه‌های پنهان‌تری از تاریخچه‌ی جنبش‌های مدنی در افغانستان را نیز باز می‌کرد؛ از لحظه‌ی شکل‌گیری و انگیزه‌های اولیه گرفته تا مسیر پرپیچ‌وخم آن، و در نهایت فرجامی که برای بسیاری از این حرکت‌ها با ناکامی، انحراف یا فرسایش همراه شد. در روایت سخنرانان، این پرسش بارها تکرار می‌شد که چگونه جنبش‌هایی که با شور عدالت‌خواهی و امید به تغییر آغاز می‌شدند، در میانه‌ی راه از اهداف اصلی خود فاصله می‌گرفتند و

در بارۀ طرح برنارد لوئیس برای تجزیۀ جهان اسلام چه می‌دانیم؟

2026/06/03 09:34 بدون دیدگاه

نویسنده و سیاست‌مدار مصری، مهندس فتحی شهاب‌الدین نوشته‌ای دارد با عنوان«طرح برنارد لوئیس برای تجزیۀ جهان اسلام که در آن از جزئیات آنچه طرح صهیونیستی برنارد لوئیس برای تجزیۀ جهان اسلام نامیده است، پرده برداشته و ابعاد آن را بررسی کرده است. نویسنده معتقد است آن‌چه امروز در کشورهای اسلامی مانند عراق، سودان، افغانستان و فلسطین رخ می‌دهد، بخشی از یک پروژۀ قدیمی برای تجزیۀ جهان اسلام است؛ پروژه‌ای که به گفتۀ او، از سوی جریان‌های صهیونیستی و غربی طراحی شده تا کشورهای اسلامی به واحدهای کوچک قومی و مذهبی تقسیم شوند و اسرائیل به قدرت برتر منطقه تبدیل

غزه و لبنان؛ آزمون ایمان امت اسلامی در عصر غربت و بشارت نصرت جبهه حق

2026/06/02 11:54 بدون دیدگاه

غزه و لبنان امروز آزمون ایمان، وجدان و مسئولیت‌پذیری امت اسلامی‌اند. مؤمنی که درد و رنج غزه، لبنان و دیگر مظلومان امت اسلامی را درد و رنج خود نداند، از روح اخوت اسلامی فاصله گرفته است. امروز زمان سکوت، بی‌طرفی و تماشاگر بودن نیست؛ بلکه زمان ایستادن در کنار حق، حمایت از مظلوم و قرار گرفتن در طرف درست تاریخ است. غزه و لبنان تنها دو نقطه بر نقشه جغرافیا نیستند؛ بلکه نماد رنج، مقاومت، غربت و آزمون بزرگ امت اسلامی در عصر حاضرند. سرزمین‌هایی که زیر آتش جنگ، محاصره و ویرانی قرار گرفته‌اند و با خون کودکان، زنان

والدین افغانستان؛ نسلِ رنج، فراق و انتظار

2026/06/02 11:11 بدون دیدگاه

امروز روز جهانی والدین است؛ روزی که در بسیاری از کشورهای جهان به پاس مهر، فداکاری و نقش پدران و مادران گرامی داشته می‌شود. اما وقتی به افغانستان می‌اندیشم، این روز بیش از آن‌که یادآور جشن و شادی باشد، مرا به یاد چهره‌های خسته‌ای می‌اندازد که عمر خود را در میان جنگ، آوارگی، فقر و انتظار سپری کرده‌اند. پدران و مادرانی که خود در میان دود باروت و صدای انفجار بزرگ شدند، جوانی‌شان را در ناامنی گذراندند و اکنون پیری‌شان را در حسرت دیدار فرزندانی سپری می‌کنند که هر کدام در گوشه‌ای از جهان پراکنده شده‌اند. افغانستان شاید یکی

نقش محمدسالم ایزدیار در حرکت عدالت‌خواهی سال ۱۳۹۶

2026/06/02 10:53 بدون دیدگاه

حادثه خونین موتر بم ۱۰ جوزای ۱۳۹۶ در کابل که صدها تن از شهروندان کشور را شهید و زخمی ساخت، نقطه عطفی در زندگی و فعالیت‌های مدنی محمدسالم ایزدیار بود. پس از این رویداد تلخ، سالم در کنار جمعی از دوستان و فعالان مدنی، با احساس مسئولیت در برابر درد و رنج مردم، برای سازمان‌دهی یک حرکت گسترده عدالت‌خواهانه وارد عمل شد. در مدت کوتاهی، زمینه برگزاری تظاهرات بزرگ و مسالمت‌آمیز ۱۲ جوزا در شهر کابل فراهم گردید؛ تظاهراتی که ده‌ها هزار تن از شهروندان در آن اشتراک کردند و خواستار تأمین امنیت، جلوگیری از تکرار چنین فجایع، پاسخگویی

