تحلیل

ترامپ در جست‌وجوی خروج آبرومندانه؛ بررسی آخرین تحولات پیرامون جنگ امریکا و اسرائیل علیه ایران

2026/05/17 09:35 بدون دیدگاه

تحولات اخیر دوران آتش بس میان ایران، آمریکا نشان می‌دهد که فضای منطقه به سمت مرحله‌ای تازه از موازنه سیاسی و امنیتی حرکت می‌کند. از یک سو، واشنگتن پس از ناکامی در تحقق اهداف حداکثری خود علیه تهران در تجاوز ۴٠ روزه، به‌دنبال راهی برای مدیریت بحران و رسیدن به نوعی آتش‌بس پایدار است و از سوی دیگر، چین و روسیه با مخالفت آشکار برای اعمال فشارهای جدید علیه ایران، عملاً مانع شکل‌گیری اجماع جهانی موردنظر آمریکا شده‌اند. همزمان، سفر ناگهانی وزیر داخله پاکستان به تهران نیز بر اهمیت تحرکات پشت‌پرده دیپلماتیک افزوده است. شکست راهبرد فشار حداکثری، محاصره

از همزیستی تا حذف؛ بررسی جایگاه اقلیت‌های دینی-مذهبی در اسلام و عملکرد طالبان

2026/05/16 16:03 بدون دیدگاه

سرکوب اقلیت‌های مذهبی و اجبار آنان به ترک باورهای‌شان از سوی گروه طالبان، بار دیگر مسئلۀ رفتار اسلام با اقلیت‌های مذهبی، دینی و حتا غیرمسلمانان را در ذهنیت‌ها زنده می‌سازد. این وضعیت، به‌ویژه برای افرادی که از تاریخ اسلام آگاهی کافی ندارند و نیز برای کسانی که رفتار یک گروه مشخص را به اسلام تعمیم می‌دهند، پرسش‌هایی را دربارۀ اصالت این موضوع ایجاد می‌کند. در این جستار، دیدگاه اسلام و رفتار پیامبر اسلام و مسلمانان با غیرمسلمانان در تاریخ اسلام، به‌گونۀ کوتاه و گذرا بررسی می‌شود تا روشن گردد که رفتار طالبان با اقلیت‌های مذهبیِ غیرخودی، تا چه اندازه

نفوذ سلفیت در ساختارهای تعلیمی افغانستان

2026/05/16 14:19 بدون دیدگاه

الف: در تحصیلات عالی در اواخر دهۀ 1380، سلفیت آغاز به نفوذ در ساختارهای تعلیمی افغانستان نمود. در دانشگاه/پوهنتون کابل، مقرری‌ها و گماشتنِ سلفی‌ها بحیث استاد در دانشکدۀ شرعیات آغاز شد و تا ختمِ دهۀ 1390 تعداد زیادی از استادان فاکولتۀ شرعیات را سلفی‌ها تشکیل می‌دادند، که تا حالا هنوز هم اکثریت مطلق آن‌ها حضور دارند. درحالی‌که استادانِ حنفی ویا غیرسلفی از لحاظ کمیت در اقلیت بودند و استند. شهید دکتور ایاز نیازی که دکتورای خود را از دانشگاه الأزهر مصر گرفته بود و برای مدتی در فاکولتۀ شرعیات تدریس می‌نمود، از جملۀ معدود شخصیت‌هایی بود که به سلفیت

ابن تیمیه و پیوند او با افراط‌گرایی؛ نگاهی انتقادی و تاریخی

2026/05/16 12:33 بدون دیدگاه

در گفتگوهایی که اخیراً درباره ابن تیمیه شکل گرفت، موافقان و مخالفان او، مانند همیشه، به شکل تندی درگیر شدند. موضع من در این میان، موضعی میانه بوده است؛ از یک‌سو معتقدم باید با میراث فکری گذشتگان برخوردی انتقادی داشت و خطا و صواب اندیشه‌های آنان را از هم تفکیک کرد، و از سوی دیگر، لازم می‌دانم شخصیت‌ها و اندیشه‌ها را در بستر تاریخیِ زمانه‌شان مطالعه کنیم. از نظر من، بازتولید اندیشه‌های ابن تیمیه در عصر حاضر از سوی پیروانش، کاری نادرست است؛ همان‌گونه که بزرگ‌نمایی نقش او از سوی مخالفانش و تبدیل او به منشأ همه اشکال افراط‌گرایی

