فارسی در افغانستان؛ وطنی که در خطر است

دسته: تحلیل
نویسنده: احمد سرفراز
2026/09/18
3:45 ب.ظ
بازدید: 5

پایگاه خبری تحلیلی روایت : به مناسبت روز شعر و ادب فارسی، شاید بد نباشد کمی درباره سرزمینی سخن بگوییم که قرن‌هاست فارسی‌زبانان در آن پناه گرفته‌اند؛ سرزمینی که نامش «زبان فارسی» است.حتماً از زبان شاعران و نویسندگان ما بارها شنیده‌اید که گفته‌اند: «زبان فارسی، وطن من است.»این جمله یادگار روزگارانی است که ایران و خراسان زیر سیطره و سلطه قبایل ترک و مغول قرار داشت و مردمان ایرانی‌تبار از مناسبات قدرت دور نگه داشته می‌شدند. در آن روزگاران، مردم ما برای حفظ هویت و موجودیت فرهنگی خود به سرزمین ادب و فرهنگ پناه بردند و در دنیای شعر، ادبیات و اندیشه سکنا گزیدند. چنین بود که فارسی به وطن دیگر ما تبدیل شد؛ وطنی که مرز جغرافیایی نداشت، اما هویت و فرهنگ ما را در خود نگه داشت.

به مناسبت روز شعر و ادب فارسی، شاید بد نباشد کمی درباره سرزمینی سخن بگوییم که قرن‌هاست فارسی‌زبانان در آن پناه گرفته‌اند؛ سرزمینی که نامش «زبان فارسی» است.

حتماً از زبان شاعران و نویسندگان ما بارها شنیده‌اید که گفته‌اند: «زبان فارسی، وطن من است.»

این جمله یادگار روزگارانی است که ایران و خراسان زیر سیطره و سلطه قبایل ترک و مغول قرار داشت و مردمان ایرانی‌تبار از مناسبات قدرت دور نگه داشته می‌شدند. در آن روزگاران، مردم ما برای حفظ هویت و موجودیت فرهنگی خود به سرزمین ادب و فرهنگ پناه بردند و در دنیای شعر، ادبیات و اندیشه سکنا گزیدند. چنین بود که فارسی به وطن دیگر ما تبدیل شد؛ وطنی که مرز جغرافیایی نداشت، اما هویت و فرهنگ ما را در خود نگه داشت.

امروز اما این وطن فرهنگی در افغانستان با خطر روبه‌رو است.

طالبان از روزی که به قدرت رسیده‌اند، در حوزه زبان سیاستی را دنبال کرده‌اند که جایگاه فارسی را در ساختار رسمی کشور تضعیف می‌کند. از جمله، به ادارات دستور داده‌اند که از واژه‌های «دانشگاه» و «دانشکده» استفاده نکنند و این واژه‌ها را اصطلاحات بیگانه خوانده‌اند.

این البته تنها اقدام فارسی‌ستیزانه طالبان نیست. در پنج سال گذشته، این گروه بارها تضاد خود با زبان فارسی را به نمایش گذاشته و تلاش کرده است واژه‌ها و اصطلاحات فارسی را از ادارات و نهادهای رسمی کنار بزند.

سیاست زبانی طالبان را نمی‌توان جدا از تاریخ سیاست زبانی در افغانستان دید. این سیاست در ادامه روندی قرار دارد که از دوره امان‌الله خان و محمود طرزی آغاز شد و بر تقویت زبان پشتو و گسترش آن در ساختار رسمی کشور تأکید داشت.

البته دفاع از فارسی به معنای دشمنی با پشتو نیست. پشتو نیز زبان تاریخی و مهم افغانستان است. مشکل زمانی ایجاد می‌شود که تقویت یک زبان با تضعیف و حذف زبان دیگر همراه شود.

فارسی فقط زبان شعر نیست؛ بخشی از تاریخ، فرهنگ، ادبیات و حافظه جمعی افغانستان است. میلیون‌ها افغانستانی با این زبان سخن می‌گویند، می‌نویسند و زندگی می‌کنند.

در گذشته جریان‌های سیاسی و فرهنگی مختلفی وجود داشتند که از جایگاه فارسی دفاع می‌کردند، اما با تسلط دوباره طالبان، بسیاری از این جریان‌ها از مناسبات قدرت حذف شده‌اند و فضای دفاع از حقوق زبانی نیز بسیار محدود شده است.

از همین‌جا است که من فکر می‌کنم وطن فارسی در خطر است.

اگر این روند ادامه پیدا کند، فارسی ممکن است به‌تدریج از عرصه‌های رسمی، آموزشی و علمی افغانستان عقب رانده شود و نسل‌های آینده فاصله بیشتری با میراث فارسی پیدا کنند.

در روز شعر و ادب فارسی، بهتر است فقط از شاعران و زیبایی‌های این زبان سخن نگوییم؛ درباره آینده آن نیز فکر کنیم. چون اگر از زبان فارسی در افغانستان دفاع نکنیم، ممکن است روزی از حضور تاریخی آن در این سرزمین چیزی جز خاطره باقی نماند.

نوشته های مرتبط :