نامۀ سرگشاده برای ارجمند، نجیب بارور

دسته: غیر رسمی, فرهنگی
نویسنده: رحمت‌الله آرین‌پور
2026/10/17
2:56 ب.ظ
بازدید: 6

پایگاه خبری تحلیلی روایت : سروده‌هایی از پنجشیرنامه را که در صفحۀ فیسبوک شما منتشر شده است، دنبال کرده‌ام. پیش از هر چیز، سپاسگزارم که بخشی از حافظۀ فرهنگی- تاریخی این سرزمین را در قالب نظم ثبت کرده‌اید. در مقدمۀ پنجشیرنامه، چنان‌که خودتان نیز تصریح کرده‌اید، در این اثر، میان خیال و واقعه، روایت محلی و سند تاریخی، و داوری شاعرانه و گزارش تاریخی تفکیک صورت گرفته است. این تفکیک، اثر شما را بسیار ارزشمند و با اهمیت می‌سازد.

درود و احترام فراوان خدمت شاعر گران‌قدر، جناب نجیب بارور!

امیدوارم که خوب و خوش باشید و این نامه را با حوصله‌مندی بخوانید:

سروده‌هایی از پنجشیرنامه را که در صفحۀ فیسبوک شما منتشر شده است، دنبال کرده‌ام. پیش از هر چیز، سپاسگزارم که بخشی از حافظۀ فرهنگی- تاریخی این سرزمین را در قالب نظم ثبت کرده‌اید. در مقدمۀ پنجشیرنامه، چنان‌که خودتان نیز تصریح کرده‌اید، در این اثر، میان خیال و واقعه، روایت محلی و سند تاریخی، و داوری شاعرانه و گزارش تاریخی تفکیک صورت گرفته است. این تفکیک، اثر شما را بسیار ارزشمند و با اهمیت می‌سازد.

اما یک نکته را از دید یک دانشجوی تاریخ لازم می‌دانم پیش از چاپ کتاب‌تان با شما در میان بگذارم. چنان‌که خودتان در مورد پنجشیرنامه نامه نوشته‌اید، این اثر تنها به ستایش یک دره و محدود ساختن تاریخ به مرزهای آن بسنده نمی‌کند؛ بلکه چشم‌انداز آن از پنجشیر فراتر می‌رود و سرگذشت این خاک را با سرگذشت خراسان، دگرگونی‌های سیاسی این سرزمین، جنگ‌ها و قیام‌ها، و امیدها و آرزوهای بر باد رفتۀ مردمان پیوند می‌دهد. از همین رو، انتظار می‌رود که پنجشیرنامه، در مقام روایتِ فراگیر از حافظۀ تاریخی این سرزمین، نام تمام چهره‌های تاریخی‌ای را نیز در بر بگیرد که در شکل‌گیری آن تحولات نقش داشته‌اند. تا جایی که سروده‌های پنجشیرنامه را خوانده‌ام، نام یکی از مردان بزرگ و تاریخی این سرزمین، یعنی سردار قدوس‌خان پنجشیری، در آن دیده نمی‌شود.

من کتابی با عنوان «سردار قدوس‌خان پنجشیری؛ از قیام علیه امیر عبدالرحمان‌خان تا اعلام پادشاهی، ۱۸۸۱ – ۱۸۸۳» نوشته‌ و در سال 2024م از طریق خانۀ مولانا منتشر کردم که می‌تواند بخشی از این خلأ را پر کند. قدوس‌خان پنجشیری فرزند حیات‌خان، در اواسط سده نوزدهم میلادی در روستای فراجِ پنجشیر زاده شد. او در جوانی یکی از کاکه‌های نامور شمال (پنجشیر، پروان، کاپیسا و کوهدامن) به‌شمار می‌رفت و در دور دوم حکم‌رانی امیر شیرعلی‌خان در ارگ شاهی ایفای وظیفه نموده بود. سردار قدوس‌خان در سال ۱۸۸۱م علیه حاکمیت تمامیت‌خواه و خودکامۀ امیر عبدالرحمان‌خان قیام کرد و پس از مدتی با گذاشتن تاج شاهی بر سر و خوانده‌شدن خطبه در مسجد جامع گلبهار به نامش، اعلام پادشاهی نمود. او یکی از رزمندگان تاجیک افغانستان بود که برخلاف بسیاری از مبارزان دیگر آن زمان، دعوای قدرت، زعامت و دولت‌داری را در سر داشت.

تاریخ معاصر افغانستان، به‌ویژه دورۀ زمام‌داری امیر عبدالرحمان‌خان، برگه‌های ناخوانده و پنهان زیادی را در خود جای داده است که یکی از آن‌ها، شخصیت سردار قدوس‌خان پنجشیری و حوادث متعلق به اوست. این کتاب، بازتاب ناگفته‌ها، نانوشته‌ها و روایت‌های ناشنیده‌ای است که از لایه‌های حافظه، خاطرات تلخ و شیرین مردمان این سرزمین و منابع تاریخی به دست آمده و در کل، بخشی از تاریخ افغانستان آن دوران را روایت می‌کند. اگر پیش از چاپ پنجشیرنامه فرصتی بدهید و این کتاب را بخوانید و موضوع آن را نیز در سروده‌های خود بگنجانید، بی‌گمان پنجشیرنامه کامل‌تر خواهد شد و نام یکی از فرزندان شایستۀ این سرزمین نیز در کنار دیگر نام‌آوران تاریخی و فرهنگی در کتاب شما ثبت خواهد شد. در صورت تمایل، می‌توانم یک جلد از این کتاب را در اختیارتان قرار دهم.

نوشته های مرتبط :