سدههای دوم و سوم هجری، دوران ظهور و اوجگیری افراطگرایان ظاهری و معتزلی بود. گروه نخست، به جانبداری از نص پرداختند و باعث نفوذ اندیشه تجسیم و تشبیه در باورهای اسلامی شدند. درحالیکه گروه دوم، با تکیه بر عقل، خواهان کنار گذاشتن تمام باورهایی ناسازگار با عقل بودند. همزمان با شکلگیری این مکاتب کلامی، فرقههایی همچون معتزله، اشاعره و ماتریدیه بهوجود آمدند و با یکدیگر به رقابت پرداختند. در آن زمان، معتزلیان نسبت به دیگر مکاتب تأثیرگذارتر بودند. در همین دوران، آسیای میانه و شهر ماتُرید سمرقند، در سال ۲۳۸ هجری، شاهد تولد و پرورش بزرگمردی به نام محمد