چرا با طرح تابعیت پشتون‌های پاکستان مخالفت شد؟

2026/06/02 10:35 بدون دیدگاه

محمود خان اچکزی، یکی از رهبران پشتون‌تبار پاکستان، گفته است که همان‌گونه که میلیون‌ها نفر در پاکستان دارای تابعیت‌های چندگانه‌اند، پشتون‌های این کشور نیز باید بتوانند شناسنامه افغانستان دریافت کنند. این سخن در افغانستان با مخالفت‌های گسترده‌ای، به‌ویژه در میان اقوام غیرپشتون، مواجه شد. شاید برخی این مخالفت را صرفاً ناشی از اختلافات قومی بدانند، اما واقعیت این است که بسیاری از اقوام غیرپشتون در افغانستان به دنبال تعریف مدنی و قراردادی از ملت هستند و مسئله تابعیت را در چارچوب حقوق شهروندی و ساختار قانونی کشور می‌بینند. در واقع، اینجا با تقابل دو نوع ملی‌گرایی روبه‌رو هستیم: یکی

هشدار جدی ایران و توقف مذاکرات؛ آیا جنگ با گشودن جبهه‌ (باب المندب) آغاز می شود؟

2026/06/02 09:57 بدون دیدگاه

نزدیک به دو ماه از اعلام آتش‌بس فراگیر میان ایران و آمریکا می‌گذرد؛ آتش‌بسی که به صراحت شامل لبنان نیز می‌شد. اما رژیم صهیونیستی از همان روز اول، این توافق را به صورت سیستماتیک و پیوسته نقض کرده است. حملات هوایی به لبنان، ترور فرماندهان و بمباران مناطق مسکونی هرگز متوقف نشد. ایران بارها هشدار داد که «نقض در یک جبهه، نقض در تمام جبهه‌هاست»، اما واشنگتن نه تنها اسرائیل را مهار نکرد، که با سکوت خود چراغ سبز داد. اکنون و پس از حملات بسیار گسترده اسراییل به سراسر لبنان، ایران در پیام جدی اعلام کرد که تبادل

«کولابی»؛ تاملی بر عنصر شهرستیزی در افراطیت قومی ‌‌ و مذهبی

2026/06/02 09:41 بدون دیدگاه

حتماً شما نیز در شبکه‌های اجتماعی با نام «کولاب» و اصطلاح «کولابی» مواجه شده‌اید. این اصطلاح معمولاً برای طعنه و تحقیر قومی تاجیکان افغانستان به کار می‌رود. بررسی شبکه‌های اجتماعی نشان می‌دهد که استفاده از این برچسب پس از بازگشت طالبان افزایش یافته است. برخی تصور می‌کنند که منظور تحقیرکنندگان، اشاره به مهاجر بودن تاجیکان است؛ اما واقعیت این است که آنان بیش‌تر کولاب را جایی عیاشی، زن‌بارگی و آلودگی جنسی می‌دانند و با نسبت دادن تاجیکان به این شهر، می‌خواهند آن‌ها را از نظر ناموسی تحقیر کنند. این نگاه بیش از آن‌که ریشه در واقعیت داشته باشد، محصول

کودکی در افغانستان؛ رویایی که پیش از آغاز پایان می‌یابد

2026/06/01 10:44 بدون دیدگاه

امروز روزی جهانی کودک است. روزی که در بسیاری از کشورها برای جشن، شادی و یادآوری حقوق کودکان است؛ اما در افغانستان این روز بیشتر به یک یادآوری تلخ از یک واقعیت دردناک شباهت دارد تا یک مناسبت شاد. در سرزمینی که دهه‌ها جنگ، بی‌ثباتی سیاسی، فقر گسترده و فروپاشی ساختارهای اجتماعی را تجربه کرده است، مفهوم «کودکی» برای میلیون‌ها کودک به یک واژه دور و دست‌نیافتنی تبدیل شده است. کودکان افغانستان به جای تجربه بازی، آموزش و رشد طبیعی، اغلب با کار شاقه، خشونت، محرومیت و ناامنی بزرگ می‌شوند. کودکی در سایه فقر، کار و ناامنی در بسیاری

توافق‌نامه‌های امنیتی روایت دوستی فیل و بَقه

2026/06/01 10:22 بدون دیدگاه

در ادبیات روابط بین‌الملل، انعقاد توافق‌نامه‌های امنیتی میان دولت‌های ضعیف و قدرت‌های بزرگ غالباً به «دوستی فیل و بَقه» تشبیه شده است؛ رابطه‌ای که در ظاهر بر پایه همکاری و حمایت استوار می‌نماید، اما در عمل توازن قدرت در آن چنان نابرابر است که سرنوشت طرف ضعیف را در معرض آسیب‌های جدی قرار می‌دهد. تجارب تاریخی و خرد سیاسی نشان می‌دهد که بسیاری از پیمان‌های امنیتی میان کشورهای جهان سوم و قدرت‌های بزرگ، به جای آن‌که موجب تحکیم امنیت و ثبات پایدار شوند، زمینه نفوذ سیاسی، وابستگی استراتژیک و تشدید بحران‌های داخلی را فراهم ساخته‌اند. نسخه شرقی و غربی