رویکرد سلفی معاصر در محدود کردن دایره اهل‌سنت و جایگاه ماتریدیه و اشاعره

2026/05/16 11:45 بدون دیدگاه

در دروس عقیده که در دانشگاه اسلامی مدینه منوره می‌خواندیم، گاهی این دیدگاه مطرح می‌شد که ماتریدیه و اشاعره داخل در اهل‌سنت و جماعت نیستند و اهل‌سنت منحصر به منهج سلف است. اما وقتی در همان دوره، در درس «المدخل فی علم التفسیر» و مباحث تفاسیر به آثار مفسران مراجعه می‌کردیم، تصویر دیگری دیده می‌شد؛ چون بخش بزرگی از مفسران معتبر یا اشعری بودند یا ماتریدی. مثلا فخرالدین رازی در التفسیر الکبیر، بیضاوی در انوار التنزیل و آلوسی در روح المعانی، همگی گرایش اشعری دارند. در طرف دیگر هم ابوالبرکات نسفی در مدارک التنزیل در فضای ماتریدی قرار دارد.

شریعتی و توتم‌پرستی

2026/05/16 10:39 بدون دیدگاه

در دنیای امروزی، انسان‌ها نیز به‌گونه‌ای توتم‌پرست شده‌اند و هر کسی در زندگی خویش توتمی دارد که به آن وابسته است. توتم، نشانه‌ای از هویت درونی انسان است که در بیرون از وجود او شکل می‌گیرد و فرد خود را در آن بازمی‌یابد. این انتخابِ خود انسان است که چه چیزی را توتم خویش بسازد و تا چه اندازه در مسیر آن گام بردارد. هر انسان در میان پدیده‌ها و اشیای این جهان، با چیزی احساس پیوند می‌کند و شخصیت، باورها و حقیقت‌های آشکار و پنهان خود را در آن خلاصه می‌سازد. در این میان، قلم توتم مقدس آزادگان

بریکس و جهانِ در حال دگرگونی؛ آیا نظم امریکایی رو به پایان است؟

2026/05/16 10:10 بدون دیدگاه

تاریخ سیاست جهانی، تاریخ فروپاشی و زایش اتحادهاست. هیچ ائتلافی ابدی نبوده و هیچ قدرتی نیز برای همیشه بر جهان حکم نرانده است. همان‌گونه که امپراتوری بریتانیا جای خود را به نظم امریکایی داد و اتحاد جماهیر شوروی با تمام قدرت نظامی و ایدئولوژیکش فروپاشید، امروز نیز جهان در آستانهٔ دگرگونی تازه‌ای ایستاده است؛ دگرگونی‌ای که نشانه‌های آن را می‌توان در جنگ‌ها، بحران‌های اقتصادی، رقابت‌های ژئوپولیتیک و ظهور قدرت‌های جدید مشاهده کرد. جنگ اخیر ایران و امریکا، و آنچه بسیاری آن را ناکامی واشنگتن در تحقق اهدافش می‌دانند، بار دیگر این بحث را زنده کرده که آیا دوران هژمونی

حرف مفت؛ آخرین پناهِ سیاستمداران مهاجر

2026/05/16 10:02 بدون دیدگاه

هری فرانکفورت، فیلسوف امریکایی، در رساله‌ی کوچک اما مشهورش زیر عنوان «حرف مفت» توضیح می‌دهد که حرف مفت صرفاً دروغ نیست. دروغ‌گو حقیقت را می‌داند اما خلاف آن را می‌گوید؛ ولی کسی که حرف مفت می‌زند، اساساً برایش حقیقت مهم نیست. هدف او بیش‌تر جلب توجه، دیده‌شدن، اثرگذاری و ساختن تصویری از خود است. بسیاری از نویسندگان و پژوهشگران، عصر شبکه‌های اجتماعی را عصر «حرف مفت» می‌دانند. زیرا این شبکه‌ها فضایی ساخته‌اند که در آن سرعت، هیجان و وایرال‌شدن بیش‌تر از دقت و حقیقت پاداش می‌گیرد. در این فضا، سخنی که جنجال ایجاد کند، بیش‌تر از سخنی که دقیق

