پس از آیت‌الله فیاض؛ تلاش های دیگر برای قومی‌سازی مرجعیت

دسته: تحلیل
نویسنده: ضیا ضیایی
1405/03/17
10:14 ق.ظ
بازدید: 6

پایگاه خبری تحلیلی روایت : با درگذشت آیت‌الله شیخ محمد اسحاق فیاض، یکی از مراجع عالیقدر در جهان تشیع، متأسفانه برخی صداهای قوم‌گرا که سال‌ها در انتظار چنین فرصتی بودند، از خاک سرد ایشان نیز عبور کردند. پیش از آنکه پیکر این فقیه وارسته در حرم امام علی (ع) به خاک سپرده شود، بعضی مدعیان، «مسئله تقلید» را به سطح یک بحران قومی تنزل دادند. شماری که در تمام مسائل قومی فکر می کنند، پیشنهاد داده اند که مثلا مقلدان افغانستان باید به مرجعی «هم‌تبار» رجوع کنند. این رویکرد نه تنها با فقه شیعه که با عقل و منطق نیز بیگانه است. چرا که در اسلام و تشیع، «علم، تقوا و شایستگی» ملاک است، نه نژاد و قومیت. وقتی این معیارها نادیده گرفته شود، تعصبات قومی و باندهای ثروت دست به کار می‌شوند تا از افراد نالایق «مرجع» بسازند در حالی که مرجع ساخته نمی شود و بلکه خود رشد می کند و کشف می شود و مطرح می شود.

با درگذشت آیت‌الله شیخ محمد اسحاق فیاض، یکی از مراجع عالیقدر در جهان تشیع، متأسفانه برخی صداهای قوم‌گرا که سال‌ها در انتظار چنین فرصتی بودند، از خاک سرد ایشان نیز عبور کردند. پیش از آنکه پیکر این فقیه وارسته در حرم امام علی (ع) به خاک سپرده شود، بعضی مدعیان، «مسئله تقلید» را به سطح یک بحران قومی تنزل دادند. شماری که در تمام مسائل قومی فکر می کنند، پیشنهاد داده اند که مثلا مقلدان افغانستان باید به مرجعی «هم‌تبار» رجوع کنند. این رویکرد نه تنها با فقه شیعه که با عقل و منطق نیز بیگانه است. چرا که در اسلام و تشیع، «علم، تقوا و شایستگی» ملاک است، نه نژاد و قومیت. وقتی این معیارها نادیده گرفته شود، تعصبات قومی و باندهای ثروت دست به کار می‌شوند تا از افراد نالایق «مرجع» بسازند در حالی که مرجع ساخته نمی شود و بلکه خود رشد می کند و کشف می شود و مطرح می شود.

نگرش فراقومی و فراجناحی؛ رمز محبوبیت جهانی آیت الله فیاض

آیت‌الله فیاض در طول حیات خود هرگز در لایه‌های تنگ قومی و جناحی گرفتار نشد. او خود را «مرجع مسلمانان» می‌دانست، نه «مرجع قوم» یا «مرجع سرزمین خاص». همین نگاه فراقومی بود که باعث شد نه تنها همه اقوام افغانستان از هزاره، تاجیک، پشتون و ازبک به او ارادت داشته باشند، بلکه مسلمانان پاکستان، عراق، لبنان، ایران و حتی کشورهای حاشیه خلیج فارس نیز از فتاوای او پیروی می‌کردند. این احترام فراقومی، سرمایه عظیمی بود که برخی قوم‌گرایان هرگز آن را درک نکردند و به آن حسادت می‌ورزیدند.

استفتائات صریح علیه قوم‌گرایی و جناح‌بندی

آیت‌الله فیاض در طول سال‌های مرجعیت خود، بارها در پاسخ به استفتائات مختلف، قوم‌گرایی و جناح‌بندی را محکوم کرده بود. او فتوا داده بود که «مسلمانان نباید بر اساس نژاد و قومیت از یکدیگر برائت بجویند» و «هیچ برتری برای یک قوم بر قوم دیگر نیست مگر به تقوا». کسانی که امروز می‌کوشند مرجعیت را قومی سازند، مستقیماً با فتاوای این مرجع فقید در تضاد هستند.

پیشنهاد رجوع به «مرجع قومی»؛ نادیده گرفتن اصول فقه شیعه

برخی افراد در ساعاتی که پیکر آیت‌الله فیاض هنوز دفن نشده، بی‌مهابا پیشنهاد دادند که «شیعیان افغانستان به جای ایشان از مراجع قومی تقلید کنند.» این پیشنهاد در حالی مطرح می‌شود که در فقه شیعه، «قومیت و نژاد» هرگز نقشی در مرجعیت ندارد. ملاک مرجعیت، «اعلمیت» است؛ یعنی توانایی علمی فرد در استنباط احکام شرعی. هیچ فقیهی نگفته است که «فقط هم‌تباران فلان مرجع می‌توانند از او تقلید کنند». این سخنان، نه از سر دغدغه دینی، که از سر تعصب کور و سیاست‌بازی قومی بیان می‌شود.

با این حال آیت‌الله فیاض رفت، اما الگوی او مرجعیت مبتنی بر علم و تقوا، فارغ از نژاد و قبیله باید زنده بماند. کسانی که امروز می‌خواهند با طرح «مرجع قومی»، جامعه شیعه افغانستان را تکه‌تکه کنند، دقیقا در مقابل اندیشه های آیت الله فیاض قرار دارند.

نوشته های مرتبط :