شیک پوشی پیشوایان مذاهب فقهی (۳)

دسته: تحلیل
نویسنده: ابراهیم الدویری؛ برگردان: حسیب الله ولی زاده
1402/09/12
12:02 ب.ظ
بازدید: 31

پایگاه خبری تحلیلی روایت : ابوحنیفه در مجالس علمی تنها به پخش و نشر مباحث فقهی و پخته گی ملکه فتوا، اکتفاء نمی کرد، بلکه به شکل ظاهری و شیک پوشی دانشجویان نیز توجه می کرد و آنها را از فرسوده پوشی منع می نمود. خطیب بغدادی در ” تاریخ بغداد ” از حسن بن زیاد(وفات 204هـ) چنین روایت می کند: ابوحنیفه برخی همنشین هایش را با جامه کهنه دید، او را دستور داد تا بنیشند و دیگران مجلس را ترک کردند و هر دو تنها ماندند. به وی گفت : سجاده(جای نماز) را بردار و آنچه زیر آن است را بگیر. مرد نیز سجاده را برداشت و در زیر آن هزار درهم وجود داشت. به او گفت: درهم ها را بگیر و سر و وضع خود را تغیر بده. مرد گفت : من سرمایه دار هستم و به این پول ها نیاز ندارم. امام گفت : آیا این فرموده پیامبر به تو نرسیده است؟ خدواند دوست دارد، نشانه های نعمت خود را در وجود بنده اش ببیند. پس مناسب است، لباس هایت را تغیر بدهی، تا دوست تان غمگین نگردد.

امام معطر
اخبار شیک پوشی امام ابوحنیفه، حضور چشمگیری در کتاب های مناقب وی دارد. عبدالله صمیری در کتاب” اخبار ابی حنیفه واصحابه ” زیر عنوان ” خوش لباسی و خوش تیپی ابوحینفه ” به این موضوع پرداخته است. ابن حجر هيتمی شافعی (وفات ۹۷۴هـ) نویسنده کتاب ” الخیرات الحسان فی اخبار ابی حنیفه النعمان ” نیز پوشیدنی های وی را ذکر کرده است.
توجه بسیار امام ابوحنیفه به خوشبویی، نگاه زندگی نامه نویسان او را جلب نموده است. چنانچه صمیری می گوید: او بسیار از عطر استفاده می کرد و نیز هنگام رفت و آمد از خوشبویی عطرش شناخته می شد. چنانچه التزام وی به خوش تیپی نیز نگاه آنها را جلب کرده است. نویسنده کتاب الخیرات الحسان نقل نموده است که وی همواره مراقب کفش هایش می بود و می کوشید تا پاره دیده نشود. زندگی نامه نویسان امام، به علت التزام وی به پوشیدنی ها می گویند: او خوش لباس، خوش سیما و یاری رسان دیگران بود.
در روایت دیگری صمیری می گوید: وی خوش سیما، خوش لباس بود و لباس های بسیاری داشت. و در روایت دیگری چنین می گوید: او خوش صورت بود و لباس پاک داشت.