آخرین انار دنیا، روایت جدایی انسان از هویت و پدر از فرزند

2026/05/16 09:36 بدون دیدگاه

آخرین انار دنیا اثر بختیار علی یکی از مهمترین و متفاوت‌ترین رمان‌های ادبیات معاصر خاورمیانه است؛ رمانی که جنگ را نه فقط به عنوان یک رویداد سیاسی، بلکه به مثابه نیروی ویرانگر در روح و حافظه انسان نشان می‌‍دهد. این رمان تنها داستانِ یک پدر در جستجوی پسرش نیست، بلکه روایت عمیق از فروپاشی خانواده، بحران هویت، تنهایی و امید در جامعه جنگ‌زده است. داستان با آزادی مظفر صبحدم آغاز می‌شود؛ مردی که بیست‌و‌یک سال از حیات خویش را در زندان دورافتاده در میان بیابان سپری کرده است. او پس از آزادی، وارد سفری پیچیده و طولانی می‌شود تا

پیروان وطنی ابن تیمیه

2026/05/16 09:27 بدون دیدگاه

در این روزها و پس از این‌که گفت‌وگوها در بارهٔ شخصیت و اندیشه‌های ابن تیمیه بالا گرفت، پیروان وطنی ‌و شمار دیگری به دفاع از ابن تیمیه برخاستند و معمولا منتقدان او را به موارد ذیل متهم کردند: ۱- فهم نادرست از سخنان ابن تیمیه: برخی افرادی‌ که منتقدان ابن تیمیه را نقد می‌کنند، باور دارند این منتقدان سخنان ابن تیمیه را درست نفهمیده‌اند و درک نکرده‌اند. آن‌ها برای اثبات ادعا خود به کتاب‌های ابن تیمیه مراجعه می‌کنند و طرف مقابل را به نقل‌قول ناقص، تقطیع و حذف متهم می‌نمایند. این گروه به‌جای پرداختن به اصل موضوع و نقد،

آداب اختلاف

2026/05/14 16:20 بدون دیدگاه

اختلاف و تنوع از زیبایی‌های هستی و یکی از سنت‌های تکوینی است. این پدیده در سراسر هستی دیده می‌شود و رنگ‌ها، نژادها، ادیان، باورها و اندیشه‌های مختلف بر وجود آن گواهی می‌دهد. اختلاف در متون دینی به‌ویژه قرآن‌کریم به رسمیت شناخته شده و خداوند بیان کرده که بشریت تا ابد در اختلاف خواهند ماند. «و لا یزالون مختلفين» (سوره‌ی هود، آیت ۱۱۸) هم‌چنان خداوند، تفاوت زبان‌ها و رنگ‌ها را یکی از نشانه‌های قدرت خویش شمرده‌ و آن‌را «معجزهٔ برای جهانیان» خوانده‌است. (سوره‌ی روم، آیت ۲۲) در کنار این، اسلام آزادی عقیده و باور را که بر مبنای اختلاف ادیان

اسراییل؛ زخم ناسورِ خاور میانه

2026/05/14 09:27 بدون دیدگاه

امروز سال‌روز تأسیس رژیم اسراییل است؛ رویدادی که از نگاه بسیاری از مردم خاورمیانه، نه آغاز صلح و ثبات، بلکه نقطهٔ آغاز یکی از طولانی‌ترین بحران‌های سیاسی، انسانی و نظامی منطقه بوده است. تأسیس اسراییل در سال ۱۹۴۸، در سرزمینی که فلسطینی‌ها قرن‌ها در آن زندگی کرده بودند، با جنگ، آوارگی و اشغال همراه شد و از همان آغاز، بذر یک منازعهٔ تاریخی را در قلب خاورمیانه کاشت؛ منازعه‌ای که تا امروز نه‌تنها پایان نیافته، بلکه هر روز ابعاد خونین‌تر و پیچیده‌تری به خود گرفته است. فلسطینی‌ها این روز را «یوم‌النکبه» یا روز فاجعه می‌نامند؛ روزی که صدها هزار

