تحلیل

قانون اساسی جمهوریت؛ اجماع‌ساز یا اختلاف‌برانگیز؟

2026/07/30 12:21 بدون دیدگاه

قانون اساسی دوره جمهوریت؛ میراثی ارزشمند یا مانعی برای آینده؟ یکی از چهره‌های وابسته به جبهه آزادی افغانستان، در گفت‌وگویی گفته است که قانون اساسی دوره جمهوریت می‌تواند مبنای عمل در دوره گذار باشد. او این دیدگاه را در پاسخ به انتقادهایی مطرح کرده که جبهه آزادی و دیگر جریان‌های مخالف طالبان را به نداشتن روایت و برنامه سیاسی روشن متهم می‌کنند. این سخن با واکنش‌های متفاوتی روبه‌رو شده است. گروهی از قانون اساسی دوره جمهوریت به‌طور کامل دفاع کرده‌اند و آن را بهترین سند حقوقی تاریخ افغانستان دانسته‌اند. در مقابل، شماری دیگر آن را به‌طور کلی رد کرده‌اند

بحرانِ کادرهای متخصص؛ طالبان هرگاه محتاج شوند، دست به «گدایی» می‌زنند

2026/07/30 11:29 بدون دیدگاه

در افغانستانِ امروز، جای خالی‌ها بیش‌تر از همیشه سخن می‌گویند؛ جای خالی استاد در دانشگاه، جای خالی پزشکِ متخصص در شفاخانه و جای خالی دانش‌جویی که می‌توانست فردای علمی این کشور را بسازد. پشت این جای خالی‌ها، داستانِ یک بحران بزرگ‌تر قرار دارد؛ بحران سرمایه انسانی. طالبان پس از بازگشت به قدرت در سال ۲۰۲۱، سیاست‌هایی را در حوزه آموزش و حضور اجتماعی زنان اجرا کردند که پیامدهای گسترده‌ای بر ظرفیتِ علمی و تخصصی افغانستان گذاشت. بسته ماندن مکاتب دخترانه در مقاطع بالاتر، ممنوعیت تحصیل زنان در دانشگاه‌ها و محدودیتِ آموزش‌های تخصصی، به‌ویژه در بخش‌های طبی برای دختران، مسیر

سیاست دوستی؛ نظریه‌ای برای نجات افغانستان

2026/07/30 11:17 بدون دیدگاه

امروز را سازمان به عنوان روز جهانی دوستی نام‌گذاری کرده است؛ روز خیلی باارزش و بااهمیت. در این روز، بسیاری از کاربران شبکه‌های اجتماعی در سراسر جهان از دوستان خود یاد می‌کنند و خاطرات دوستی‌شان را گرامی می‌دارند. امروز وقتی صفحه کامپیوترم را روشن کردم، ابتدا تصمیم داشتم درباره دوستی و دوستانم بنویسم؛ اما به یاد آوردم که موضوع مهم‌تری برای نوشتن وجود دارد و آن «سیاست دوستی» است. مدت‌هاست که درباره این نظریه فکر می‌کنم و یادداشت برمی‌دارم. پرسشی که مرا به تأمل درباره این موضوع واداشته، این است که چرا در افغانستان دولت ملی شکل نگرفت؟ چرا

چرا یک سخن پاسخ می‌خواهد، اما یک کارنامه نه؟

2026/07/30 11:03 بدون دیدگاه

چندین روز است که در سکوت، واکنش‌ها و مواضع اندیشمندان و فرهیختگان قلم‌به‌دست تاجیک را درباره سخنان اخیر آقای پدرام دنبال می‌کنم. چیزی که بیش از همه ذهنم را درگیر کرده، این است که چرا تمام نیزه‌های نقد تنها به سوی یک آدرس نشانه رفته است؟ نقد یک سخن یا یک موضع، حق هر کسی است؛ اما پرسش اساسی اینجاست که چرا همان حساسیت و همان شجاعت پرسش‌گری در برابر کسانی که سال‌هاست خود را در جایگاه رهبری، نمایندگی و نجات مردم قرار داده‌اند، دیده نمی‌شود؟ چرا وقتی فردی مانند آقای پدرام سخنی می‌گوید، همه به میدان می‌آیند و

