هویت

قیام سوم حوت؛ روز عبرت برای اشغال‌گران داخلی و خارجی

2023/02/22 12:10 بدون دیدگاه

قیام سوم حوت/ اسفند مردم (چنداول کابل) که در شب و روز سوم حوت سال ۱۳۵۸ اتفاق افتاد، به نام شب (الله اکبر) شناخته می‌شود. این قیام مردم کابل برای «نه» گفتن به حاکمیت خودکامه‌ی حزب دمکراتیک خلق در زمان ریاست ببرک کارمل، اتفاق افتاد. قیام سوم حوت 58 دقیقا روز پس از ورود نظامیان شوروی سابق به خاک افغانستان انجام شد. علت قیام سوم حوت به خاطر رهایی افغانستان از «اشغال» شوروی و رفع سرکوب‌ها بود. این قیام نخست در شب سوم حوت از سوی مردم چنداول با روشن‌کردن آتش و نعره الله اکبر از بام‌

حاکمیت تک‌مذهبی در جامعه چندپاره افغانستان

2023/02/19 15:41 بدون دیدگاه

مذهب حنفی خراسانی یکی از مهم‌ترین گرایشات مذهبی معتدل، عقل‌گرا و میانه رو در افغانستان بوده و این گرایش به عنوان بزرگ‌ترین و اعتدال‌گرا ترین مذهب در میان جامعه سنی حنفی افغانستان به شمار می‌رود. در کنار آن مذهب تشیع نیز به عنوان یک گرایش معتدل مذهبی پیروان خود را در میان اقوام هزاره و اسماعلیه و قزلباش افغانستان دارد و این دو گرایش به عنوان فرقه‌های مهم‌ اسلامی افغانستان محسوب می‌شود. در حالی که از گذشته‌های دور میان پیروان این دومذهب در افغانستان همزیستی مسالمت‌آمیز وجود داشت، اما با ظهور طالبان و تسلط بار اول شان بر کابل

لیبرالیسم و نارضایتی‌های آن

2023/02/19 14:08 بدون دیدگاه

بسیاری از ما با نام و شماری از آثار فرانسیس فوکویاما، متفکر و نظریه‌پرداز آمریکایی ژاپنی‌تبار، آشناییم. در سال 1989، دقیقا زمانی که جنگ سرد میان ایالات متحدة آمریکا و اتحاد جماهیر شوروی داشت پایان می‌یافت، او نظریه‌ای را مطرح کرد که از آن در ادبیات سیاسی به نام نظریه‌ی «پایان تاریخ» یادآوری می‌گردد. او این نظریه را در چارچوب یک مقاله و سپس در سال 1992 در قالب کتابی به نام «پایان تاریخ و آخرین انسان» منتشر کرد. فوکویاما در کتاب «پایان تاریخ و آخرین انسان»، لیبرال دموکراسی را بهترین نظام توصیف کرده و آخرین نقطه‌ی تکامل

فقر تفکر جمهوری‌خواهی در افغانستان

2023/02/15 15:20 بدون دیدگاه

بیش‌تر از یک و نیم سال از سقوط نظام جمهوری در افغانستان می‌گذرد؛ نظامی که سنگ‌تهدابش در کنفرانس بن گذاشته شد و تا 15 اگوست سال 2021 ادامه یافت. یکی از مشکلاتی که نظام جمهوری در افغانستان با آن دست و پنجه نرم می‌کرد، فقر تیوریک تفکر جمهوری‌خواهی در کشور بود. تا پیش از آغاز مذاکرات دوحه میان آمریکا و طالبان، سران جمهوری اسلامی افغانستان خیلی شعار جمهوریت نمی‌دادند. اما وقتی این مذاکرات آغاز شد، سران حکومت پیشین موضوع تقابل جمهوریت و امارت را مطرح کردند و لاف جمهوری‌خواهی زدند و شعار «جمهوریت» سر دادند. با این‌همه اما دستِ‌کم

جدال کابل و کندهار به کجا منتهی می‌شود؟

2023/02/15 13:11 بدون دیدگاه

هرچند جدال کابل و کندهار را اگر از زوایه‌ی هستی شناسانه به بررسی گیریم یک جدال جغرافیایی نیست این جدال در واقع منازعه‌ایست ریشه‌دار در دلِ تاریخ پرفراز و نشیب دو صد سال آخر افغانستان میان دو قبیله‌ی‌ از قبایل غلجایی‌ها و درانی‌ها. وقتی بدون حب و بغض تاریخ مناسبات درونی قبایل را مطالعه کنید، دیده می‌شود که در طول تاریخ میان این دو قبیله بر سری حاکمیت و اقتدار و تاج و تخت کشور منازعه و درگیری‌های خونین وجود داشته است. ابعاد و گستردگی منازعه‌ی میان قبایلی در افغانستان خیلی خشونت‌بار است به گونه‌ی که از کور کردن

