نگرانی غرب از مسلمانان؛ واقعیت یا فانتزی سیاسی؟

دسته: تحلیل
نویسنده: شفیق‌الله احدی
1404/05/09
10:04 ق.ظ
بازدید: 17

پایگاه خبری تحلیلی روایت : اظهارات اخیر وزیر دفاع اسرائیل درباره‌ی نگرانی از «نفوذ و قدرت‌گیری مسلمانان در اروپا» و همچنین سخنان مشابه دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده آمریکا، بازتاب‌دهنده‌ی یک گرایش فکری خاص در بخشی از سیاست‌مداران غربی و صهیونیستی است که در دهه‌ی اخیر به‌ویژه پس از موج مهاجرت‌های گسترده از کشورهای اسلامی به اروپا تقویت شده است. این دیدگاه که از آن به عنوان «هراس از اسلام» یا «نگرانی از تغییر هویت غربی» یاد می‌شود، ترکیبی از ملاحظات فرهنگی، امنیتی، و سیاسی را در بر می‌گیرد.ترامپ و وزیر دفاع اسرائیل، هر دو از منظرهای متفاوت اما با نتایجی مشابه، نسبت به افزایش جمعیت مسلمانان در اروپا ابراز نگرانی کرده‌اند. ترامپ، به عنوان یک سیاست‌مدار راست‌گرای آمریکایی، در دوره‌ی ریاست‌جمهوری‌اش بارها نسبت به مهاجرت مسلمانان هشدار داد. او حتی در آغاز ریاست‌جمهوری خود فرمانی صادر کرد که ورود اتباع چند کشور اسلامی به آمریکا را ممنوع می‌ساخت. استدلال او همواره این بود که جوامع مسلمان، برخلاف آن‌چه آمریکا و اروپا به آن افتخار می‌کنند (یعنی آزادی، دموکراسی و حقوق بشر)، حامل ارزش‌های سنتی و مذهبی‌اند که می‌توانند با ارزش‌های غربی در تضاد قرار بگیرند.

اظهارات اخیر وزیر دفاع اسرائیل درباره‌ی نگرانی از «نفوذ و قدرت‌گیری مسلمانان در اروپا» و همچنین سخنان مشابه دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده آمریکا، بازتاب‌دهنده‌ی یک گرایش فکری خاص در بخشی از سیاست‌مداران غربی و صهیونیستی است که در دهه‌ی اخیر به‌ویژه پس از موج مهاجرت‌های گسترده از کشورهای اسلامی به اروپا تقویت شده است. این دیدگاه که از آن به عنوان «هراس از اسلام» یا «نگرانی از تغییر هویت غربی» یاد می‌شود، ترکیبی از ملاحظات فرهنگی، امنیتی، و سیاسی را در بر می‌گیرد.

ترامپ و وزیر دفاع اسرائیل، هر دو از منظرهای متفاوت اما با نتایجی مشابه، نسبت به افزایش جمعیت مسلمانان در اروپا ابراز نگرانی کرده‌اند. ترامپ، به عنوان یک سیاست‌مدار راست‌گرای آمریکایی، در دوره‌ی ریاست‌جمهوری‌اش بارها نسبت به مهاجرت مسلمانان هشدار داد. او حتی در آغاز ریاست‌جمهوری خود فرمانی صادر کرد که ورود اتباع چند کشور اسلامی به آمریکا را ممنوع می‌ساخت. استدلال او همواره این بود که جوامع مسلمان، برخلاف آن‌چه آمریکا و اروپا به آن افتخار می‌کنند (یعنی آزادی، دموکراسی و حقوق بشر)، حامل ارزش‌های سنتی و مذهبی‌اند که می‌توانند با ارزش‌های غربی در تضاد قرار بگیرند.