روز جهانی دوستی؛ افغانستان و سرزمینی که نفرت جای دوستی را گرفته است

2026/07/30 09:42 بدون دیدگاه

امروز، روز جهانی دوستی است، جهان از دوستی سخن می‌گوید؛ از اعتمادی که میان انسان‌ها پل می‌سازد و جامعه را از فروپاشی نجات می‌دهد. اما در افغانستان، واژه «دوستی» سال‌هاست که زیر آوار بی‌اعتمادی، تبعیض و خشونت نفس می‌کشد. کافی است نگاهی به گفت‌وگوهای روزمره، شبکه‌های اجتماعی یا حتی محافل سیاسی بیندازیم؛ جایی که به جای همدلی، زبان تحقیر شنیده می‌شود و به جای شنیدن دیگری، مسابقه نفرت برپاست. این نفرت، یک‌شبه زاده نشده است. محصول دهه‌ها جنگ، انحصار قدرت، برتری‌جویی قومی، حذف سیاسی و زخم‌هایی است که هرگز فرصت درمان پیدا نکردند. جامعه‌ای که سال‌ها عدالت را تجربه

روشنگری یا توهین؛ کدام جامعه را می‌سازد؟

2026/07/30 09:28 بدون دیدگاه

اگر امروز نگاهی به صفحات استادان دانشگاه، نویسندگان، پژوهشگران، روزنامه‌نگاران و دیگر چهره‌های اثرگذار حوزه‌ی تاجیک در شبکه‌های اجتماعی بیندازیم، کمتر با گفت‌وگوهایی روبه‌رو می‌شویم که دغدغه اصلی آن آینده، آموزش، آزادی، همبستگی و راه‌های برون‌رفت از بحران باشد. آنچه بیشتر دیده می‌شود، جدال‌هایی است که از یک اختلاف نظر آغاز می‌شوند، اما خیلی زود به توهین، تحقیر و حمله‌های شخصی می‌انجامند. گویی رسالت روشنگری، آرام‌آرام جای خود را به رقابتی داده است که هدف آن نه کشف حقیقت، بلکه شکست دادن طرف مقابل است. اگر فردی بیرون از این فضا تنها همین نوشته‌ها را بخواند، شاید چنین تصور

پرچم ملی افغانستان؛ از نماد وحدت تا موضوع مناقشه سیاسی

2026/07/29 14:22 بدون دیدگاه

در تقویم دوره جمهوریت افغانستان، ۷ اسد به عنوان روز پرچم ملی نام‌گذاری شده بود؛ روزی که برای گرامی‌داشت پرچم سه‌رنگ سیاه، سرخ و سبز، به عنوان یکی از مهم‌ترین نمادهای ملی کشور، مراسم و برنامه‌های مختلف برگزار می‌شد. هرچند پس از بازگشت طالبان به قدرت در سال ۱۴۰۰، این مناسبت از تقویم رسمی حذف شد و پرچم سفید طالبان جایگزین پرچم جمهوری در نهادهای دولتی شد، اما شماری از مقام‌های پیشین جمهوری، روزنامه‌نگاران، فعالان سیاسی و مدنی همچنان با انتشار تصاویر پرچم سه‌رنگ، از این روز یاد می‌کنند. پرچم سه‌رنگ افغانستان یکی از نمادهای شناخته‌شده تاریخ معاصر این

تفنگ و قدرت

2026/07/29 14:10 بدون دیدگاه

میان تفنگ و قدرت رابطه تنگاتنگی وجود داشته و دارد. از گذشته تاکنون شمشیر و تفنگ سرنوشت ملت‌ها را تعیین می‌کند. کسانی‌که تفنگ دارند، مقتدر می‌شوند و کسانی‌که بی‌سلاح هستند، پایمال می‌گردند. قانون طبیعت همین است. در تنازع بقا زورمندان باقی می‌مانند و ضعیفان از بین می‌روند. در جهان دیروز و امروز نیز چنین بوده و است. آن‌که زور و سلاح دارد، بیشتر دوام می‌آورد و قدرت کسب می‌کند؛ اما آن‌که بی‌سلاح است زیر پای زومندان له می‌شود. شمشیر و قدرت بازو در گذشته و سلاح و تجهیزات نظامی پیشرفته در جهان امروز خیلی در اقتدار کشورها و ملت‌ها

