تحلیل

از بابر تا مسعود؛ هنرِ شکست‌دادن شکست

2026/08/15 15:07 بدون دیدگاه

ظهیرالدین محمد بابر، بنیان‌گذار امپراتوری گورکانی هند، در جنگ با محمد شیبانی‌خان ازبک شکست خورد و از آسیای میانه رانده و آواره شد. گاهی در این کوه، گاهی در آن کوه؛ گاهی در این دره و گاهی در آن دره. خودش در بابرنامه از روزهای آوارگی‌اش می‌نویسد که در آن وضعیت، این فکر از خاطرش گذشت که «خانه‌به‌دوشی، از این کوه به آن کوه، آواره و درمانده، کمتر جای تعریف دارد.» اما بابر در شکست متوقف نشد. برای دوره شکستش چاره اندیشید و راهی برای بیرون‌آمدن از آن وضعیت جست‌وجو کرد. سرانجام کابل را تصرف کرد، آن را پایگاه

۱۵ آگست؛ روزی که تاریکی بر روشنایی پیروز شد

2026/08/15 15:04 بدون دیدگاه

آن غروب، روشنایی آفتاب به شب سیاه مبدل شد؛ شبی که اکنون پنج سال از آغاز آن می‌گذرد و هنوز خورشیدِ انسانیت، معرفت و اسلامیتِ واقعی از پشت سایه‌های جهل و افراط‌گرایی در سرزمین افغانستان طلوع نکرده است. ۱۵ آگست، روزی بود که آفتاب در منجلاب افراط‌گرایی، در دامنه‌های جهل و استبداد، غروب کرد؛ و با آن غروب، گویی چراغ امید، آزادی، دانش و کرامت انسانی نیز در افغانستان کم‌فروغ شد. طلوع آفتاب آن روز، به جای آن‌که نویدبخش آرامش و زندگی باشد، اشعه‌ای سوزان داشت؛ اشعه‌ای که بسیاری از داشته‌های معنوی و مادی این سرزمین را در آتش

۲۴ اسد؛ روزی که وطن از فرزندانش خالی شد

2026/08/15 14:42 بدون دیدگاه

۲۴ اسد فقط روز سقوط یک نظام نبود؛ بلکه روزی بود که افغانستان برای میلیون‌ها انسان، از «خانه» به «خاطره» تبدیل شد. ۲۴ اسد روزی بود که مردم افغانستان با گران‌ترین بهای ممکن، میان ماندن و نجات جان، یکی را انتخاب کردند. در آن روز، مادری کودک‌اش را به آغوش کشید و راه فرودگاه کابل را در پیش گرفت؛ جوانی مدرک و سال‌ها تلاشش را پشت سر گذاشت؛ استاد و متخصصی که می‌توانست آینده‌ای بسازد، ناگزیر راه غربت را انتخاب کرد و خانواده‌هایی که ریشه‌های‌شان در این خاک بود، با اشک از خانه‌های‌شان خداحافظی کردند. در آن روز تلخ،

پنج سال آوارگی؛ زندگی با رویای بازگشت

2026/08/15 14:10 بدون دیدگاه

پنج سال پیش، در چنین روزهایی، کابل را ترک کردم. آن روزها من یک معلم بودم و زندگی‌ام شکل دیگری داشت. بیشتر روزهایم در صنف می‌گذشت؛ فزیک و ریاضی تدریس می‌کردم، با دانشجویانم بحث می‌کردم، مسٲله حل می‌کردم و برای هر درس از قبل آماده می‌شدم. آن‌ روزها معلمی برای من تنها یک وظیفه نبود؛ بلکه بخشی از زندگی‌ام بود و از این‌که می‌توانستم چیزی به دانش‌جویانم بیاموزم، احساس خوبی داشتم. آن زمان هیچ تصوری نداشتم که چند روز بعد مجبور خواهم شد کابل را ترک کنم و این ترک‌کردن، برخلاف تصورم، به یک دوری چندماهه یا یک‌ساله ختم

