تحلیل

کتاب؛ کلید توسعه جوامع اما قربانی جنگ و بحران در افغانستان

۱۴۰۴/۰۸/۲۴ 10:59 بدون دیدگاه

۲۴ عقرب/آبان در تقویم فرهنگی ایران به عنوان روز کتاب و کتابخوانی شناخته می‌شود؛ روزی که آغاز هفته‌ی کتاب و کتابخوانی است و فرصتی برای یادآوری اهمیت مطالعه در زندگی فردی و اجتماعی. در بسیاری از کشورها، چنین روزهایی بهانه‌ای برای ترویج فرهنگ مطالعه و توجه به کتابخانه‌هاست؛ چرا که کتاب، ستون اصلی توسعه و پیشرفت جوامع به شمار می‌رود. اما در افغانستان، کتاب و کتابخوانی همچنان در حاشیه قرار دارد. جامعه‌ای که سال‌ها با جنگ و بحران زیسته، کمتر توانسته با کتاب و قلم انس بگیرد. همین بی‌توجهی به مطالعه، یکی از دلایل عقب‌ماندگی سیاسی، فرهنگی و اجتماعی

طالبان می‌گویند فارسی رسمیت دارد، اما واقعیت‌های میدان چه می‌گویند

۱۴۰۴/۰۸/۲۴ 10:45 بدون دیدگاه

این روزها بحث حذف و محدودسازی زبان فارسی از سوی طالبان در رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی به موضوعی داغ و جنجالی بدل شده است. از پاک‌کردن نام‌های فارسی از روی تابلوهای گذرگاه‌ها و اداره‌ها گرفته تا پایین‌آوردن لوحه‌های رسمی و جایگزینی آن با پشتو، همگی نشانه‌هایی از روندی آرام اما هدفمند است که ساختار اداری کشور را به سوی یک‌دستی زبانی سوق می‌دهد. در کنار این تحول‌ها، تصمیم تازه بی‌بی‌سی برای جدا کردن بخش‌های «فارسی» و «دری»که بسیاری آن را همسوی با سیاست‌های طالبان می‌دانند، بر نگرانی‌ها افزوده است. این جداسازی در واقع میان دو نامی شکاف ایجاد می‌کند

ادعاهای دیپلماتیک طالبان؛ واقعیت‌ها چه می‌گویند

۱۴۰۴/۰۸/۲۴ 09:41 بدون دیدگاه

در روزهای گذشته، سخنگوی طالبان، ذبیح‌الله مجاهد، در مصاحبه‌ای با یکی از شبکه‌های صدا و سیمای ایران مدعی شد که این گروه «۴۰ نمایندگی دیپلماتیک» در اختیار دارد و با «بسیاری از کشورها» در تعامل غیررسمی است. اما اگرچه این ادعا به صورت رسمی از سوی طالبان مطرح شده است، واقعیت‌های میدانی و حقوقی تا حد زیادی با آن فاصله دارد و این تفاوت، حاوی پیامدهایی جدی برای مشروعیت بین‌المللی حکومت طالبان و همچنین وضعیت حقوقی و انسانی در افغانستان است. طالبان در چهار سال گذشته با جبر و کشتار و شکنجه حکومت کرده اند و در این چهار

۲۹ سال پس از حقجو؛ آیا هنوز فرماندهان ملی‌گرا متولد می‌شوند؟

۱۴۰۴/۰۸/۲۳ 10:32 بدون دیدگاه

در بیست‌ونهمین سالروز درگذشت آمر عبدالحی حقجو، سنگردار باعزت، مجاهد شجاع و فرمانده نامدار جبهات جمعیت اسلامی در ولایت بغلان، یاد و خاطره مردی را گرامی می‌داریم که نامش با مقاومت، استواری و ایمان به سرنوشت مردم افغانستان گره خورده است. او نه تنها یک فرمانده نظامی، بلکه یکی از ستون‌های فکری و اخلاقی جهاد و از چهره‌های اثرگذار دوره پس از پیروزی مجاهدین بود؛ شخصیتی که همچون کوه‌های پامیر در برابر تندبادهای سیاسی، امنیتی و فتنه‌انگیز آن سال‌ها ایستاده‌گی کرد و هیچ‌گاه از دفاع از آرمان مردمش کوتاه نیامد. استاد حقجو در سال‌هایی قد برافراشت که افغانستان در