خودکشی ملی با بیگانه‌پروری، فرار نخبگان، حذف زنان و نابودی سرمایه علمی افغانستان

2026/07/29 11:43 بدون دیدگاه

این‌ که امروز طا-لبان از کمبود کادرهای علمی تخصصی و مسلکی در افغانستان سخن میگویند یک پرسش اساسی را به میان می‌آورد چه کسی این بحران را به وجود آورد و چه کسانی پاسخگوی این فاجعه انسانی و علمی هستند؟ افغانستان از کمبود انسان‌های با استعداد و متخصص رنج نمی‌برد افغانستان از سیاست‌ هایی رنج می‌برد که متخصصان، دانشمندان و نخبگانش را به حاشیه رانده و مجبور به ترک وطن کرده است. هزاران استاد دانشگاه، پژوهشگر، داکتر، مهندس، متخصص و جوان تحصیل‌کرده نه به دلیل نداشتن توانایی بلکه به دلیل نبود فرصت بی‌ثباتی، فقر و ناامیدی از آینده راه

مدنی‌بازی را کنار بگذارید؛ در ساختار طالبان، رئیس دانشگاه و رئیس استخبارات تفاوتی ندارند

2026/07/29 11:30 بدون دیدگاه

می‌گویند چهره‌های احساساتی نباید به کارهای مهم گمارده شوند، چون ممکن است در قضاوت و صدور حکم تحت تأثیر عواطف و احساسات قرار گیرند. برویت این استدلال باید بپذیریم، بعضی تاجیک‌ها نیز نبایدسیاستمدار تحلیلگر و نظامی باشند؛ زیرا هرگاه یکی از مسئولان طالبان کشته می‌شود، مدنی‌بازی را آغاز می‌کنند و می‌کوشند از اعضای یک تشکیلات نظامی، چهره‌هایی فرهنگی، دانشگاهی و ملکی بسازند. نمونه روشن آن، واکنش‌ها به کشته شدن رئیس اطلاعات و فرهنگ طالبان در بدخشان است. هنوز مشخص نیست که این فرد توسط جبهه‌های مخالف کشته شده یا قربانی اختلافات داخلی طالبان شده است، اما عده‌ای بدون هیچ

وقتی ترس فرو می‌ریزد؛ آیا حکومت‌هایی که بر وحشت تکیه دارند، وارد مرحله‌ای تازه می‌شوند؟

2026/07/29 09:58 بدون دیدگاه

امروز خبری خواندم که به نقل از یکی از افراد درگیر در نبرد با طالبان منتشر شده بود. او گفته بود: «ترس مردم از طالبان فرو ریخته است. دیگر کشتار، شکنجه، بازداشت و تعقیب نمی‌تواند مردم را مانند گذشته بترساند.» همین جمله، پرسشی مهم را پیش می‌کشد: اگر روزی ترس، که بزرگ‌ترین ابزار حکومت‌های اقتدارگراست، کارایی خود را از دست بدهد، چه بر سر آن حکومت خواهد آمد؟ افغانستان چهار سال است که زیر سلطه رژیم طالبان زندگی می‌کند. در این مدت، بازداشت‌های خودسرانه، محدودیت‌های گسترده بر آزادی‌های مدنی، سرکوب رسانه‌ها، فشار بر زنان و برخورد با منتقدان، بارها

افغانستان در سایه طالبان؛ چرا مقاومت به یک ضرورتِ تاریخی تبدیل شده است؟

2026/07/29 09:47 بدون دیدگاه

پنج سال پس از بازگشتِ طالبان به قدرت، افغانستان تنها شاهد تغییر یک حکومت نیست؛ بلکه شاهد تغییر رابطه میان جامعه و قدرت است. برای بسیاری از منتقدان طالبان، مقاومت دیگر یک واکنش سیاسی کوتاه‌مدت نیست؛ بلکه تلاشی تاریخی برای جلوگیری از تثبیتِ نظمی است که آن را تهدیدی علیه مشارکت، آزادی و امکان تغییر می‌دانند. افغانستان پس از طالبان؛ مسئله فقط حکومت نیست، آینده است: پنج سال از روزی می‌گذرد که طالبان بارِ دیگر قدرت را در افغانستان به‌دست گرفتند؛ رویدادی که نه‌تنها ساختار سیاسی کشور را دگرگون کرد، بلکه پرسش‌های عمیقی درباره آینده افغانستان، جایگاه شهروندان و