۲۴ اسد؛ روزی که کابل فروریخت

2026/08/15 09:40 بدون دیدگاه

صبح وقت، مثل هر روز، از خانه به سمت دفتر رفتم. هنوز در ذهنم نمی‌گنجید که ممکن است همان روز کابل تسلیم طالبان شود. خبر سقوط پی‌هم ولایات را می‌شنیدیم، اما کابل برای ما هنوز خط دیگری بود؛ پایتخت بود، نیروهای امنیتی در آن بودند، مقام‌ها در شهر بودند و هنوز کسی تصور نمی‌کرد که چند ساعت بعد همه‌چیز به پایان برسد. همه آمده بودند. کار در برخی اداره‌ها جریان داشت و ما نیز مشغول کارهای روزمره بودیم. با این تفاوت که یک سکوت سنگین بر شهر افتاده بود؛ سکوتی که آن روز معنایش را نمی‌فهمیدیم، اما امروز که

مکه و مرکز خرید

2026/08/14 10:02 بدون دیدگاه

رمضان است؛ مقدس‌ترین ماه تقویم اسلامی. من در یک کافه روی بام در مکه نشسته‌ام؛ مقدس‌ترین شهر این دین. خورشید غروب کرده و مجموعه‌ای از فروشگاه‌ها و هتل‌های درخشان، گستره شهری زیر پایم را روشن کرده‌اند. در قلب این شهر باستانی، در مهم‌ترین مکان عبادت مسلمانان، مجموعه مسجدالحرام قرار دارد؛ بزرگ‌ترین مسجد جهان که دیوارهای مرمرین و قلعه‌مانند از آن محافظت می‌کنند.تازه زیارتم را به پایان رسانده‌ام و در نام‌گذاری احساسی که دارم، درمانده‌ام.واژه‌ای برای توصیف این شوک ناگهانی وجود ندارد: از یکی از روحانی‌ترین تجربه‌های زندگی‌ام بیرون می‌آیی و ناگهان با «جو اند د جویس»، «سفورا» و انبوهی

پنج سال رنج در سرزمین من

2026/08/12 14:25 بدون دیدگاه

پنج سال از سقوط افغانستان به دست طالبان می‌گذرد؛ پنج سالی که برای مردم این سرزمین، بیش از آن‌که نوید امنیت و آرامش باشد، فصل تازه‌ای از ترس، فقر، خاموشی و محرومیت بوده است. در این پنج سال، میلیون‌ها انسان خانه و کاشانه خود را ترک کردند، هزاران خانواده آواره شدند و فقر و بیکاری گسترش یافت. زنان و دختران از آموزش، کار و حضور اجتماعی کنار زده شدند و درهای مکاتب و دانشگاه‌ها به روی میلیون‌ها دختر بسته ماند. آزادی بیان و رسانه‌ها زیر فشار قرار گرفت و صدای مخالفان با محدودیت و سرکوب مواجه شد. افغانستانی که

اجبار معلمان و شاگردان به پرداخت ۲۰۰ افغانی برای خرید بیرق؛ نگرانی‌ ها از وضعیت مکاتب در افغانستان

2026/08/12 12:08 بدون دیدگاه

با نزدیک‌شدن به روز شنبه، هم‌زمان با برگزاری مراسم مربوط به سالروز ورود گروه ط-البان به افغانستان گزارش‌هایی از برخی مکاتب در شهر به نشر رسیده است که بر اساس آن از معلمان و شاگردان خواسته شده است به‌صورت اجباری مبلغ ۲۰۰ افغانی پرداخت کرده و بیرق این گروه را خریداری کنند. بر اساس اطلاعاتی که از سوی شماری از معلمان و خانواده‌ ها شاگردان مطرح شده به آموزگاران گفته شده است که هر معلم و شاگرد باید مبلغ تعیین‌شده را تهیه کند و بیرق‌ ها را برای شرکت در برنامه‌های روز ورد ط-البان به شهر انتقال دهند. گفته

