در شبکههای اجتماعی گاهی نظری مینویسیم که با واکنش تند دیگران روبهرو میشود. هنوز چند دقیقه از انتشار نوشته نگذشته است که سیلی از دشنام، تمسخر و اتهام به سمت ما سرازیر میشود. طبیعی است که خشمگین شویم. انسان وقتی احساس میکند به جای پاسخ به سخنش، شخصیتش مورد حمله قرار گرفته است، بهطور غریزی میل به دفاع پیدا میکند؛ و گاهی این دفاع به مقابلهبهمثل و دشنام متقابل میانجامد.
اما آیا این واکنش درست است؟
به گمان من، نه.
اگر فکر میکنیم سخن درستی گفتهایم، نباید اجازه دهیم واکنش دیگران ما را از درستی سخنمان دور کند. اگر استدلالی داریم، باید از آن دفاع کنیم؛ اما دفاع از یک نظر، با شکستن حرمت آدمها تفاوت دارد. میتوان با یک اندیشه مخالف بود، آن را نقد کرد و حتی آن را نادرست دانست، بدون اینکه به صاحب آن اندیشه توهین کرد.
مشکل شبکههای اجتماعی این است که به ما صبر کردن نمیآموزند. همهچیز فوری است: نظر فوری، واکنش فوری، قضاوت فوری و حتی خشم فوری. ما میخواهیم دیگران همین حالا بفهمند که حق با ماست. اگر کسی نفهمید، عصبانی میشویم؛ اگر دشنام داد، دشنام میدهیم؛ و اگر توهین کرد، تلاش میکنیم توهین سنگینتری پیدا کنیم. در این میان، گاهی اصل سخن فراموش میشود و بحث به جنگی میان آدمها تبدیل میگردد.
اینجاست که باید صبور باشیم.
لئوناردو داوینچی جمله زیبایی دارد: «حقیقت، دختر زمان است.»
این جمله به ما یادآوری میکند که حقیقت برای اثبات خود همیشه به فریاد زدن نیاز ندارد. بعضی سخنان ممکن است امروز شنیده نشوند، فردا مورد تمسخر قرار بگیرند و حتی صاحب آن سخنان به دلیل بیانشان مورد حمله قرار گیرد؛ اما اگر آن سخن بر واقعیت استوار باشد، زمان میتواند پرده از حقیقت آن بردارد.
البته صبر به معنای سکوت در برابر نادرستی نیست. میتوان پاسخ داد، استدلال کرد و از باور خود دفاع کرد؛ اما نباید خشم را جای استدلال بنشانیم. نباید اجازه دهیم کسی با یک دشنام، ما را به سطح دشنامدهنده بکشاند.
تاریخ پر از نمونههایی است که انسانها در زمان خود درباره دوستان، متفکران و شخصیتهای بزرگ قضاوت نادرست کردهاند. کسانی را که روزی مسخره یا محکوم کرده بودند، سالها بعد ستودهاند و به حقانیت سخنانشان اعتراف کردهاند. حتی ممکن است خود ما در گذشته درباره کسی با تندی سخن گفته باشیم و امروز از آن رفتار پشیمان باشیم.
از تجربه دیگران بیاموزیم.
اگر سخنمان درست است، زمان بهترین مدافع آن خواهد بود. نیازی نیست برای اثبات حقانیت خود حرمت کسی را بشکنیم. حقیقت، اگر حقیقت باشد، با گذشت زمان آشکارتر میشود؛ اما دشنام و توهین، حتی اگر در لحظه احساس پیروزی به ما بدهد، چیزی جز زخم بر روابط انسانی باقی نمیگذارد.
پس در برابر خشم دیگران، کمی مکث کنیم. همه جنگها ارزش جنگیدن ندارند و همه سخنان نیازمند پاسخ نیستند. گاهی بهترین پاسخ، استدلال است؛ گاهی سکوت؛ و گاهی فقط صبر.
اگر به درستی سخن خود باور داریم، اجازه دهیم زمان قضاوت کند.