در ستایشِ سازش و توافق

2023/02/15 10:44 بدون دیدگاه

26 دلو 1401 مصادف است با سی و چهارمین سالروز خروجِ ارتشِ شوروی از افغانستان. اتحاد جماهیر شوروی وقتی در 6 جدی سال 1358 به افغانستان لشکرکشی کرد، همه‌ی دنیا تصور می‌کردند که کشورِ ما برای همیشه به یکی از اقمار شوروی تبدیل شده و هرگز به آزادی و استقلال دست نخواهد یافت؛ اما مبارزات بی‌نظیر ملت ما در برابر اشغال این ناممکن را نیز ممکن ساخت و یکباری دیگر نشان داد که در برابر عزم یک ملت هیچ اسلحه‌ای کارساز نیست. در این‌که ایستادگی مردم ما در برابرِ تجاوز شوروی یک عملِ قهرمانانه‌ بود تردیدی نیست، اما آن‌چه

«چای سبز در پُل سرخ»

2023/02/14 13:01 بدون دیدگاه

«چای سبز در پل سرخ» یادداشت‌های سفر سه جوان ایرانی به افغانستان در زمان جمهوریت است. سه جوانی که در ایران انجمن دیاران را ایجاد کردند تا بتوانند برای کمک به مهاجران افغانستانی کاری انجام دهند. آن‌ها برای درک عمیق‌تر مسایل افغانستان به این کشور سفر کردند و دو هفته را به تحلیل جامعه‌ی افغانستان گذراندند. نگاه این سه‌تن، نگاه انتقادی از سیاست دولت خودشان در قبال مهاجران افغانستانی است و این موضوع در جای‌جای سفرنامه تکرار می‌شود. نگارش آنان چنان صمیمی و بی‌آلایش است که من با خواندن صفحات اول، نتوانستم جلوی اشک‌هایم را بگیرم. روایت آنان

در ضرورت پاسداری از نوروز در افغانستان

2023/02/14 11:57 بدون دیدگاه

بیا که بُریم به مزار، ملا ممد جان سَیلِ گُل لاله‌زار، واه واه دلبرجان نمی‌دانم چرا یک‌باره امروز این ترانة معروف نوروزی به یادم آمد و خاطرات جشن‌های نوروزی در بلخ و سرگرمی‌ها و شادی‌های جوانان ما در دشت شادیان را در ذهنم زنده کرد. جشن خوش‌آیین نوروز یکی از جشن‌های باستانی مردم ما است که خوش‌بختانه در سال‌های گذشته همه ساله طی یک مراسم بزرگ و باشکوه دولتی در شهر مزار شریف مرکز ولایت بلخ برگزار می‌شد. خوب به یاد دارم وقتی ماه حوت فرا می‌رسید جوانان ما از هر گوشه کشور برنامه‌ریزی‌ها برای شرکت در جشن

موضع حکومت‌ها در قبال مسخ و احیاء ارزش‌های فرهنگی در افغانستان

2023/02/08 10:55 بدون دیدگاه

تفکر سیاست فرهنگی به مثابه‌ی «سیاستِ سیاست» یکی از موضوعات محوری در جامعه شناسی سیاسی معاصر است. جامعه‌شناسی سیاسیِ معاصر این مهم را که سیاست فرهنگی تأثیر به‌ سزایی خود را در فرایند تکامل جوامع به‌ سوی ترقی دارد، بررسی و ریشه‌یابی می‌کند. فرایند جهانی شدن این باور را بیش‌تر به بار آورده است که جوامع بیش‌تر از راه سیاست‌گذاری فرهنگی می‌توانند راه طولانیِ توسعه را بپیمایند. سیاست فرهنگی می‌تواند ما را به احیاء ارزش‌های فرهنگی فراموش شده/مسخ‌شده که بخشی کلانِ از هویتی فرهنگی و حتا سیاسی ما را در خود جا داده است، برساند. فرایندِ توسعه در کشورها