جدال فارسی و دری؛آیا «دلیل درست» به‌تنهایی کافی است؟

۱۴۰۴/۰۸/۲۲ 15:07 بدون دیدگاه

سخنان استاد محمدکاظم کاظمی، شاعر و نویسنده‌ی نام‌آشنای کشور، را در یوتیوب روایت دیدم. او با استدلالی مستحکم، منطقی و علمی، آن‌چه را «جدایی دری و فارسی» خوانده می‌شود، به نقد کشید و نادرستی‌اش را به‌روشنی نشان داد. در درستی استدلال‌های آقای کاظمی تردیدی نیست؛ اما پرسش این است که آیا این استدلال‌ها می‌توانند کسانی را که بر جدایی فارسی و دری پافشاری می‌کنند، قانع سازند و به این مناقشه‌ی زبانی در افغانستان پایان دهند؟ این پرسش مرا به یاد سخنی از روتخر برخمان، تاریخ‌پژوه و نویسنده‌ی هلندی، در کتاب جاه‌طلبی اخلاقی انداخت. برخمان در فصلی از این کتاب

چرا جنگ میان پاکستان و طالبان ربطی به اقوام غیر پشتون ندارد؟

۱۴۰۴/۰۸/۲۲ 12:39 بدون دیدگاه

از زمان تشکیل دولت پاکستان در سال ۱۹۴۷، روابط این کشور با افغانستان همواره با چالش‌های عمیق تاریخی و مرزی روبرو بوده است. خط دیورند که در سال ۱۸۹۳ میان‌ عبدالرحمن خان و‌سرتیمور دیورند ترسیم شد، همچنان به عنوان یکی از مجادله‌آمیزترین مرزهای بین‌المللی، منبع تنش میان دو کشور باقی مانده است. با ظهور طالبان در دهه ۱۹۹۰ و تحولات پس از حادثه ۱۱ سپتامبر، این گروه به بازیگر کلیدی در معادلات منطقه‌ای تبدیل شد. پاکستان که زمانی حامی اصلی طالبان و از موسسین‌ این گروه به شمار می‌رفت، اکنون با تغییر مواضع، با این گروه در افتاده است.

همگرایی ملی در پرتو همگرایی دینی: راهبردی برای انسجام اجتماعی و پایداری سیاسی در افغانستان

۱۴۰۴/۰۸/۲۲ 11:33 بدون دیدگاه

همگرایی ملی به‌عنوان پیش‌شرط ثبات، توسعه و اقتدار سیاسی هر کشور، زمانی تحقق‌پذیر است که بنیان‌های فکری و ارزشی مشترک میان اقوام و گروه‌های اجتماعی وجود داشته باشد. در جوامع اسلامی، این بنیان مشترک در بستر دین اسلام شکل گرفته است. ازاین‌رو، همگرایی دینی نه تنها مبنای اخلاقی و فرهنگی وحدت ملی است، بلکه آن را سهل‌الوصول‌تر، عمیق‌تر و پایدارتر می‌سازد. این مقاله با رویکردی تحلیلی و مقایسه‌ای نشان می‌دهد که در جوامع مسلمان، هرگاه سیاست ملی از بستر دینی جدا شود، همگرایی دچار بحران می‌شود؛ اما زمانی که ارزش‌های دینی در سیاست ملی لحاظ گردد، همبستگی اجتماعی تقویت

دادگاه نورنبرگ و عاقبت جنایت‌کاران و فاشیستان

۱۴۰۴/۰۸/۲۲ 11:11 بدون دیدگاه

در نوامبر ۱۹۴۵ و پس از تسلیمی آلمان، دادگاهی در شهر “نورنبرگ” آلمان توسط متفقین برای محاکمه رهبران نازی تشکیل شد که نقطه عطفی در تاریخ حقوق بین‌الملل به شمار می‌رود. این دادگاه نه تنها جنایتکاران جنگ جهانی دوم را به پای میز عدالت کشاند، بلکه الگویی برای محاکمات جنایت علیه بشریت در دهه‌های بعد شد. امروز، در سالروز آن محاکمه تاریخی، نگاه‌ها به افغانستان تحت سلطه طالبان دوخته شده است؛ جایی که یک ملت به گروگان گرفته شده و رهبران فاشیست و جنایتکار بدون پاسخگویی به جنایات خود، بر سرنوشت مردم حکم می‌رانند. همان‌گونه که نورنبرگ راه را

