دوستی و دشمنی بر اساس عقیده؛ نقدی بر رویکرد حفیظ منصور

دسته: تحلیل
نویسنده: حکیم حکمت
1404/08/21
9:24 ق.ظ
بازدید: 20

پایگاه خبری تحلیلی روایت : حفیظ منصور، یکی از نویسندگان افغانستان، که نزدیک به نیم قرن در عرصه فکری و فرهنگی فعالیت کرده و خود را روزنامه‌نگار، اندیشمند و واجب‌الاحترام می‌داند، در نوشته‌ای اظهار داشته است: «اساس دوستی و دشمنی ما عقیده است، نه قوم و نسب.» در این‌که باید از دشمنی‌های قومی و نژادی پرهیز کنیم، کاملاً موافقم؛ اما وقتی معیار دوستی و دشمنی را اختلاف عقیده می‌گذاریم، پرسش‌های جدی پیش می‌آید.اگر ما به عنوان مسلمانان، اساس دوستی و دشمنی را بر مبنای عقیده قرار دهیم، معنایش این است که با کسانی که اعتقادات مشابه ما ندارند، دشمن خواهیم بود. اما اگر به جمعیت ۸ میلیارد نفری جهان نگاه کنیم، بیش از ۷ میلیارد نفر از آن‌ها غیرمسلمان هستند و فقط یک میلیارد نفر مسلمان هستند. آیا باید این‌گونه تصور کرد که ما با بیش از ۷ میلیارد انسان دیگر دشمن هستیم؟ اگر بخواهیم این معیار را دقیقاً دنبال کنیم، یعنی اساس دوستی و دشمنی را فقط بر پایه عقیده قرار دهیم، آیا این به معنای این نیست که ما باید با همه‌ی غیرمسلمانان دشمن باشیم؟

حفیظ منصور، یکی از نویسندگان افغانستان، که نزدیک به نیم قرن در عرصه فکری و فرهنگی فعالیت کرده و خود را روزنامه‌نگار، اندیشمند و واجب‌الاحترام می‌داند، در نوشته‌ای اظهار داشته است: «اساس دوستی و دشمنی ما عقیده است، نه قوم و نسب.» در این‌که باید از دشمنی‌های قومی و نژادی پرهیز کنیم، کاملاً موافقم؛ اما وقتی معیار دوستی و دشمنی را اختلاف عقیده می‌گذاریم، پرسش‌های جدی پیش می‌آید.

اگر ما به عنوان مسلمانان، اساس دوستی و دشمنی را بر مبنای عقیده قرار دهیم، معنایش این است که با کسانی که اعتقادات مشابه ما ندارند، دشمن خواهیم بود. اما اگر به جمعیت ۸ میلیارد نفری جهان نگاه کنیم، بیش از ۷ میلیارد نفر از آن‌ها غیرمسلمان هستند و فقط یک میلیارد نفر مسلمان هستند. آیا باید این‌گونه تصور کرد که ما با بیش از ۷ میلیارد انسان دیگر دشمن هستیم؟ اگر بخواهیم این معیار را دقیقاً دنبال کنیم، یعنی اساس دوستی و دشمنی را فقط بر پایه عقیده قرار دهیم، آیا این به معنای این نیست که ما باید با همه‌ی غیرمسلمانان دشمن باشیم؟

همچنین در درون جامعه اسلامی نیز، ده‌ها مکتب فقهی و کلامی وجود دارد که به طرز شگفت‌انگیزی با یکدیگر اختلاف دارند. بنابراین اگر معیار دوستی و دشمنی عقیده است، حتی میان یک میلیارد مسلمان نیز باید دشمنی‌های گسترده‌ای وجود داشته باشد. آیا می‌توان این را پذیرفت؟ آیا در این صورت، اساس دوستی و همکاری حتی در درون دین نیز دچار مشکل نمی‌شود؟

در این‌جا باید از تجربه‌های واقعی زندگی در جوامع مختلف یاد کنیم. در هند، جایی که مسلمانان و هندوها با هم زندگی می‌کنند، با وجود اختلافات دینی و تاریخی عمیق، چگونه این دو گروه به جای دشمنی، به‌طور مشترک در کنار یکدیگر زندگی می‌کنند؟ چرا در اروپا و آمریکا، که در آن‌ها مردم با اعتقادات و مذاهب مختلف کنار هم زندگی می‌کنند، این جوامع به جهنم تبدیل نشده‌اند؟ اگر قرار است دشمنی و دوستی صرفاً بر اساس عقیده باشد، پس چرا این جوامع به‌طور مسالمت‌آمیز در کنار هم زندگی می‌کنند؟

شما عضو‌ جبهه احمد مسعود هستید. او عقاید مانند شما ندارد و به کثرت گرایی مذهبی، سیاسی و فرهنگی باور دارد. اساسا مخالفت او با طالبان در همین مسایل خلاصه می گردد.

وقتی در جبهه‌ی مقاومت ضد طالبان نیز حضور داری و خود را دشمن تفکر طالبان می‌دانی، باید پرسید: اگر اختلاف عقیده اساس دوستی و دشمنی باشد، چگونه می‌توانی با کسانی که اختلافات فکری با آن‌ها داری، همکاری کنی؟ آیا این تناقض‌گویی به نظر نمی‌رسد؟

در نهایت، باید بگویم که من نه عقیده و نه قومیت را عامل اصلی دشمنی نمی‌بینم. دشمن من کسی است که مخالف تکثرگرایی باشد، چون چنین فردی نظم و ثبات جوامع را تهدید می‌کند و زندگی مسالمت‌آمیز را از میان می‌برد.

این دشمن کسی است که اختلاف عقیده را دشمنی فکر می‌کند.

نوشته های مرتبط :