در آستانه ی فرارسیدن پنجمین سالروز سقوط فاجعه بار نظام جمهوری اسلامی افغانستان قرار داریم.
در ۱۵ اگوست سال ۲۰۲۱، نظام جمهوری اسلامی افغانستان هنگامی فروپاشید و ارگ ریاست جمهوری به دست طالبان افتاد که اشرف غنی، رییس جمهوری وقت، سوار بر بالگردهای ارتش، کشور را به مقصد ازبکستان ترک کرد.
او هنگامی فرار کرد که هنوز کابل به دست طالبان نیفتاده بود و کارمندان ادارات دولتی مصروف انجام وظایف خود بودند و سربازان ارتش در خطوط نبرد سرگرم اتخاذ تدابیر دفاعی از پایتخت بودند.
غنی اگر فرار نمی کرد، شاید طالبان به این راحتی نمی توانستند به کابل دست یابند و امارت قرون وسطایی خود را بر مردم تحمیل کنند۔ شاید با حضور غنی در ارگ، یک حکومت توافقی شکل می گرفت که حقوق اسلامی و انسانی زنان را به رسمیت می شناخت و این همه مردم ما آواره نمی شدند.
با اینکه او چند روز پیش در مقام مقایسه خود با امان الله خان تاکید کرده بود که “او گریخت اما من نمی گریزم”، ولی باز هم فرار کرد.
چند روز بعد فرار اشرف غنی از افغانستان پنج ساله می شود. با گذشت پنج سال از این رویداد فاجعه بار و ننگ آور، او تا هنوز از این بابت مردم افغانستان معذرت خواهی نکرده و بلکه هر از گاهی در مطبوعات حاضر می شود و به افغانستانی ها لکچر وطندوستی و حکومتداری ارایه می کند.
این در حالی است که یکی از عمده ترین الزامات وطندوستی آمادگی کشته شدن در راه دفاع از کشور است.
نمونه چنین وطندوستی، حکایت لئونیداس اول در نبرد ترموپیل (۴۸۰ پیش از میلاد) است.
در این رویداد، لئونیداس اول، پادشاه اسپارت، با حدود ۳۰۰ سرباز اسپارتی و چند هزار نیروی متحد یونانی، مقابل ارتش عظیم ایران به فرماندهی خشایارشا ایستادند تا اینکه کشته شدند.
پس پرسش این است که چرا اشرف غنی فراری حاضر نیست از مردم معذرت بخواهد؟
فرهنگ معذرت خواهی
معذرت خواهی و اظهار ندامت و پشیمانی یک فرهنگ والای انسانی است.
این فرهنگ در جوامعی وجود دارد که آن ها به سطح بلندی از توسعه سیاسی و رشد اخلاقی دست یافته باشند- جوامعی مانند آمریکا، کانادا، ژاپن و آلمان.
به طور نمونه، ویلی برانت (۱۹۷۰) صدراعظم آلمان غربی در جریان سفر به لهستان، مقابل بنای یادبود قیام گتو ورشو زانو زد
این حرکت بهعنوان عذرخواهی نمادین برای جنایات نازیها در جنگ جهانی دوم ثبت شد، حتی با اینکه خود برانت در آن زمان در دوران نازیها مبارز ضد فاشیسم بود. یا شینزو آبه و دیگر نخستوزیران ژاپن (چندین بار بین ۱۹۹۰ تا ۲۰۱۵)
بابت جنایات ارتش ژاپن در جنگ جهانی دوم، بهویژه استفاده از «زنان آسایش» عذرخواهی کردند.
این پوزشها معمولاً خطاب به کره جنوبی، چین و سایر کشورهای آسیایی بود.
بیل کلینتون، رییس جمهور آمریکا (۱۹۹۸ و ۱۹۹۹) نیز در دو مورد مشهور پوزش خواست: یکی بابت بیتوجهی دولت آمریکا به نسلکشی رواندا (۱۹۹۴)، و دیگری بابت آزمایشهای غیرانسانی بر روی سیاهپوستان آمریکایی.
با اینکه اشرف غنی نیز تحصیل یافته ی غرب است، اما بزرگ شده در فرهنگ قبایلی افغانستان است. در فرهنگ قبایلی چیزی که وجود ندارد، رسم معذرت خواهی است؛ زیرا در جوامع قبایلی فرد وجود ندارد و یکی برای همه و همه برای یکی زندگی می کند و هر گونه معذرت خواهی یکی از افراد می تواند باعث شرمساری قبیله اش گردد.
امتناع اشرف غنی از معذرت خواهی ریشه در خاستگاه قبایلی اش دارد.
او نه تنها معذرت نمی خواهد بلکه گاهی خود را در نقش قربانی جا می زند و طوری وانمود کند که خیلی وجدان آسوده دارد.