آیا علی شریعتی یک شیاد بود؟

2026/07/29 09:38 بدون دیدگاه

هدف دکتر شریعتی از نوشتن چه بود؟ این روزها ویدیویی از آقای موسی غنی‌نژاد، اقتصاد دان برجسته ایرانی و پژوهشگر حوزه فلسفه دست بدست میشود که ایشان دکتر علی شریعتی را بدلیل ارجاع دادن سخنانش به پروفسور خیالی بنام “شاندل” شیاد خطاب میکند و مسلمانی دکتر را هم قابل شک بیان می‌دارد. گذشته از اینکه این ادبیات تکفیری و ناشایست، شایسته و بایسته یک قلم بدست و اندیشمند نیست، خواستم در باره دلیل ارجاع سخنان دکتر به پروفسوری بنام شاندل و دلیل نوشتن دکتر شریعتی بپردازم. در جامعه ما و در کُل در ممالک عقب مانده «از بعد پیشرفت

کاندوم، رشد جمعیت و آینده افغانستان

2026/07/29 09:29 بدون دیدگاه

بر اساس تازه‌ترین برآوردهای بخش جمعیت سازمان ملل متحد (World Population Prospects 2024)، اگر روندهای کنونی باروری، مرگ‌ومیر و مهاجرت ادامه یابد، جمعیت افغانستان تا پایان قرن حاضر به حدود ۱۳۰ میلیون نفر خواهد رسید. در همان سال، جمعیت ایران حدود ۸۰ میلیون و جمعیت ترکیه حدود ۶۶ میلیون نفر پیش‌بینی شده است. وقتی این آمار را دیدم، دلم لرزید. افغانستان امروز کشوری فقیر است و منابع موجود آن به‌سختی پاسخ‌گوی نیازهای جمعیتی نزدیک به چهل میلیون نفر است؛ پس چگونه می‌تواند از عهده تأمین نیازهای بیش از ۱۳۰ میلیون شهروند برآید؟ این پرسش، ناخواسته مرا به یاد نظریه

اعتماد به آمریکا؛ واکاوی تاریخی، سیاسی و راهبردی

2026/07/28 15:53 بدون دیدگاه

تاریخ روابط بین‌الملل نشان می‌دهد که روابط میان کشورها همواره بر پایه منافع ملی، محاسبات سیاسی و شرایط راهبردی شکل گرفته است. قدرت‌های بزرگ، از جمله ایالات متحده آمریکا، در سیاست خارجی خود بر اساس اهداف و منافع راهبردی خویش تصمیم می‌گیرند؛ از این رو، اعتماد مطلق به هر قدرت خارجی می‌تواند برای کشورها پیامدهای پیش‌بینی‌نشده‌ای به همراه داشته باشد. تجربه تاریخی بسیاری از کشورها نشان می‌دهد که برخی رهبران سیاسی پس از تغییر شرایط داخلی یا بین‌المللی، درباره میزان اعتماد خود به آمریکا و متحدان غربی بازنگری کرده‌اند. آنان معتقد بودند که تکیه بیش از اندازه بر حمایت

حسین بشیریه؛ نظریه‌پردازی که بیش از آنچه دیده شده، شایسته دیده‌شدن است

2026/07/28 11:20 بدون دیدگاه

سال‌هاست که با آثار و اندیشه‌های سیاسی دکتر حسین بشیریه، نظریه‌پرداز برجسته ایرانی، مأنوس هستم. به باور من، نه تنها جامعه علمی ایران، بلکه ما در بیرون از ایران نیز آن‌گونه که شایسته است، جایگاه او را در تاریخ اندیشه سیاسی معاصر ارج ننهاده‌ایم. اگر بخواهیم بدون اغراق و با تکیه بر معیارهای علمی داوری کنیم، می‌توان گفت که بشیریه یکی از مهم‌ترین نظریه‌پردازان علوم سیاسی است؛ اندیشمندی که آثارش از مرز کتاب‌های درسی فراتر رفته و به چارچوبی نظری برای فهم دولت، جامعه، قدرت و تحول سیاسی تبدیل شده است. به باور من، بشیریه در حوزه نظریه سیاسی