آیا تاجیکان توانایی عبور از بحران کنونی را دارند؟

2023/02/07 11:13 بدون دیدگاه

در این‌که تاجیکان پس از سال‌ها یک‌باری دیگر در وضعیتی قرار گرفته‌اند که با نسل‌کشی، قوم‌کشی و حذف سیستماتیک مواجهه‌اند، تردیدی نیست. اما آیا تاجیکان افغانستان می‌توانند بحران کنونی را پُشت سر گذاشته و دوباره قد راست کند و رهبری جنبش عدالت‌خواهی را در افغانستان به عهده بگیرد؟ من برای پاسخ به این پرسش و پیش‌بینی آینده تاجیکان از فرمولی استفاده می‌کنم که جرد دایموند، استاد دانشگاه لس آنجلس، در تحلیل‌ بحران‌های ملی از آن استفاده می‌کند. او بدین عقیده است که اشخاص بسیاری در زندگی خود دچار بحران‌های شخصی گردیده‌ و با موفقیت آن را

چه باید کرد تا سرنوشت ما به دادگاه لاهه نکشد؟

2023/02/06 12:49 بدون دیدگاه

اگر کسی امروز از هر جوان افغانستانی بپرسد که مهم‌ترین مشکل افغانستان افراطیت دینی است یا افراطیت قومی، در پاسخ خواهند گفت که دومی. آن‌ها حتا به طالبان به عنوان گروه قومی‌ای می‌نگرند که با استفاده از شعار اسلامیت در پی احیا و اعاده هژمونی پشتون‌ها در افغانستان‌اند. «قومیت» در واقع امروزه محور اصلی مبارزات سیاسی را در میان مردم افغانستان تشکیل می‌دهد و اکثر نسل جوان برای عدالت و برابری اقوام مبارزه می‌کنند مبارزه برای عدالت و برابری اقوام یک امر اخلاقی است. هیچ کسی نمی‌تواند اهمیت آن را انکار کند. اما خطرات خود را نیز

حنفی‌گری و مقاومت در برابر استبداد

2023/02/06 12:00 بدون دیدگاه

یک سال و نیم می‌شود که گروه ط-البان در افغانستان به قدرت رسیده اند و در طی این مدت، چندین فرمانی مبنی بر وضع محدودیت بر بانوان صادر کرده‌اند. یکی از فرمان‌های این‌ها که در تضاد صریح با آموزه‌های ناب اسلام محمدی قرار دارد، منع آموزش زنان و بستن مکاتب دخترانه به روی آنان است. انتظار می‌رفت که علمای افغانستان در خطبه‌های روز جمعه در برابر این ستم‌گری و بدعتِ ط-البان بایستند و علیه آنان و در دفاع از حق انسانی و اسلامی زنان موضع بگیرند، اما متاسفانه از سنگ صدا برآمد و از ملاهای مساجد نه. این

میهنی از آنِ ما

2023/02/05 11:41 بدون دیدگاه

چند روز پیش (۱۵ آگوست سال ۲۰۲۲)، نخستین سال‌گرد آواره‌گی‌ام از افغانستان/خراسان بود. وقتی در ۱۴ آگوست سال ۲۰۲۱، طالبان در شهر مزار شریف، مرکز استان باستانی بلخ، مسلط شدند، من خانه و کاشانه‌ام را ترک گفته و تا هنوز آواره‌ام. این‌که آواره‌گی چه طعمی دارد، تا پیش از ۱۵ آگوست تجربه مستقیمی از آن نداشتم. همه اطلاعات و دانشم درباره تلخی‌ها و مرارت‌های غربت و آواره‌گی، برگرفته از چند کتابی بود که دربارهٔ «اقلیت‌های بدون دولت»، پناهندگان جنگ‌ها و خشونت‌های قومی و ملی خوانده بودم. مثلاً من از جورجو آگامبن خوانده بودم که با زبان طنز گفته بود

آیا «روزِ پدر» جهانی خواهد شد؟

2023/02/04 16:03 بدون دیدگاه

در برخی از کشورها، از جمله جمهوری اسلامی، 15 دلو و سال‌روز تولد مولای متقیان حضرت علی کرم‌الله وجهه را به عنوانِ «روزِ پدر» نام‌گذاری کرده‌اند و از آن به صورت با شکوه تجلیل می‌کنند. اگرچه در تقویمِ رسمی افغانستان مناسبتی به نام «روزِ پدر» درج نیست و در سایر کشورها شاید نباشد، اما من فکر می‌کنم نیاز است که مناسبتی به این نام در سراسر جهان تجلیل گردد. آن‌چه این نیازمندی را ایجاد کرده است، فروپاشی نهاد خانواده در پی ظهورِ کیش جوانی در دنیای غرب است. مه 68 را در دنیای غرب، مرحله‌ی اوج ظهور «کیش

