داوری دربارهی فدرالیسم در جغرافیای افغانستان – چه در نقد و چه در رد عملی بودن آن – بدون مقایسه با سیستم متمرکز دولتداری، نه کاربردی است و نه عادلانه. این قضاوت زمانی منصفانه خواهد بود که هر دو نظام (فدرالیسم و مرکزگرایی) را بر دو کفهی ترازویی بیطرف نهاده و سپس به توازن آن بنگرید. آنگاه بهتر درخواهید یافت که کدام ساختار، کلید گشایش درِ رفاه اجتماعی و برونرفت از توسعهنیافتگی در کشور است. مقایسه تفاوت بنیادین فدرالیسم با دیگر اشکال حکمرانی در نحوهی توزیع قدرت نهفته است. در نظام متمرکز، همهی اختیارات در دست دولت مرکزی است
