۲۲سال در نبود عبدالحی الهی؛ عارفی که تفنگ و تفکر را آشتی داد

دسته: تحلیل
نویسنده: عبدالله دانش
2025/10/08
10:31 ق.ظ
بازدید: 93

پایگاه خبری تحلیلی روایت : در میان فرزندان سربلند پنجشیر، نامی می‌درخشد که هم بوی باروت می‌دهد و هم عطر قلم و اندیشه. عبدالحی الهی، مردی که در سال ۱۳۳۲ خورشیدی در روستای بخش‌خیل رُخه، دیده به جهان گشود؛ کسی‌ که زندگی‌اش آمیزه‌ای از مبارزه، تفکر، عرفان و عشق به انسان بود. الهی در همان روزگاران جوانی، شوق دانستن را در سر داشت و از نخستین روزهایی که پای به مکتب گذاشت نگاهش به افق‌های بلند دوخته شده بود.عبدالحی الهی، در دانشگاه کابل رشته طب را انتخاب کرد، اما وضعیت نا بسامان روزگار، بخصوص کودتای هفت ثور، مسیر زندگی او را تغییر داد. درس طب ناتمام ماند ولی عطش شناخت و حقیقت در جانش شعله‌ورتر ماند. او به فلسفه، عرفان و کلام روی آورد و سال‌ها از عمر خود را صرف تحقیق، تدریس و نگارش کرد. نوشته‌های او در حوزه فلسفه دین، معرفت‌شناسی، فلسفه تاریخ و جهان‌بینی اسلامی، نشانی از اندیشه‌ عمیق و روح بیدار دارد.

در میان فرزندان سربلند پنجشیر، نامی می‌درخشد که هم بوی باروت می‌دهد و هم عطر قلم و اندیشه. عبدالحی الهی، مردی که در سال ۱۳۳۲ خورشیدی در روستای بخش‌خیل رُخه، دیده به جهان گشود؛ کسی‌ که زندگی‌اش آمیزه‌ای از مبارزه، تفکر، عرفان و عشق به انسان بود. الهی در همان روزگاران جوانی، شوق دانستن را در سر داشت و از نخستین روزهایی که پای به مکتب گذاشت نگاهش به افق‌های بلند دوخته شده بود.

عبدالحی الهی، در دانشگاه کابل رشته طب را انتخاب کرد، اما وضعیت نا بسامان روزگار، بخصوص کودتای هفت ثور، مسیر زندگی او را تغییر داد. درس طب ناتمام ماند ولی عطش شناخت و حقیقت در جانش شعله‌ورتر ماند. او به فلسفه، عرفان و کلام روی آورد و سال‌ها از عمر خود را صرف تحقیق، تدریس و نگارش کرد. نوشته‌های او در حوزه فلسفه دین، معرفت‌شناسی، فلسفه تاریخ و جهان‌بینی اسلامی، نشانی از اندیشه‌ عمیق و روح بیدار دارد.

در روزگاری که کشورش در آتش جنگ و خون می‌سوخت، الهی تنها اهل فکر و کتاب نماند. او قلم را کنار نگذاشت، اما تفنگ را هم فراموش نکرد. در کنار قهرمان ملی افغانستان، شهید احمدشاه مسعود، در جبهه‌های مقاومت حضور داشت؛ البته نه به حیث یک جنگجو بلکه به‌عنوان روح و اندیشه مقاومت و ایستادگی. او از نزدیک با قهرمان ملی دوستی و همکاری داشت و در جلسه‌های فکری و فرهنگی پنجشیر، از جمله یاران نزدیک او به شمار می‌رفت. الهی باور داشت که مبارزه بدون اندیشه به خشونت می‌انجامد و اندیشه بدون عمل به رکود. همین باور، او را مردی ساخت که تفنگ بر دوش می‌گرفت و هم‌زمان مثنوی می‌خواند.

زندگی عبدالحی الهی، داستان مرد مبارزی است که میان علم و عشق، میان تفنگ و تسبیح، میان عقل و دل تعادل یافت. او به عرفان مولانا و سلوک عارفان شیفته بود، اما از درد مردم زمانه‌ اش نیز غافل نمی‌ماند. در نوشته‌ها و سخنانش از پیوند عقل و ایمان سخن می‌گفت و از آن‌که انسان باید هم دانا باشد و هم دلسوز. روح او سرشار از شعر و معنا بود. اهل دانش می‌گویند که لحن فلسفی او نیز خشک و آکادمیک نبود؛ بلکه چون شاعری واژه‌ها را با لطافت بر صفحه می‌نشاند و از میان اصطلاحات خشک فلسفی، نغمه‌ی انسانی برمی‌خاست.

از عبدالحی الهی آثار ارزشمندی به یادگار مانده است که هر یک نشانی از اندیشه و باور او دارد. اثرهای او این کتاب‌ها اند: اسلام مکتب اعتدال، علم اصول دین، عرفان و اخلاق، فلسفه دین و اسرار تعلیمات اسلام، فلسفه اجتماعی و قانون، حکومت و حکومت اسلامی، علم و انقلاب اسلامی، شناخت انسان، فلسفه تاریخ، مرزهای تئوری شناخت در فلسفه، جهان و طبیعت، و مسائل جهان‌بینی اسلامی. به غیر از اینها، چند اثر ناتمام و منتشرنشده نیز از او باقی مانده است، از جمله بحثی پیرامون خداشناسی، اصول یزدان ما انزله و مژده‌ها در آیه‌های قرآن. این اثرها آیینه جان روشن او هستند؛ جانِ مردی که میان اندیشه و ایمان راهی از صداقت گشود.

الهی اهل رسانه هم بود. با زبان روز سخن می‌گفت با مردم ارتباطی زنده داشت و در زمانه‌ای که اندیشه‌ها در غبار جنگ گم می‌شد، صدای روشنی بود برای بازگشت به عقلانیت. او می‌خواست افغانستان را با دانش و فرهنگ از نو بسازد، نه با تعصب و انتقام.

سال‌های پایانی عمرش را در خلوت سپری کرد و بیشتر وقتش را صرف تفسیر مثنوی و اندیشه‌های عرفانی نمود. او از شک فلسفی گذشت و به یقین عرفانی رسید. سرانجام، داکتر عبدالحی الهی در اثر بیماری که عاید حالش گردیده بود، به تاریخ ۱۴ میزان ۱۳۸۲ داعی اجل را لبیک گفت و به جاودانگی پیوست.

عبدالحی الهی، نماد نسلی است که میان تفنگ و قلم، راهی از تعهد و تفکر گشود. او از دل پنجشیر برخاست و با مسعود هم‌نفس شد، با اندیشه زیست و با ایمان درگذشت. در روزگاری که بسیاری تنها به بقا می‌اندیشیدند، او به معنا اندیشید. و شاید راز ماندگاری ‌اش در همین است.

نوشته های مرتبط :