تعامل با طالبان و مخالفان؛ آیا می‌شود هم‌زمان کنار ستمگر و ستمدیده ایستاد؟

دسته: تحلیل
نویسنده: شهرام خراسانی
2026/09/02
9:50 ق.ظ
بازدید: 8

پایگاه خبری تحلیلی روایت : پیشنهاد لوک کافی، پژوهشگر ارشد اندیشکده هادسون، مبنی بر اینکه جامعه جهانی در کنار طالبان با جبهه‌های مخالف این گروه نیز تعامل کند، در ظاهر پیشنهادی متوازن به نظر می‌رسد؛ اما یک پرسش اساسی را نمی‌توان از کنار آن به‌سادگی گذشت: چگونه می‌توان هم‌زمان با ستمگر و ستمدیده تعامل کرد، بدون آن‌که این تعامل به معنای پذیرفتن و دوام وضعیت موجود باشد؟

پیشنهاد لوک کافی، پژوهشگر ارشد اندیشکده هادسون، مبنی بر اینکه جامعه جهانی در کنار طالبان با جبهه‌های مخالف این گروه نیز تعامل کند، در ظاهر پیشنهادی متوازن به نظر می‌رسد؛ اما یک پرسش اساسی را نمی‌توان از کنار آن به‌سادگی گذشت: چگونه می‌توان هم‌زمان با ستمگر و ستمدیده تعامل کرد، بدون آن‌که این تعامل به معنای پذیرفتن و دوام وضعیت موجود باشد؟

مسأله افغانستان فقط این نیست که طالبان قدرت را در دست دارند و مخالفانی مسلح در برابر آنان ایستاده‌اند. مسأله اصلی این است که یک گروه با زور و بدون رضایت مردم بر کشور مسلط شده، حقوق اساسی میلیون‌ها انسان، به‌ویژه زنان و دختران، را محدود کرده و راه مشارکت سیاسی را بسته است. بنابراین، هر تعاملی که صرفاً بر اساس «واقعیت موجود» با طالبان صورت بگیرد، اگر با فشار جدی برای تغییر این واقعیت همراه نباشد، در نهایت به تثبیت همان وضع می‌انجامد.

تعامل با هر دو طرف؛ راه‌حل یا تثبیت بحران؟

این‌که جهان باید مخالفان طالبان را بشناسد و با آنان گفت‌وگو کند، حرف مهمی است. مخالفان مسلح و سیاسی طالبان بخشی از واقعیت امروز افغانستان‌اند و نادیده گرفتن آنان، همان اشتباهی است که می‌تواند تحولات آینده را برای جهان غیرقابل پیش‌بینی‌تر کند. اما مشکل از جایی آغاز می‌شود که تعامل با طالبان و مخالفان، بدون یک هدف روشن سیاسی، به یک سیاست دایمی تبدیل شود.

طالبان از همین تعامل‌ها استفاده می‌کنند تا تصویر یک حاکمیت عادی و پذیرفته‌شده را بسازند؛ سفارت‌ها را در اختیار بگیرند، قرارداد اقتصادی امضا کنند، در نشست‌های منطقه‌ای شرکت کنند و به جهان بگویند که «واقعیت افغانستان» همین است. در مقابل، مخالفان هر روز ضعیف‌تر و پراکنده‌تر می‌شوند و مردم افغانستان میان دو طرف، همچنان در تاریکی باقی می‌مانند.

نکته‌ای که در پیشنهاد کافی وجود دارد، اگرچه قابل تأمل است، اما کافی نیست. تعامل با مخالفان نباید برای متوازن کردن رابطه با طالبان باشد؛ باید برای یافتن راهی جهت پایان دادن به این وضعیت باشد.

اگر جهان می‌پذیرد که طالبان حاکمان بالفعل افغانستان‌اند، باید هم‌زمان بپذیرد که «حاکم بالفعل» بودن، مساوی با مشروعیت سیاسی و اخلاقی نیست. همان‌گونه که تعامل با یک طرف جنگ الزاماً به معنای تأیید آن نیست، تعامل بدون شرط و بدون مطالبه تغییر نیز می‌تواند در عمل به تأیید تبدیل شود.

این‌جاست که سخن جان رالز درباره عدالت اهمیت پیدا می‌کند: «عدالت نخستین فضیلت نهادهای اجتماعی است.» اگر تعامل بین‌المللی نتواند حتی اندکی از بی‌عدالتی موجود را کاهش دهد، بلکه به حفظ ساختاری کمک کند که میلیون‌ها انسان را از حقوق ابتدایی‌شان محروم کرده است، این تعامل چه تفاوتی با پذیرفتن وضع موجود دارد؟

جامعه جهانی اگر واقعاً نگران گسترش ناامنی، تروریسم و بی‌ثباتی در افغانستان است، باید به ریشه بحران نگاه کند. راه حل، نگه‌داشتن طالبان و مخالفان در یک وضعیت فرسایشی نیست؛ راه حل، کمک به شکل‌گیری یک نظم سیاسی مشروع، فراگیر و پاسخ‌گو است؛ نظمی که مردم افغانستان در آن حق انتخاب داشته باشند و هیچ گروهی نتواند کشور را ملک شخصی خود بداند.

سخن‌آخر اینکه؛

افغانستان نباید برای همیشه در میان طالبان، مخالفان، جنگ و بی‌ثباتی معلق بماند. جهان اگر با طالبان تعامل می‌کند، باید از آنان تغییر بخواهد؛ اگر با مخالفان تعامل می‌کند، باید آنان را به سوی یک برنامه سیاسی روشن و فراگیر سوق دهد. هدف نباید حفظ تعادل میان ستمگر و ستمدیده باشد؛ هدف باید پایان دادن به وضعیتی باشد که ستم را ممکن ساخته است.

تعامل وقتی ارزش دارد که راهی به سوی تغییر باز کند؛ وگرنه ممکن است جهان تصور کند افغانستان را مدیریت می‌کند، در حالی که فقط تاریکی آن را مدیریت کرده است.

نوشته های مرتبط :