از امان‌الله تا غنی؛ تکرار یک شکست تاریخی

2026/08/12 10:01 بدون دیدگاه

چندی پیش کتابی می‌خواندم با عنوان «ماکیاولی و صیانت از جمهوری: پندهای مستشار فلورانسی برای شهروندان»، نوشتهٔ مائوریتسیو ویرولی، ماکیاولی‌شناس برجستهٔ ایتالیایی-آمریکایی، با ترجمهٔ امین زرگرنژاد. یکی از فصل‌های این کتاب به «رهبران سیاسی و سرمشق‌های تاریخی» اختصاص دارد. ویرولی در این فصل، با نقل قولی از ماکیاولی که می‌گوید: «آدمیان کمابیش همواره پا در راه‌هایی می‌گذارند که دیگران پیموده‌اند و کارهای‌شان را با تقلید پیش می‌برند»، بر ضرورت داشتن الگوی موفق برای رهبران جمهوری تأکید می‌کند. او می‌نویسد: «این یکی از هوشمندانه‌ترین ایده‌های مستشار ماست که باید ارزش یک سیاستمدار را با بررسی الگوهایی سنجید که با آن‌ها

عادی‌سازی کشتارها، تحت سایه اتهام‌ها

2026/08/12 09:41 بدون دیدگاه

پس از رگبار بستن هفت تن در هفته ی قبلی و چهار تن دیگر در غرب کابل جدیدا، سکوت رسانه یی، هم شکست و خبرها در رسانه ها بازتاب یافت، و پرسش های جدی که مطرح شد، هنوز بی پاسخ مانده است: اگر چنین رویدادی در یک کشور دیگر مثلا ایران و سایر کشور ها اتفاق می افتاد، واکنش رسانه ها و نهاد های بین المللی یقینا متفاوت می بود، و جنایت ضد بشریت شمرده می شد، این که کشتار و جنایت در افغانستان عادی سازی شده است و به طریقه های مختلف عادی سازی می شود، بحث برانگیز

جوانان افغانستان؛ از زندان وطن تا غربت جهان

2026/08/12 09:25 بدون دیدگاه

امروز روز جوانان است؛ اما اگر بخواهیم از جوانان افغانستان حرف بزنیم، این روز برای ما بیشتر از آن‌که روز تبریک باشد، روز تأسف است. جوانان افغانستان یا در وطن زندانی‌اند و یا بیرون از وطن آواره. یکی در افغانستان حق درس خواندن و کار کردن ندارد، دیگری در کشورهای دیگر سرگردان است و هر روز با ترس اخراج، بی‌کاری و بی‌سرنوشتی دست‌وپنجه نرم می‌کند. گاهی همین آوارگی طعنه «فرار» نیز می‌گیرد؛ انگار جوانی که دیگر هیچ راهی برای ساختن آینده در وطنش نمی‌بیند، وطنش را رها کرده است، نه اینکه وطن به او پشت کرده باشد. طالبان با

چرا اشرف غنی از مردم پوزش خواهی نکرد؟

2026/08/11 10:32 بدون دیدگاه

در آستانه ی فرارسیدن پنجمین سالروز سقوط فاجعه بار نظام جمهوری اسلامی افغانستان قرار داریم. در ۱۵ اگوست سال ۲۰۲۱، نظام جمهوری اسلامی افغانستان هنگامی فروپاشید و ارگ ریاست جمهوری به دست طالبان افتاد که اشرف غنی، رییس جمهوری وقت، سوار بر بالگردهای ارتش، کشور را به مقصد ازبکستان ترک کرد. او هنگامی فرار کرد که هنوز کابل به دست طالبان نیفتاده بود و کارمندان ادارات دولتی مصروف انجام وظایف خود بودند و سربازان ارتش در خطوط نبرد سرگرم اتخاذ تدابیر دفاعی از پایتخت بودند. غنی اگر فرار نمی کرد، شاید طالبان به این راحتی نمی توانستند به کابل