روز جهانی مهربانی؛ افغانستان در جست‌وجوی لبخندهای گم‌شده

۱۴۰۴/۰۸/۲۲ 10:50 بدون دیدگاه

سیزدهم نوامبر، روز جهانی مهربانی است. در این روز مردم دنیا دمی از هیاهو، تنش و تضاد فاصله می‌گیرند و به یاد می‌آورند که در میان جنگ‌ها و دشواری‌ها، مهربانی‌هایی وجود دارد که جوهر انسانیت را شکل می‌دهد. روز مهربانی برای نخستین بار در سال ۱۹۹۸ از سوی جنبشی در توکیو، پایتخت جاپان آغاز شد تا پیامی ساده اما مهم و موثر به همه برساند؛ اینکه بدون مهربانی معنا و مفهوم انسانیت پوچ است. امروز بیش از سی کشور دنیا در این حرکت سهیم هستند، اما شاید هیچ سرزمینی به اندازه افغانستان به مهربانی نیازمند نباشد. افغانستان بیش از

چرایی امتناع طالبان از صدور فتوای ناروا بودن جنگ در پاکستان

۱۴۰۴/۰۸/۲۲ 09:37 بدون دیدگاه

اظهارات اخیر رحمت‌الله نجیب، معاون وزارت داخله طالبان و عضو هیأت مذاکره‌کننده با پاکستان، پرده از بُعد تازه‌ای از روابط پنهان و پیچیده میان طالبان و گروه‌های تندرو منطقه برداشت. او تأیید کرده است که در گفت‌وگوهای اخیر میان دو طرف، نمایندگان پاکستان از طالبان خواسته‌اند فتوا صادر کنند که جنگ تحریک طالبان پاکستان (تی‌تی‌پی) در خاک آن کشور «ناروا» است. هرچند هیأت طالبان با اصل صدور فتوا مخالفت نکرده، اما با ارجاع آن به «دارالافتا» عملاً از پذیرش مسئولیت سیاسی و شرعی این خواست طفره رفته است. این واکنش، نشانه روشنی از موضع واقعی طالبان در قبال تی‌تی‌پی

لحظهٔ حال؛ از عرفان حافظ تا فلسفهٔ خیام

۱۴۰۴/۰۸/۲۱ 12:47 بدون دیدگاه

در میان شاعران بزرگ ادب فارسی، حافظ شیرازی و عمر خیام نیشابوری همواره در صدر قلب مردم بوده‌اند. یکی، شاعر عشق و عرفان؛ دیگری، شاعر فلسفه و ریاضیات. هر دو به زبان شعر، حقیقت زندگی را می‌جویدند، و هر دو، با لهجه‌ای متفاوت، به یک پرسش بنیادین پاسخ می‌دادند: چگونه باید زندگی کرد؟ پاسخ آنها هرچند در قالبی متفاوت به یک مفهوم مشترک می‌رسد: «لحظهٔ حال». حافظ: لحظهٔ حال، دروازهٔ وصال است.در غزل ۶۵، بیتی است که گویا خلاصهٔ تمام فلسفهٔ اوست: هر وقتِ خوش که دست دهد مغتنم شمار / کس را وقوف نیست که انجامِ کار چیست؟

نیکوکاری در افغانستان؛ از کمک‌های فوری تا پروژه های بنایی

۱۴۰۴/۰۸/۲۱ 11:54 بدون دیدگاه

هرچند روز نیکوکاری مطابق تقویم سازمان ملل، ۵ سپتامبر است؛ اما برای ما در جامعه افغانستان یادآوری این مسئله در هر روز و شرایطی خالی از معنی نیست. زیرا افغانستان ما کشوری که دهه‌ها جنگ، ناامنی و بحران‌های اقتصادی، اجتماعی و زیست‌محیطی آن را به یکی از آسیب‌پذیرترین جوامع جهان بدل کرده است. فقر گسترده، مهاجرت‌های اجباری، کمبود امکانات آموزشی و درمانی، و فروپاشی زیرساخت‌های حیاتی، زندگی میلیون‌ها انسان را در این سرزمین دشوار ساخته است. همچنین سلطه طالبان و نبود برنامه های اقتصادی بر شرایط سخت قبلی افزوده است. در چنین شرایطی، نیکوکاری و همیاری اجتماعی نه تنها