یک سال پس از بحران کشمیر؛ چگونه پاکستان از متهم امنیتی به بازیگر دیپلماتیک تبدیل شد؟

2026/06/01 09:52 بدون دیدگاه

چکیده با گذشت بیش از یک سال از آن بحران، بررسی نتایج و پیامدهای سیاسی، امنیتی و دیپلماتیک آن نشان می‌دهد که نه تنها پاکستان از انزوای مورد انتظار خارج شد، بلکه در برخی حوزه‌ها توانست موقعیت منطقه‌ای و بین‌المللی خود را نیز تقویت کند؛ موضوعی که ضرورت بازخوانی دقیق‌تر این بحران و پیامدهای راهبردی آن را دوچندان می‌سازد.رهبران هند تلاش کردند با بهره‌گیری از ظرفیت‌های رسانه‌ای، دیپلماتیک و سیاسی، پاکستان را به عنوان منشأ ناامنی و بی‌ثباتی در منطقه معرفی کنند. هدف اصلی دهلی‌نو این بود که اسلام‌آباد را از جایگاه یک شریک امنیتی و سیاسی خارج ساخته

لاله آزادی

2026/06/01 09:43 بدون دیدگاه

وقتی از لاله آزادی‌تاریخ سخن می‌گویم نام دیگری آن ژنرال محمد داوود داوود است برای چریکان سر به کف و عاشق آزادی روایت داوود داوود خود به مثابهء تلنگربیداری و شیپور رهایی است اگر فرخار را غروری است و اگر شخ‌پلنگ هنوز هم بیشهء شیران و دلیران است و اگر تالقان کلاه بشکنی دارد با بلندای تاریخ، اگر هنوز سلاله‌های آزادی نعره‌زنان خون و رزم می‌گویند همه‌اش از گام های شهیدداوود سترگ و مردان آفتاب به دوش راه آزادی است. او مادری داشت جگرآور و مردمانی داشت بی‌غش و سوار زین به فلک. شهید ژنرال داوود نه تنها شگفتی

کتاب‌درمانی

2026/06/01 09:32 بدون دیدگاه

این حقیقت پذیرفته و چون‌وچندناپذیر است که هدف و غایت آدمی از کتاب‌خواندن، گذر از جهل و دست‌یافتن به دانش و حقیقتی در زمینه‌ای خاص است تا به‌موجب آن بتواند خیر و فایده‌ای برای خود و هم‌نوعانش فراهم آورد. این خیر می‌تواند آسان‌ساختن کاری در زندگی عملی باشد، یا گشودن گرهی نظری، و یا یافتن راهنمایی اخلاقی و از این دست. اینکه مولانا می‌گوید: «گرچه مقصود از کتاب آن فنّ بود / گر تواش بالش کنی هم می‌شود»، ظاهراً بیانگر همین سخن است. مراد از «آن فنّ» همین کارکرد دانش‌دهی و روشنی‌بخشی و کارگشایی است. اما می‌خواهم بگویم که

دزدِ عیار؛ وصیتِ سر دستهٔ دزدان

2026/06/01 09:24 بدون دیدگاه

در میان عرب‌ها داستانی منسوب به شخصی بنام ادهم بن عسقله مشهور است. گفته می‌شود که این شخص در زمان عباسی‌ها می‌زیسته و سرکردهٔ دزدان بوده‌است. در عصر عباسی‌ها در کنار شاعران، اندیشمندان، سیاست‌مداران و متفکران، دزدان و عیاران زیادی نیز زندگی می‌کرده و این اقشار در جامعه حضور گسترده داشته است. براساس روایت شفاهی یکی از دزدان نام‌دار این دوران، ادهم بن عسقله است. جالب‌ترین بخش در زندگی این دزدِ نام‌دار، وصیت او به دیگر دزدان است. او در روزهای پایانی زندگی خود، دزدان زیر دست خود را جمع می‌کند و به آن‌ها چنین می‌‌گوید: «از زنان، فقیران

پنجشیر؛ خانه‌ی بی‌صاحب و تفریح‌گاه نیروهای اشغال‌گر

2026/05/31 14:49 بدون دیدگاه

حُبّ وطن یا پیوند عاطفی به زادگاه و آب‌وهوا و کوه و دشت و حتی چوب و سنگ آن، ظاهراً یکی از ویژگی‌های مشترک انسان‌هاست. شاید نتوان انسانی را خالی از این خصوصیت یافت. حُبّ وطن به قول سعدی حدیثی است درست؛ چنان‌که هم در ادبیات شفاهی عامیانه و هم در سخن بزرگان بشری مسلم است. می‌خواهم بگویم من از پنجشیر هستم و گرچه در جهان‌بینی دینی خویش دل در گرو دو خطّه و خاک مقدس مکه و مدینه دارم، اما گذشته از آن، پنجشیر را چون ارض مقدس دوست دارم. به این درّه، به نام و نشان آن،