کما اینکه ارج گزاری امام به آداب اجتماعی را نیز نقل کرده اند. چنانچه خطيب بغدادی (ت ۴۶۳هـ) در تاريخ بغداد روایت می کند و می گوید: دانایی وی از شیوه رفتار،گفتار و رفت و آمد او دانسته می شد. هم چنان شیک پوشی حضور چشمگیری در عبادت و خلوت وی داشت. امام، هنگامی که شب به منظور ادای نماز برمی خاست، خود را آرسته می کرد و حتا ریش هایش را شانه می نمود.
از نکته های مهم توجه شاگردان امام به شیک پوشی وی، تعین نرخ و تعداد لباس های او است. ابن بزاز كردري (وفات ۸۲۷هـ) -در کتاب مناقب الإمام الأعظم از قاضی ابو مطيع بلخی (وفات ۱۹۹هـ) شاگرد ابوحنیفه چنین نقل می کند : روز جمعه در تن امام ابوحنیفه جامه یی را دیدم و سپس آن را قیمت نمودم. چهار صد درهم قیمت داشت. معادل امروزی آن تقریبا ۵۰۰ دلار می شود. فقیه حنفی ابن البزار از اسراف خوانی این کار توسط صوفیان معاصرش می ترسید پس به این سخن ابی مطیع تعلیق نموده و می گوید: بدان که برخی سختگیران، فرسوده پوشی را برگزدیده اند و اما این کار آنها مخالف آیه ذیل می باشد: قُلْ مَنْ حَرَّمَ زِينَةَ اللَّهِ الَّتِي أَخْرَجَ لِعِبَادِهِ وَالطَّيِّبَاتِ مِنَ الرِّزْقِ ۚ قُلْ هِيَ لِلَّذِينَ آمَنُوا فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا خَالِصَةً يَوْمَ الْقِيَامَةِ ۗ كَذَٰلِكَ نُفَصِّلُ الْآيَاتِ لِقَوْمٍ يَعْلَمُونَ”
بگو: چه کسی زینت‌های خدا را که برای بندگان خود آفریده حرام کرده و از صرف رزق حلال و پاکیزه منع کرده؟ بگو: این نعمتها در دنیا برای اهل ایمان است و خالص اینها (یعنی لذات کامل بدون الم، و نیکوتر از اینها) در آخرت برای آنان خواهد بود. ما آیات خود را برای اهل دانش چنین مفصل و روشن بیان می‌کنیم. َ
در داستان کمیابی پیرامون وضعیت آن زمان و پیوند دانشمندان با یکدیگر، دوست ابو حنیفه نضر بن محمد (ت ۱۸۳هـ) چنین می گوید: او(ابوحنیفه) برایم گفت: لباسم را بگیر و لباس خودت را به من بده. هنگامی که برگشت گفت، با این لباس خشن، خجالتم کردی!!! آن لباس پنج دینار قیمت داشت. سپس او را با لباسی دیدم و آن را قیمت کردم سی دینار قیمت داشت.معادل امروزی آن تقریبا ۵۰۰۰ دلار می شود. قیمت کالا او را چهار صد درهم گفته اند. چنانچه در الخیرات الحسان ذکر گردیده است، او هفت دانه دستار داشت.