افغانستان؛ کشور اقلیت‌های هراسان

2026/08/11 10:30 بدون دیدگاه

افغانستان کشور اقلیت‌هاست. منظورم از این تعبیر، ورود به دعوای همیشگی «اکثریت و اقلیت» در افغانستان نیست. نمی‌خواهم بحث کنم که کدام قوم اکثریت است و کدام قوم اقلیت. منظور من چیز دیگری است. اکثریت اقوام اصلی افغانستان، در بیرون از مرزهای سیاسی این کشور زندگی می‌کنند: اکثریت پشتون‌ها در پاکستان، اکثریت تاجیکان در آسیای میانه و ایران و اکثریت ازبیک‌ها در ازبیکستان. یعنی زمانی که منطقه ما به کشورهای ملی تقسیم شد، بخش بزرگ جمعیت هر یک از این اقوام در بیرون از مرزهای سیاسی افغانستان قرار گرفت و تنها بخشی از آن‌ها در داخل این مرزها باقی

حق شهروندی کافی نیست

2026/08/11 10:00 بدون دیدگاه

دیروز گفت‌وگوی احمد مسعود، رهبر جبهه مقاومت ملی افغانستان، با یکی از رسانه‌های ایرانی منتشر شد. او در این گفت‌وگو، ضمن تأکید بر تکثر قومی افغانستان، تأکید بر قومیت را راه‌حل مشکلات این کشور نمی‌داند و بر ایجاد یک نظام شهروندمحور تأکید می‌کند. احمد مسعود درباره تکثر قومی در افغانستان می‌گوید: «این موضوع می‌توانست یک نقطه قوت باشد، اما به دلایل مختلف توسط دشمنان به نقطه ضعف تبدیل شده است.» او در ادامه، راه برون‌رفت از این وضعیت را ایجاد نظامی مبتنی بر حقوق شهروندی می‌داند. من با این بخش از سخنان او موافق نیستم. پیش از توضیح دلایل

حقیقت، دختر زمان است

2026/08/11 09:54 بدون دیدگاه

در شبکه‌های اجتماعی گاهی نظری می‌نویسیم که با واکنش تند دیگران روبه‌رو می‌شود. هنوز چند دقیقه از انتشار نوشته نگذشته است که سیلی از دشنام، تمسخر و اتهام به سمت ما سرازیر می‌شود. طبیعی است که خشمگین شویم. انسان وقتی احساس می‌کند به جای پاسخ به سخنش، شخصیتش مورد حمله قرار گرفته است، به‌طور غریزی میل به دفاع پیدا می‌کند؛ و گاهی این دفاع به مقابله‌به‌مثل و دشنام متقابل می‌انجامد. اما آیا این واکنش درست است؟ به گمان من، نه. اگر فکر می‌کنیم سخن درستی گفته‌ایم، نباید اجازه دهیم واکنش دیگران ما را از درستی سخن‌مان دور کند. اگر

کرزی و «زمان ندامت»؛ آیا کسی که در ساختن این وضعیت سهم داشت، می‌تواند داور آن باشد؟

2026/08/11 09:44 بدون دیدگاه

حامد کرزی، رئیس‌جمهور پیشین افغانستان، در تازه‌ترین گفت‌وگوی خود با روزنامه ایتالیایی «کوریره دلا سرا» گفته است که اکنون «زمان ندامت و مصالحه» است و افغانستانی‌ها باید چهار دهه جنگ، مرگ و رنج را پشت سر بگذارند و برای همزیستی و ساختن کشور تلاش کنند. او طالبان را «برادر» می‌خواند، از گفت‌وگو با آنان دفاع می‌کند و می‌گوید نمی‌خواهد افغانستان را از زاویه جمهوری یا امارت طالبان ببیند. در بخشی از سخنانش، اما مواضعی دارد که نمی‌توان به آسانی از کنارشان گذشت. او آموزش دختران را هدف فوری خود می‌داند، می‌گوید مکاتب باید باز باشند و زنان باید حق

معرفی کتاب «مکان بی‌مکانی»

