حسنا جلال، فعال و نماینده نسل جوان زنان افغانستان، در سخنرانی خود در شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد، قوانین جدید طالبان را ناقض کرامت، عدالت و حق مشارکت زنان دانست و تأکید کرد که زنان افغانستان نباید میان ایمان و کرامت انسانی خود یکی را انتخاب کنند.
جلال در سخنرانی خود با عنوان «عدالت، کرامت و آینده: دیدگاه زنان جوان افغانستان» گفت که نسل جوان افغانستان در شرایطی قرار دارد که آیندهاش تحت تأثیر تصمیمهایی شکل میگیرد که زنان در روند اتخاذ آنها «صدا یا نقش بسیار محدودی» دارند.
او گفت قوانین جدید طالبان برای زنان افغانستان صرفاً اسناد حقوقی یا موضوعی برای بحث میان سیاستمداران، مقامهای مذهبی و کارشناسان حقوقی نیست، بلکه مستقیماً بر ازدواج، امنیت، کرامت و آینده آنان تأثیر میگذارد.
جلال با اشاره به ادعای طالبان درباره اسلامی و شرعی بودن این قوانین، پرسید: «آیا هر قانونی که به نام اسلام ارائه میشود، الزاماً بازتاب واقعی عدالت اسلامی است؟»
او افزود که گزارشها و مشورتهای انجامشده درباره قوانین جدید طالبان، دلایل جدی برای طرح این پرسش فراهم کرده است.
به گفته جلال، شماری از علمای اسلامی که قانون اجراآت جزایی طالبان را بررسی کردهاند، نسبت به برخی مواد این قانون از منظر عدالت، برابری، کرامت انسانی، محاکمه عادلانه و جلوگیری از آسیب ابراز نگرانی کردهاند. آنان همچنین گفتهاند که این قانون بدون اجماع معنادار علما و بدون یک روند شفاف و نمایندهمحور تدوین شده است.
نگرانی از قانون طالبان درباره جدایی زوجین
جلال بخش دیگری از سخنانش را به قانون طالبان درباره جدایی زوجین اختصاص داد و گفت این قانون درباره مسائلی چون ازدواج کودکان، رضایت زنان در ازدواج، آزادی آنان در انتخاب همسر، قدرت سرپرستان بر تصمیمهای زناشویی زنان و راههای محدود برای رهایی زنان از ازدواجهای آسیبزا، نگرانیهای جدی ایجاد میکند.
او گفت این مسائل برای زنان جوان افغانستان موضوعاتی انتزاعی و دور از زندگی روزمره نیست، بلکه مستقیماً با این پرسشها ارتباط دارد که آیا یک زن میتواند آزادانه درباره ازدواج خود تصمیم بگیرد، آیا سکوت او میتواند به معنای رضایت تلقی شود و آیا در صورت تبدیل شدن ازدواج به منبع آسیب جدی و مداوم، امکان خروج از آن را خواهد داشت یا خیر.
جلال تأکید کرد که مسئله اساسی این است که قانون، زن را «فردی دارای کرامت و اختیار» میبیند یا فردی که زندگیاش باید توسط دیگران کنترل شود.
او گفت: «زنان افغانستان نباید مجبور باشند میان ایمان و کرامت خود یکی را انتخاب کنند.»
«ازدواج نباید به زندان تبدیل شود»
این فعال زن با استناد به آموزههای قرآنی درباره ازدواج گفت که نگاه قرآن به ازدواج بر آرامش، محبت، رحمت و رفتار شایسته استوار است و ازدواج نباید به زندان یا توجیهی برای ترس، اجبار، تحقیر و رنج نامحدود تبدیل شود.
او سپس پرسشهایی را مطرح کرد که به گفته خودش برای زنان جوان افغانستان حیاتی است: «وقتی یک زن جوان آسیب میبیند، اما راه خروج برایش بسته است، چه اتفاقی میافتد؟ وقتی به او گفته میشود صبر کند، اما هیچکس نمیپرسد تا چه زمانی؟ وقتی همه درباره ازدواج او صحبت میکنند، اما هیچکس از خودش نمیپرسد چه میخواهد؟»
جلال تأکید کرد که «سکوت همیشه رضایت نیست» و گفت سکوت گاهی نتیجه ترس و فشار است.
