در برنامه کافه پرسش روایت پایگاه خبری‑تحلیلی روایت، خانم دکتر خلود یعقوب، استاد دانشگاه قاهره و پژوهشگر مصری، درباره جایگاه زبان فارسی در مصر سخن گفت. او از تدریس فارسی به مدت بیش از ۱۰۰ سال در دانشگاه قاهره خبر داد و گفت که از امسال تدریس لهجه افغانستانی را آغاز کرده است. همچنین تصویر افغانستان در جهان عرب را «چندان جالب ندانست» و قول داد که به ادبیات افغانستان و تمدن کهن آن بپردازد.
برنامه کافه پرسش روایت این بار میزبان خانم دکتر خلود یعقوب، استاد دانشگاه قاهره بود تا از منظر یک پژوهشگر مصری به جایگاه زبان فارسی، پیوندهای فرهنگی مصر و ایران و همچنین تصویر افغانستان در دنیای عرب بپردازد. این گفتگو فرصتی برای بررسی اشتراکات تمدنی و چالشهای پیش رو بود.
جایگاه زبان فارسی در مصر؛ بیش از ۱۰۰ سال تدریس در دانشگاه قاهره
خانم دکتر خلود یعقوب گفت؛ من افتخار میکنم که با فارسیزبانان از افغانستان صحبت میکنم. وی افزود جایگاه زبان فارسی در مصر را نمیتوان در دانشگاه محدود کرد و زبان فارسی و عربی دو بال تمدن اسلامی هستند.
او همچنین گفت؛ زبان فارسی اولین زبان خارجی بود که در دانشکاه قاهره تدریس میشد، یعنی بیش از ۱۰۰ سال است که تدریس میشود. در ادامه افزود هزاران دانشجو در بخش زبان فارسی از سوی دانشگاه قاهره تربیت شدهاند و استادان برجستهای در این بخش داریم. به گفته وی، قاهره بزرگترین دانشگاه مصر است و سالانه صدها دانشجو از رشته زبان فارسی فارغ میشوند.
خانم دکتر یعقوب بیان کرد؛ کتابهای مهم زبان فارسی در مصر ترجمه شده و آثار فارسیزبانان هرساله مورد توجه قرار میگیرد، اما این توجه بیشتر متمرکز بر ایران بوده و آثار افغانستان و تاجیکستان کمتر دیده شده است.
تدریس لهجه افغانستان از امسال
خانم دکتر یعقوب توضیح داد؛ تدریس زبان فارسی در مصر بیشتر با لهجه ایران صورت میگیرد، اما از امسال شروع کردیم به تدریس لهجه افغانستان و سال بعد ادبیات افغانستان را خواهیم خواند.
چرا ایران هویت خود را حفظ کرد و مصر عربی شد؟
در پاسخ به این پرسش که چرا تمدن ایران توانست از خود محافظت کند ولی مصر عربی شد، خانم دکتر یعقوب گفت؛ فارسی یک هویت تاریخی بود و آن را حفظ کرد. وی افزود در مصر اما تدریجاً فرهنگ قبطی تغییر کرد و هویت عربی و اسلامی در آن غالب شد. به دلیل فاصله جغرافیایی و سنت قوی، ایران توانست به فرهنگ خود ادامه دهد. همچنین گفت مصر در کنار حجاز و شام جزو مراکز عربی بود و ایران در حاشیه قرار داشت. وی اضافه کرد که ایران در زمان صفوی با رویکرد تشیع این هویت فارسی را برجسته کرد.
تصویر افغانستان در دنیای عرب؛ چندان جالب نیست
خانم دکتر یعقوب اذعان کرد؛ تصور از افغانستان در جامعه مصر زیاد جالب نیست و برخی اخبار که میآید، چهره خوبی نشان نمیدهد. در ادامه تأکید کرد باید کار شود و بیشتر درباره افغانستان حرف زده شود تا تصویر درست ارائه کرد.
نوروز در مصر و میراث فرعونی
خانم دکتر یعقوب گفت؛ امروز به هویت تاریخی گذشته مصر افتخار میشود. وی افزود در قرن بیستم جریانهای ملیگرا تلاش کردند مصر را جدا از جهان عرب تعریف کنند، اما چندان به نتیجه نرسید. او همچنین گفت جشنی داریم به نام «شمع نسیم» که ریشه فرعونی دارد و شبیه نوروز است. به گفته وی، مردم مصر اعم از مسیحی و مسلمان در این جشن شرکت میکنند و این آیین در هنر و رسانه هنوز زنده است. در پایان این بخش تأکید کرد که اغلب مردم مصر افراطی نیستند و این جشنها را دوست دارند.
قول به ادبیات افغانستان
دکتر یعقوب تأکید کرد؛ من قول میدهم که به ادبیات افغانستان و تمدن کهن آن بپردازم و این جای افتخار است. وی افزود که به ادبیات فارسی در افغانستان و تاجیکستان همانند ادبیات فارسی در ایران در مصر توجه نشده و «ما مقصر هستیم.»
عدم تفاوت میان فارسی و دری
در پاسخ به تفاوت فارسی و دری، خانم دکتر یعقوب گفت؛ فارسی و دری زبان واحد است و باید یک زبان باشد. وی افزود لهجهها طبیعی است، اما اینکه بگوییم دو زبان متفاوت هستند، اصل زبان را تضعیف میکند. او در ادامه گفت چنانچه در عربی لهجهها بسیار متفاوت است؛ شاید من اگر به غرب آفریقا بروم، لهجهشان را نفهمم، اما یک زبان فصیح داریم که زبان قرآن است و همه میگوییم عرب هستیم. در پایان تأکید کرد که من باور ندارم که دو زبان (فارسی و دری) زبان جداگانه باشد.
نظر عبدالشهید ثاقب: هویت ترکیبی را فراموش کردهایم
در بخشی از این گفتگو ضمن سوالای که آقای عبدالشهید ثاقب مطرح کرد، سوالی هم متوجه وی شد راجع به جمع کردن بین هویت گذشته و حال افغانستان، و وی گفت؛ ما هم احساس تعلق به گذشته را از دست دادهایم و در وضعیت معلقی هستیم؛ نه به گذشته تعلق داریم و نه به امروز و مدرنیته. وی افزود هویت تکبعدی نیست و شامل هویت باستان، میانه و معاصر ما میشود، اما امروز جریانهای به وجود آمده اند که به تکبعدی بودن گرایش دارند. به گفته ثاقب، هویت ما(افغانستان) یک هویت ترکیبی است.