2026/08/10 19:54 بدون دیدگاه

«مکان بی‌مکانی» اثر حسیب احراری روایتی منظوم و داستانی از سفر سلطان‌العلما بهاءالدین ولد و خانواده‌اش از بلخ تا قونیه و بازخوانی بخشی از زندگی و جهان فکری مولانا جلال‌الدین محمد بلخی است؛ اثری که تاریخ، جغرافیا، عرفان، عشق و ادبیات را در قالب مثنوی به یک‌دیگر پیوند می‌زند. نویسنده در این اثر کوشیده است داستان کوچ از بلخ و سرگذشت مولانا را نه صرفاً به‌عنوان روایتی تاریخی، بل‌که از منظر تجربه‌ای انسانی و عاطفی بازآفرینی کند؛ سفری که در آن تلخی بی‌وطنی، اضطراب کودکانه، نگرانی‌های یک پدر، جست‌وجوی حقیقت، عشق، جنون، آزادی و سرانجام رسیدن به افق‌های ناشناخته‌ای عرفانی

هزاره‌ها و خطر عادی‌شدن ستم

2026/08/10 09:43 بدون دیدگاه

پس از بازگشت طالبان به قدرت، هزاره‌ها در بخش‌های مختلف افغانستان با مجموعه‌ای از فشارها و محدودیت‌ها روبه‌رو شده‌اند؛ از محدودیت‌های اجتماعی و مذهبی گرفته تا نگرانی درباره مالکیت زمین و خانه. گزارش‌هایی درباره جابه‌جایی اجباری یا تهدید به تخلیه برخی مناطق هزاره‌نشین، از جمله شهرک امید سبز، و نگرانی درباره آینده دشت برچی، بار دیگر این پرسش را پیش کشیده است که چرا جامعه‌ای که سال‌ها قربانی تبعیض و خشونت بوده، امروز در برابر فشارهای تازه چنین کم‌صدا و پراکنده ایستاده است؟ مسئله تنها زمین نیست. وقتی یک جامعه احساس کند خانه، هویت، مذهب و آینده فرزندانش یکی

پیمان سه جانبه(عربستان، ترکیه، پاکستان)

2026/08/09 10:51 بدون دیدگاه

نظام بین‌الملل همواره بر منطق رئالیستی مبتنی بر «خودیاری» (Self-help) استوار است؛ بدین معنا که دولت‌ها برای بقا و حفظ حاکمیت خود ناگزیر به تقویت توانمندی‌های نظامی، اقتصادی و سیاسی خویش هستند. بااین‌حال، دولت‌های ضعیف یا ناپایدار معمولاً ظرفیت لازم برای ایفای نقش مؤثر در معادلات امنیتی را ندارند و از مسیر توسعه همه‌جانبه باز می‌مانند. در همین زمینه، امضای تفاهم‌نامه یا پیمان دفاعی میان سه کشور پاکستان، ترکیه و عربستان سعودی، پرسش‌های اساسی را درباره کارکرد، مخاطب و امکان‌پذیری عملیاتی آن برانگیخته است. در حقوق بین‌الملل، پیمان دفاعی سندی رسمی میان دو یا چند دولت است که طی

وقتی زبان ها از انتقاد منع شوند، تفنگ ها به صدا در می آیند

2026/08/09 10:16 بدون دیدگاه

«طالب‌ها بدیل ندارند» و «جنگ راه‌حل نیست»؛ پس راه‌حل چیست؟ «طالب‌ها بدیل ندارند!» «جنگ راه‌حل نیست!» این دو جمله را بسیار می‌شنویم؛ اما پرسش اساسی این است: اگر طالبان هیچ بدیلی ندارند و جنگ نیز راه‌حل نیست، برای مردمی که تمام راه‌های مبارزه سیاسی، مدنی و مسالمت‌آمیز به روی‌شان بسته شده، چه راهی باقی می‌ماند؟ هیچ انسان عاقلی جنگ را دوست ندارد. جنگ قربانی می‌گیرد، خانه‌ها را ویران می‌کند، انسان‌ها را آواره و معلول می‌سازد و سرمایه‌های یک کشور را نابود می‌کند. اما آیا نخواستن جنگ به معنای پذیرفتن استبداد نیز هست؟ اگر جنگ را نخواهیم، آیا باید حاکمیت