فرهنگ کتاب سوزی و دربندکشیدن اهل کتاب

2023/02/04 14:55 بدون دیدگاه

من به تاریخ کتاب سوزی در جهان نمی پردازم، فقط خواستم در رابطه به تفکر ترس گروه های بی مایه در افغانستان امروزی کوتاه بنویسم. ابوریحان البیرونی در کتاب آثارالباقیه عن القرون الخالیه چنین می نویسد: وقتی قتیبه ابن مسلم سردار حجاج بار دوم به خوارزم رفت و آن را باز گشود هرکس را که خط خوارزمی می نوشت و از تاریخ و علوم و اخبار گذشته آگاهی داشت از دم تیغ بی دریغ گذراند و موبدان و هیربدان قوم را یکسره هلاک نمود و کتاب هاشان همه بسوزانید و تباه کرد. در افغانستان در چند دوره

کابل؛ نومیدی مردم و کساد بازار کتاب

2023/02/01 15:45 بدون دیدگاه

بیش‌تر از یک سال می‌شود که در مشهد زندگی می‌کنم. این‌جا در مشهد چند کتاب‌فروشی معروف است که بر خود فرض قرار داده‌ام که هفته‌ای یکبار قفسه‌های آن را باید دقیق نگاه کنم تا مگر کتاب جالب و تازه‌ای پیدا کنم. در پردیس کتاب که می‌روم پل سرخ کابل یادم می‌آید. کتاب‌فروشی‌های پُل سرخ کابل، یکی از معروف‌ترین کتاب‌فروشی‌های شهر کابل بود. نزدیک عصر که می‌شد، می‌دیدی که جوانان از هر گوشه، گروه گروه، می‌آمدند و در کتاب‌فروشی‌های مارکیت ملی کتاب‌های مورد علاقه‌ی خود را سراغ می‌کردند. یکی از اماکنی که می‌شد روزانه دوستان خود را در آن‌جا

ادبيات و بازآفريني فرهنگي

2023/01/24 10:25 بدون دیدگاه

فرهنگ زنده و پويا به آن فرهنگي گفته مي‌شود كه توان و استعداد بازسازي، بازپروري و بازتوليد فرهنگي را داشته باشد. بتواند از مواد و عناصر فرهنگي و سنتي خود برابر با پيشرفت جنبه‌هاي مختلف زندگي استفاده كند، قرائت‌هاي مناسب با زمان از سرمايه‌هاي موجود خود به جامعه عرضه نمايد و به بازسازي و توليد دوباره عناصر فرهنگي گذشته خود بپردازد. در چند قرن اخير، فرهنگ جوان و رو به رشد غرب نه تنها از ميراث فرهنگي و سنت‌هاي گذشته خود استفاده لازم را برده است، حتي موادي از فرهنگ اسلامي را نيز پس از باسازي و ارائه قرائت

تاسیس مدارس جهادی در افغانستان و پیامدهای آن

2023/01/21 01:15 بدون دیدگاه

وزیر معارف طالبان به تازگی گفته است که این گروه تصمیم دارد در هر ولایت افغانستان یک مدرسة دینی بزرگ و در هر ولسوالی / شهرستان ده مدرسه دینی کوچک ایجاد کنند. طالبان این تصمیم را در حالی گرفته‌اند که همین اکنون، مطابق آماری که در سال 1397 در دوره جمهوریت اعلام شد، در افغانستان نزدیک به 13 هزار مدرسه دینی ثبت‌ناشده و 1275 باب مدرسه ثبت‌شده در دولت، به علاوه 150 باب دارالعلوم، فعالیت دارد. پرسش این است که با وجود این همه مدرسه، چرا گروه طالبان به جای توجه به تعلیم و تربیه مدرن و توسعه و

جمهوری عربده‌کشی؛ نقش قطبیت قومی در فروپاشی جمهوریت

2023/01/21 00:54 بدون دیدگاه

یک و نیم سال از سقوط جمهوریت در افغانستان گذشت و در طول این مدت نویسندگان و سیاست‌مداران بسیاری در باره علل و عوامل سرنگونی آن نوشتند و سخن گفتند. من از همان نخستین روزهای سقوط جمهوریت داشتم این مباحثه را با جدیت تام و تمام پی‌گیری می‌کردم. در لابلای یادداشت‌ها گاهی برخی حقایق و واقعیت‌ها نیز فاش می‌گردید، اما حال و هوایی مباحثات بیش‌تر شبیه مناظرات انتخاباتی و تبلیغات حزبی بود تا آسیب‌شناسی بی‌طرفانه و عاری از غرض و مرض. هر کدام کوشش می‌کردند تقصیر سقوط را به عهدة جناح دیگر یا یکی از کشورهای خارجی بیندازد