او افزود ممکن است یک زن جوان دقیقاً بداند چه میخواهد بگوید، اما دانستن خواسته و توانایی بیان امن آن دو مسئله متفاوت است.
به گفته او، رضایت نمیتواند صرفاً به این معنا باشد که یک زن «به اندازه کافی بلند نه نگفته است».
تأکید بر تنوع فقه اسلامی
جلال همچنین بر تفاوت میان منابع بنیادین اسلام و برداشتهای فقهی تأکید کرد و گفت قرآن و سنت بنیانهای اسلام هستند، اما فقه حاصل تلاش انسانی برای فهم و تطبیق این منابع است.
او یادآوری کرد که در طول تاریخ اسلام، علما درباره مسائل مختلف اختلاف نظر داشته و تفسیرهای متفاوتی ارائه کردهاند.
جلال گفت این مسئله برای زنان جوان افغانستان اهمیت ویژهای دارد؛ زیرا وقتی کسی میگوید «تنها یک تفسیر اسلامی وجود دارد»، آنان حق دارند بپرسند که اجماع علما کجاست، صدای زنان عالم دینی کجاست و تفسیرهای بدیل در سنت اسلامی کجا قرار دارند.
او مهمتر از همه این پرسش را مطرح کرد که آیا یک تفسیر مشخص، «عدالت، کرامت، رحمت و جلوگیری از آسیب» را تضمین میکند یا خیر.
مخالفت با تبعیض در قوانین
جلال در ادامه سخنانش گفت علمای مورد مشورت در گزارشهای مربوط به قوانین طالبان، نسبت به مجازاتهای طبقاتی و برخی مقررات تبعیضآمیز ابراز نگرانی کردهاند و آنها را مغایر با اصول بنیادین عدالت و برابری در اسلام دانستهاند.
او تأکید کرد که عدالت نباید وابسته به جایگاه اجتماعی، جنسیت، ثروت یا قدرت افراد باشد.
به گفته جلال، آینده زنان جوان افغانستان بهشدت با مسئله عدالت گره خورده است؛ زیرا آنان در شرایطی رشد میکنند که دامنه حضور و صدایشان در جامعه روزبهروز محدودتر میشود.
او هشدار داد که نباید سکوت زنان را به معنای رضایت یا موافقت آنان تعبیر کرد.
سه خواست زنان جوان افغانستان
جلال در بخش پایانی سخنان خود، سه خواست اساسی را مطرح کرد.
نخست، به گفته او، صدای زنان باید در بحث درباره قوانینی که بر زندگی آنان حاکم است، شنیده شود.
دوم، زنان عالم دینی باید آزادی و فضای لازم برای مشارکت در تفسیر اسلامی و مباحث حقوقی و فقهی را داشته باشند.
و سوم، قوانینی که به نام اسلام وضع میشوند باید بر اساس اصول خود اسلام، از جمله عدالت، رحمت، کرامت، مشورت و جلوگیری از آسیب سنجیده شوند.
جلال در پایان گفت: «آینده افغانستان نمیتواند با خاموش کردن زنان ساخته شود.»
او افزود جامعهای نمیتواند در حالی نیرومند شود که ظرفیت و توانایی کسانی را که نسل آینده را پرورش میدهند، در جامعه مشارکت میکنند و در شکل دادن به آینده کشور نقش دارند، محدود میسازد.
جلال تأکید کرد که افغانستان عادلانه باید برای زنان جوان نهتنها امکان زندگی زیر قوانین، بلکه امکان مشارکت در شکلدهی و تدوین این قوانین را نیز فراهم کند.
او سخنانش را با این پیام به پایان رساند که آینده افغانستان بدون مشارکت زنان و بدون بهرسمیتشناختن کرامت، اختیار و صدای آنان، آیندهای عادلانه نخواهد بود.