همچنین بخوانید: امام ابوحنیفه (ره) و شیعیان

زیبا پسندی

ابوحنیفه در مجالس علمی تنها به پخش و نشر مباحث فقهی و پخته گی ملکه فتوا، اکتفاء نمی کرد، بلکه به شکل ظاهری و شیک پوشی دانشجویان نیز توجه می کرد و آنها را از فرسوده پوشی منع می نمود. خطیب بغدادی در ” تاریخ بغداد ” از حسن بن زیاد(وفات ۲۰۴هـ) چنین روایت می کند: ابوحنیفه برخی همنشین هایش را با جامه کهنه دید، او را دستور داد تا بنیشند و دیگران مجلس را ترک کردند و هر دو تنها ماندند. به وی گفت : سجاده(جای نماز) را بردار و آنچه زیر آن است را بگیر. مرد نیز سجاده را برداشت و در زیر آن هزار درهم وجود داشت. به او گفت: درهم ها را بگیر و سر و وضع خود را تغیر بده. مرد گفت : من سرمایه دار هستم و به این پول ها نیاز ندارم. امام گفت : آیا این فرموده پیامبر به تو نرسیده است؟
خدواند دوست دارد، نشانه های نعمت خود را در وجود بنده اش ببیند. پس مناسب است، لباس هایت را تغیر بدهی، تا دوست تان غمگین نگردد.
اگر از علت توجه ابوحنیفه به شیک پوشی و رمز آگاهی وی به نرخ و دسته بندی جامه ها بپرسیم، پاسخ آن را نزد ابن بزار می یابیم. او می گوید: به تواتر رسیده است که، وی تجارت ابریشم را می کرد و در آن مهارت داشت. او دوکانی در کوفه داشت و هم چنان شرکاء وی همراه او سفر نموده و ابریشم را می خریدند . او در حالی که بی نیاز بود، ابریشم می فروخت و به حرص علاقه یی نداشت. خیطب بغدادی موقعیت دوکان ابوحنیفه را ذکر نموده می گوید: دوکان وی در سرای عمرو بن حارث مخزومی (وفات ۸۵هـ)، مشهور بود.
سرای او از مشهورترین سرای های کوفه به شمار می رفت. طبری (وفات ۳۱۰هـ) در – تاریخ طبری- به گونه دقیق موقعیت دوکان وی را مشخص کرده می گوید: وسط بازار در کنار قصر(قصر والی) قرار داشت و در آن دوکان های تاجران دیگر نیز وجود داشت.
ظاهرا این دوکان ابوحنیفه، شرکت بزرگ توزیع ابریشم بوده است. دلیل آن، موجودیت شرکاء، ثروت امام اعظم و دانش مالی که به آن شهرت داشت، می باشد. تا آنجا که، يزيد بن عمر بن هبيرة (وفات۱۳۲هـ) امیر اموی ها در عراق می خواست، وی را عهده دار بیت المال بگرداند، اما نپذیرفت و او را شلاق زدند. این روایت را خطیب بغدادی در ” تاریخ بغداد” روایت کرده است. کما اینکه هنگام وفات وی، به مقدار پنجاه هزار درهم امانت مردم نزد او وجود داشت که از آن درهمی هم را ضایع نکرده بود.
ابوحنیفه با تجارت، سرمایه دار گردید و قناعت، وی را از اموال امیران و حاکمان دور نگاه داشت. مطابق سخن نویسنده کتاب ” الخیرات الحسان ” وی هیچ جایزه و هدیه امیران را نپذیرفت. بلکه به منظور رد جوایز و هدایا حیله و بهانه می کرد. به عنوان نمونه روایت شده است که : چندین بار ابوجعفرمنصور (وفات ۱۵۸هـ) به مقدار سی هزار درهم به ابوحنیفه جایزه داد.معادل امروزی آن تقریبا ۳۷۰۰۰ دلار می شود. وی گفت : من در بغداد مسافر هستم و مکانی برای نگهداری این پول ها ندارم، پس این پول ها را در بیت المال به امانت بگذار . منصور نیز سخن او را پذیرفت. هنگامی که ابوحنیفه وفات کرد، امانت های مردم را از نزد او بیرون آوردند. منصور گفت: ابوحنیفه ما را فریب داد.
ابوحنیفه دانش ژرف در جمع آوری مال و مصرف آن به دوستان نیازمند، داشت. در ” تاریخ بغداد” چنین نقل شده است : وی کالاهای تجارتی را به بغداد می فرستاد و وسایل مورد نیاز را به کوفه می آورد و سالانه فایده را جمع می کرد و جامه، نفقه و مایحتاج شیوخ محدثین را می خرید. سپس پول باقی مانده از فایده را نیز به آنها می داد و می گفت: با این پول ها نیازمندی های تان را برآورده سازیید و خدا را سپاس گویید نه من را، زیرا از مال خودم به شما چیزی نداده ام، بلکه این همه فضل و مهربانی خدواند است و این ها فایده اموال شماست . سوگند به خدا این روزی است که خداوند با دستان من به شما داده است و کسی در روزی که خدواند داده است، نقشی ندارد.
داستان های بسیاری در باره داد و ستد وی با دوستان و عمل به اصل تسامح اسلامی در خرید و فروش روایت شده است. او می گفت : من از دوست فایده نمی گیرم. زندگی نامه نویسان از بیان مسکن، لوازم خانه، عبادت و نفقه ابوحنیفه غافل نمانده اند. ذهبی در ” تاریخ الاسلام” می گوید: او خانه، کشت زار و روزی فروان داشت.

همچنین بخوانید: پیامبر برابری‌خواهی

نوشته های مرتبط :