قومیت به مثابه سقف تمام ارزش ها در افغانستان؛ چرا از فحاشان دفاع می شود؟

2026/05/13 09:53 بدون دیدگاه

در جامعه ای که قومیت به اصلی ترین و گاه یگانه معیار سنجش انسان ها تبدیل میشود، نتیجه جز فروپاشی اخلاق و عقلانیت چیزی نخواهد بود. متأسفانه در افغانستان امروز، این پدیده به آموزهای نانوشته بدل شده است؛ جایی که هویت قومی بر هر ارزش دیگری سایه می اندازد و حتی فاحش ترین رفتارها نیز در سایه همین هویت توجیه و دفاع میشوند. نمونۀ عینی این معضل، وضعیتِ فضای مجازی افغانستان است. اخیرا فردی با نام مستعار «موزه موزه» که فعالیتش منحصراً به فحاشی، دشنام و تولید محتوای زشت برای کسب درآمد محدود میشود، از سوی یک انجمن قومی

تغییر بافت جمعیتی در شمال؛ سیاست اسکان کوچی‌ها و بازتولید شکاف‌های تاریخی در افغانستان

2026/05/13 09:13 بدون دیدگاه

گزارش‌های اخیر از ولایت فاریاب و برخی مناطق شمال افغانستان، می‌رساند که طالبان در این مناطق دست به تغییرات جمعیتی زده اند. طالبان برای کوچی‌ها شناسنامه توزیع می‌کنند و زمینهٔ اسکان آنان را در مناطقی عمدتاً اوزبیک‌نشین فراهم می‌سازند. این موضوع با واکنش فعالان اوزبیک و نگرانی‌هایی درباره تغییر تدریجی بافت جمعیتی شمال افغانستان همراه شده است. در کشوری که تاریخ سیاسی آن همواره با منازعات قومی، جابه‌جایی‌های اجباری و بی‌اعتمادی میان جوامع گره خورده است، هرگونه تغییر در ساختار جمعیتی، تنها یک اقدام اداری یا اجتماعی نه؛ بلکه به‌سرعت به مسئله‌ای سیاسی، امنیتی و هویتی تبدیل می‌شود. به

تکفیر در بامیان؛ مقامات طالبان ذبح شیعیان را حرام می‌دانند

2026/05/12 09:43 بدون دیدگاه

در روزهای اخیر خبر لت کوب یک تن از علمای مطرح شیعه در کابل منتشر شده است. گفته شده که وی از سوی نیروهای امر به معروف طالبان به دلیل اجرای خطبه عقد بین دو جوان مورد هتک حرمت و لت و کوب قرار گرفته است. از سویی دیگر خبری که اخیرا از بامیان رسیده، حکایت دارد که مولوی عبدالله سرحدی، والی سابق طالبان در بامیان، طی چهار سال حضور خود، هرگز دست پخت و ذبح شیعیان را در این ولایت نخورده است. نه تنها این، بلکه طالبان تلاش کرده‌اند قصابان این ولایت را مکلف کنند تا دام‌های خود

آوارگی و بحران رفتار اجتماعی؛ چرا بخشی از مهاجران افغانستانی در کشورهای میزبان درگیر جرم می‌شوند؟

2026/05/12 09:28 بدون دیدگاه

اخراج ده‌ها خانوادهٔ افغانستانی از شهر خجند تاجیکستان، پس از متهم شدن یکی از مهاجران به قتل یک زن، بار دیگر بحث رفتار اجتماعی بخشی از مهاجران افغانستانی در کشورهای میزبان را به میان آورده است. مقام‌های تاجیکستان گفته‌اند که این اخراج‌ها در پی ارتکاب «جرایم سنگین» صورت گرفته است؛ اقدامی که واکنش‌های متفاوتی را برانگیخت. این در حالی است که تاجیکستان، در مقایسه با بسیاری از کشورهای منطقه، همواره یکی از نزدیک‌ترین و کم‌تنش‌ترین روابط را با مردم افغانستان—به‌ویژه تاجیکان افغانستان—داشته است و تا امروز، کمتر در سیاست‌های ضدافغانستانی یا آسیب‌رسان به مردم افغانستان نقش داشته است. اما