در همین حال، وزیر دفاع اسرائیل نیز از زاویه‌ی امنیتی و راهبردی به موضوع نگاه می‌کند. اسرائیل به عنوان کشوری که خود را در محاصره‌ی کشورهای اسلامی می‌بیند، همواره نسبت به تقویت جریان‌های اسلامی حتی در خارج از منطقه حساس بوده است. افزایش جمعیت مسلمانان در اروپا، از دید اسرائیل، می‌تواند باعث تقویت گفتمان‌های ضد اسرائیلی در پارلمان‌ها، رسانه‌ها، و فضای عمومی غرب شود. به‌ویژه که در سال‌های اخیر، شاهد افزایش نمایندگان مسلمان در مجالس کشورهای اروپایی و رشد جنبش‌های ضدصهیونیستی در میان گروه‌های مسلمان و عدالت‌خواه بوده‌ایم.

این دیدگاه‌ها بیشتر بر پایه‌ی دو فرضیه استوارند:

تضاد فرهنگی: مسلمانان با ارزش‌های سکولار و لیبرال غربی سازگار نیستند و حضور پررنگ آنان می‌تواند ساختار فرهنگی جوامع اروپایی را تغییر دهد.
تهدید امنیتی: افزایش جمعیت مسلمانان می‌تواند بستر رشد گروه‌های تندرو و افراطی را فراهم آورد.

در هر دو فرضیه، جمعیت مسلمان نه به عنوان شهروندان عادی، بلکه به عنوان عاملی تهدیدآمیز در نظر گرفته می‌شوند.

اما آیا واقعاً مسلمانان در حال تسخیر اروپا هستند؟ آمارها چیز دیگری می‌گویند. جمعیت مسلمانان در اروپا حدود ۵ تا ۸ درصد کل جمعیت قاره را تشکیل می‌دهد. حتی با وجود رشد سریع‌تر جمعیت در مقایسه با بومیان اروپایی، پیش‌بینی‌ها نشان می‌دهد که تا سال ۲۰۵۰ مسلمانان در بهترین حالت به حدود ۱۰ تا ۱۵ درصد خواهند رسید. این ارقام به هیچ‌وجه به معنای اکثریت یافتن یا «در دست گرفتن قدرت» نیستند.

از سوی دیگر، جوامع مسلمان در اروپا اغلب با چالش‌های اقتصادی، تبعیض، و حاشیه‌نشینی مواجه‌اند. بخش عمده‌ای از آنان خواهان ادغام در جامعه میزبان و بهره‌برداری از فرصت‌های اقتصادی و آموزشی هستند، نه ایجاد یک نظم اسلامی جایگزین.

همچنین باید به تنوع درون جامعه‌ی مسلمان اروپا نیز توجه کرد. مسلمانان اروپا از کشورهای گوناگونی چون ترکیه، پاکستان، مراکش، سوریه، افغانستان، و آلبانی رفته‌اند و از لحاظ فرهنگی، فکری، و دینی با هم تفاوت‌های بسیاری دارند. در نتیجه، تصور یک بلوک متحد اسلامی که به‌صورت هدفمند قصد تصرف اروپا را داشته باشد، بیشتر یک فانتزی سیاسی و رسانه‌ای است تا واقعیت اجتماعی.

فرجام سخن اینکه؛

اظهارات وزیر دفاع اسرائیل و دونالد ترامپ درباره‌ی قدرت‌گیری مسلمانان در اروپا، بیش از آن‌که بر واقعیت‌های جمعیت‌شناختی و اجتماعی استوار باشند، مبتنی بر دیدگاه‌های سیاسی، امنیتی و هویتی هستند. این نگرانی‌ها اگرچه در برخی زمینه‌ها (نظیر رشد افراط‌گرایی در برخی حاشیه‌نشین‌ها) ممکن است پایه‌هایی داشته باشند، اما تعمیم دادن آن به کل جامعه‌ی مسلمان، ناعادلانه و غیرعلمی است. در نهایت، چنین گفتمان‌هایی بیشتر به تقویت اسلام‌هراسی و دوقطبی‌سازی در جوامع غربی کمک می‌کنند تا به حل واقعی مسائل موجود.

نوشته های مرتبط :