دیورند ۱۳۲ ساله شد، اما تنش میان واقعیت سیاسی و احساس قومی ادامه دارد

۱۴۰۴/۰۸/۲۱ 10:19 بدون دیدگاه

مرز دیورند یکی از جنجالی‌ترین و حساس‌ترین خط‌های مرزی در جنوب و شرق افغانستان است که داستان آن با سیاست، قومیت و تاریخ درهم تنیده است. این خط ۱۳۲ سال پیش در سال۱۸۹۳ از سوی امیر عبدالرحمن خان، در نتیجه توافق او با دولت بریتانیا امضا شد. این قرارداد بعدها مبنای مرز کنونی میان افغانستان و پاکستان گردید. پاکستان امروز این مرز را رسمی و بین‌المللی می‌داند، اما در افغانستان دیدگاه‌ها متفاوت است. پشتون‌های افغانستان این خط را نپذیرفته‌اند و می‌گویند که دیورند قوم آن‌ها را پارچه کرده و میان دو کشور تقسیم نموده است. از نگاه آنان، این

بدترین حس زندگی

۱۴۰۴/۰۸/۲۱ 09:26 بدون دیدگاه

اولِ اسدِ سال جاری، مصادف با آخرین روز امتحان فاینل بود. مضمون نسبتاً دشواری در پیش داشتیم. همان دم که کتاب را بستم، برایش پیامی فرستادم و از احوالش پرسیدم. با مهربانی و سخنانی شیرین پاسخ داد. صبح روز چهارشنبه، هنگامی که از خواب برخاستم، حس عجیبی در دلم پیچید؛ انگار یکی از عزیزانم را از دست داده باشم. با خود اندیشیدم: «شب از همه‌ی دوستان و صاحبان دل خبر گرفتم، همه خوب بودند… پس این جز یک حس بی‌دلیل چیزی نیست.» امتحان تمام شد. چون آخرین روز سمستر بود، همه‌ی هم‌صنفی‌ها تصمیم گرفتند چند روزی به رخصتی بروند.

دوستی و دشمنی بر اساس عقیده؛ نقدی بر رویکرد حفیظ منصور

۱۴۰۴/۰۸/۲۱ 09:24 بدون دیدگاه

حفیظ منصور، یکی از نویسندگان افغانستان، که نزدیک به نیم قرن در عرصه فکری و فرهنگی فعالیت کرده و خود را روزنامه‌نگار، اندیشمند و واجب‌الاحترام می‌داند، در نوشته‌ای اظهار داشته است: «اساس دوستی و دشمنی ما عقیده است، نه قوم و نسب.» در این‌که باید از دشمنی‌های قومی و نژادی پرهیز کنیم، کاملاً موافقم؛ اما وقتی معیار دوستی و دشمنی را اختلاف عقیده می‌گذاریم، پرسش‌های جدی پیش می‌آید. اگر ما به عنوان مسلمانان، اساس دوستی و دشمنی را بر مبنای عقیده قرار دهیم، معنایش این است که با کسانی که اعتقادات مشابه ما ندارند، دشمن خواهیم بود. اما اگر

خانواده سلول زنده و بنیادین پیکر جامعه انسانی

۱۴۰۴/۰۸/۲۱ 09:22 بدون دیدگاه

خانواده در نگاه دین و علم، بنیادی‌ترین نهاد زندگی انسان است؛ همان‌گونه که سلول، واحد سازنده بدن است، خانواده نیز سلول سازنده جامعه به‌شمار می‌رود. در این مقاله، با نگاهی تطبیقی میان علم طب و آموزه‌های دینی، خانواده به‌مثابه پیکری زنده و پویا تحلیل شده است. در این چارچوب، هر عضو خانواده همچون اندامی از بدن تلقی می‌شود که سلامت، کارکرد درست و هماهنگی او در حفظ تعادل کل پیکر نقش اساسی دارد. از منظر قرآن و طب، بیماری در هر عضو تأثیر مستقیم بر سلامت کل دارد و گاه برای نجات کل پیکر، نیاز به «اصلاح» یا در