ترویج بدزبانی؛ نقد کوتاه بر یادداشت‌های حکیم حکمت

2026/05/11 11:25 بدون دیدگاه

دیروز در صفحه‌ی ایکس خبرگزاری «روایت» دنبال برنامه ضبط‌شده‌ای «زبان فارسی از منظر یک پژوهشگر مصری» می‌گشتم که با نوشته‌ای از آقای حکیم حکمت روبه‌رو شدم؛ نوشته‌ای که در آن درباره چرایی مهم‌بودن مبارزه با بدزبانی پرداخته و به نکات بسیار خوبی اشاره کرده بود. او در این نوشته تعریف خشونت لفظی، عوامل و پیامدهای آن‌را توضیح داده بود. در بخشی از نوشته به پیامدهای این پدیده اشاره کرده و نوشته است: «در تجربه‌ی تمدن اسلامی نمونه‌هایی زیادی از این الگو دیده می‌شود؛ جایی که برچسب‌زنی و تکفیر، مقدمه‌ای برای اعمال خشونت بوده است. برای نمونه، در دوره‌ی سلطان

بحران جعل عناوین؛ تفاوت تحلیل‌گر، پژوهش‌گر و کارشناس در فضای رسانه‌ای افغانستان

2026/05/11 11:15 بدون دیدگاه

ما در دورانی زندگی می‌کنیم که شاید بتوان آن را «عصر تورم اظهارنظر» نامید؛ زمانه‌ای که فضای رسانه‌ای و شبکه‌های اجتماعی افغانستان زیر آوار اطلاعات خام، غلط، تحلیل‌های شتاب‌زده و ادعاهای بی‌اساس مدفون شده‌اند. در هیاهوی مداوم فضای مجازی، میزگردهای تلویزیونی و کانال‌های یوتیوبی، یکی از بزرگ‌ترین آسیب‌هایی که به شکلی خزنده ذهنیت جامعه را هدف قرار داده، مخدوش شدن مرزهای ظریفِ «تخصص» و «کارکرد» است. عناوین سنگین، ارزشمند و حتی مقدس چون «تحلیل‌گر»، «پژوهش‌گر» و «کارشناس» امروزه چنان ارزان و در دسترس شده‌اند که به راحتیِ تغییر دادن یک زیرنویس تلویزیونی یا بنر تبلیغاتی، به عنوان برچسب‌هایی تزئینی

«آزادی نسبی بی‌نظیر»؛ دروغی که چند روز بیشتر دوام نیاورد

2026/05/11 09:45 بدون دیدگاه

فریدالله محمدی، مدیرمسوول تلویزیون طلوع‌نیوز، چندی پیش در محفلی در ارگ و با حضور ذبیح‌الله مجاهد، سخنگوی طالبان، مدعی شد که «آزادی نسبی موجود در افغانستان در سطح منطقه بی‌نظیر است». این اظهارات در حالی صورت گرفت که طالبان به گونه بی سابقه بر رسانه ها محدودیت وضع کرده و در طی پنج سال گذشته ده ها خبرنگار را بازداشت و زندانی نموده و همچنین سانسور بی سابقه ای را دارد اجرا می کنند. از سویی هم این گروه سابقه کشتن هفت تن از کارکنان همین شبکه طلوع را در حمله با بمب در سال ۲۰۱۶ دارند. اما اوج

روز جهانی مادر؛ مادران افغانستان، میان اشکِ انتظار و سکوت فرزندان

2026/05/11 09:29 بدون دیدگاه

روز جهانی مادر، در تقویم جهان، روزی است برای ستایش یکی از عمیق‌ترین و خاموش‌ترین پیوندهای انسانی؛ پیوندی که پیش از زبان شکل می‌گیرد و حتی پس از مرگ نیز در حافظه باقی می‌ماند. مادر، نخستین خانهٔ انسان است؛ جایی که صدا، گرما و امنیت معنا پیدا می‌کند. اما برای من، که سال‌هاست طعم آوارگی را چشیده‌ام، این روز بیش از آن‌که یادآور جشن باشد، یادآور فقدان است؛ فقدانِ حضوری که هرگز کامل نشد و فاصله‌ای که هر روز عمیق‌تر شد. من یک افغانستانی آواره‌ام؛ کسی که تا یادش می‌آید، مادر را در فاصله دیده است، نه در آغوش.