چلنج‌شدن‌ سلطه‌ی نظامی طالب

2026/07/28 10:36 بدون دیدگاه

در آستانه‌ی پنج‌سالگی سلطه‌ی دوباره‌ی طالبان، برای نخستین‌بار این سلطه‌ی نظامی در کوه‌های بلند، تیز و یخ‌زده‌ی بدخشان چلنج شد. برای نخستین‌بار در پنج سال گذشته، تصویر سلطه‌ی نظامی سراسری، پولادین و خدشه‌ناپذیر طالبان اندکی ترک برداشت و این ترک در بلندی‌های پامیر به وقوع پیوست. جالب این است که دستگاه رسانه‌ای رژیم طالبان خود به چلنج‌شدن این سلطه اذعان کرد. اظهارات اخیر مولوی ذبیح‌الله و وزیر اطلاعات و فرهنگ طالبان، تلاشی برای بازسازی تصویر سلطه‌ی آهنین، سراسری و چلنج‌ناپذیر نظامی طالبان در افکار عمومی بود. اگر این سلطه واقعاً چلنج نمی‌شد، ضرورتی نداشت که تمام ماشین رسانه‌ای طالبان،

انتحار برای قدرت؛ وقتی اراده مردم قربانی بقای یک ایدئولوژی می‌شود

2026/07/28 09:37 بدون دیدگاه

در سیاست، گاهی یک جمله بیش از صدها صفحه سند و گزارش، ماهیت یک تفکر را آشکار می‌کند. سخن اخیر ذبیح‌الله مجاهد، سخنگوی طالبان، مبنی بر اینکه «ما آماده‌ایم انتحاری کنیم»، از همین جنس است. این سخن صرفاً واکنشی به حملات نظامی مخالفان نبود؛ بلکه اعترافی ناخواسته به نوع نگاه طالبان نسبت به قدرت و سیاست بود. در این جمله، نه نشانی از آمادگی برای گفت‌وگو با مخالفان دیده می‌شود، نه اراده‌ای برای شنیدن مطالبات میلیون‌ها شهروند افغانستان و نه حتی اشاره‌ای به ضرورت اصلاح ساختارهای سیاسی. آنچه برجسته می‌شود، آمادگی برای قربانی شدن در راه حفظ قدرت است؛

اردن در کانون تحولات خاورمیانه؛ جنگ غزه، پایگاه‌های نظامی آمریکا و آینده نظم سیاسی جهان عرب

2026/07/27 14:40 بدون دیدگاه

عملیات «طوفان الاقصی» و جنگ غزه، تنها یک رویارویی نظامی میان فلسطینیان و اسرائیل نبود، بلکه نقطه عطفی در تحولات سیاسی و ژئوپلیتیکی خاورمیانه به شمار می‌آید. این جنگ، مسئله فلسطین را بار دیگر به مهم‌ترین محور افکار عمومی جهان عرب و اسلام تبدیل کرد و دولت‌های منطقه را در برابر آزمونی دشوار قرار داد؛ آزمونی میان حفظ ائتلاف‌های راهبردی با ایالات متحده و اسرائیل و پاسخ‌گویی به مطالبات ملت‌های خود. در این میان، اردن به دلیل موقعیت جغرافیایی، ترکیب جمعیتی، هم‌مرزی با کرانه باختری و روابط راهبردی با آمریکا، بیش از بسیاری از کشورهای عربی در معرض پیامدهای

عادی‌سازی بحرانِ افغانستان؛ چرا زنان بیش‌ترین بهای فراموشی جهان را می‌پردازند؟

2026/07/27 10:43 بدون دیدگاه

صبح برای مریم (نامِ مستعار) دیگر شبیه گذشته آغاز نمی‌شود. چند سال پیش، صبح‌های او با آماده شدن برای رفتن به مکتب، ورق زدن کتاب‌ها و فکر کردن به آینده‌ای که برای خودش ساخته بود، شروع می‌شد. او می‌خواست دانشگاه برود، حرفه‌ای یاد بگیرد و روزی برای جامعه‌اش کاری انجام دهد. اما امروز، کتاب‌هایش در گوشه‌ای از خانه مانده‌اند و مسیرِ رسیدن به رؤیاهایش در هاله‌ای از ابهام قرار گرفته است. مریم، یکی از هزاران دخترِ افغانستانی است که در سال‌های اخیر، نه به‌دلیل انتخاب شخصی، بلکه به‌دلیلِ تصمیم‌های سیاسی و محدودیت‌های اعمال‌شده، از آموزش محروم شده‌اند. او تنها