مانور تبلیغاتی طالبان بر سر تونل سالنگ؛ رنگ‌کاری به جای بازسازی

۱۴۰۴/۰۸/۲۱ 09:19 بدون دیدگاه

هر سال، با فرارسیدن فصل سرما یا آغاز سال جدید، رسانه‌های نزدیک به طالبان پر می‌شوند از گزارش‌ها و ویدیوهایی که مدعی‌اند کار بازسازی، آسفالت و «احیای مجدد» تونل و جاده سالنگ با تلاش «امارت اسلامی» جریان دارد. سخنگویان این گروه با شور و شعف از پروژه‌ای سخن می‌گویند که گویا قرار است بزرگ‌ترین دستاورد عمرانی حکومت‌شان باشد؛ اما واقعیت، چیزی فراتر از رنگ‌کاری دیوارها و آسفالت موقتی نیست. طالبان نه طرحی برای بازسازی بنیادی دارند، نه توان فنی و نه نیتی برای ایجاد زیرساخت‌های پایدار. آنچه به نمایش می‌گذارند، صرفاً مانور تبلیغاتی است؛ تلاشی برای ساختن چهره‌ای کارا

کلاشینکف؛ سلاحی که جهان و افغانستان را به حمام خون بدل کرد!

۱۴۰۴/۰۸/۲۰ 11:51 بدون دیدگاه

۱۰ نوامبر زادروز میخائیل کلاشنیکف است؛ مردی که با ساخت سلاحی مرگبار، مسیر جنگ‌های مدرن را تغییر داد. او در ابتدا با نیت دفاع از میهن در برابر آلمان نازی، تفنگ خودکاری طراحی کرد که بعدها به نام AK-47 شناخته شد. اما این سلاح، فراتر از میدان‌های نبرد شوروی، به ابزاری برای کشتار در سراسر جهان بدل شد. در افغانستان، پس از تجاوز ارتش شوروی، کلاشنیکف به سلاح اصلی جنگ‌های داخلی تبدیل شد و هزاران انسان، از غیرنظامیان گرفته تا مبارزان، با این سلاح جان خود را از دست دادند. امروز، نام کلاشنیکف نه‌تنها یادآور یک اختراع نظامی بلکه

یازدهم نوامبر؛ یاد صلح دیروز و بیم جنگ امروز

۱۴۰۴/۰۸/۲۰ 11:14 بدون دیدگاه

جنگ جهانی اول در سال ۱۹۱۴ آغاز شد. جرقه‌ی اولیه در جریان ترور آرشیدوک فرانز فردیناند، ولیعهد اتریش-مجارستان در سارایوو زده شد. اما علت‌های اصلی جنگ ریشه در رقابت‌های استعماری، نظامی و ملی‌گرایی کشورهای بزرگ اروپا داشت. نیروهای مرکزی شامل آلمان، اتریش و امپراتوری عثمانی در برابر نیروهای متفق مانند بریتانیا، فرانسه و روسیه قرار گرفتند. بعدها ایتالیا و آمریکا نیز به جمع متفقین پیوستند. جنگی گسترده با فناوری‌های جدید مثل تانک‌ها، هواپیماها و جنگ‌های خندق شکل گرفت که منجر به تلفات بسیار شد. تخمین زده می‌شود حدود ۱۶ میلیون تن کشته و زخمی شدند و میلیون‌ها تن آواره

پاکستان و تداوم سیاست انگلیس در قبال افغانستان

۱۴۰۴/۰۸/۲۰ 10:45 بدون دیدگاه

محمود خان اچکزی، از چهره‌های برجسته‌ی سیاسی پشتون‌تبار پاکستان، در سخنانی گفته است که حاکمان کنونی اسلام‌آباد همان سیاستی را در افغانستان دنبال می‌کنند که انگلیس‌ها پایه‌گذاری کرده بودند. سخنی که اگرچه ساده به نظر می‌رسد، اما در عمق خود حقیقتی تاریخی و سیاسی را بازگو می‌کند: پاکستان هنوز از سایه‌ی سیاست استعماری بریتانیا بیرون نیامده و طالبان امروز، مهم‌ترین ابزار اجرای همان سیاست‌اند. هرچند در ظاهر درگیری ها و گفت‌وگوهای میان طالبان و پاکستان در جریان است، ولی پاکستان هرگز به راندن طالب از درگاه‌اش فکر نکرده است/نمی‌کند، و این خود نشان می‌دهد که خردو در اجرایی یک