نشست شورای حقوق بشر سازمان ملل؛ برای افغانستان این نهادها چه کاری انجام داده است؟

دسته: تحلیل
نویسنده: ضیا ضیایی
2025/09/08
12:08 ب.ظ
بازدید: 10

پایگاه خبری تحلیلی روایت : در حالی‌که شصتمین نشست شورای حقوق بشر سازمان ملل در ژنو در حال برگزاری است و طبق اخبار، گزارش تازه‌ای از وضعیت افغانستان ارائه شده؛ اما پرسش‌های جدی درباره کارآمدی این نهاد و نقش آن در بهبود وضعیت حقوق بشر در کشورهای بحران‌زده، به‌ویژه افغانستان، مطرح می‌شود. با توجه به تاریخچه عملکرد این شورا و نهادهای مشابه و حتی سازمان های مقدرتر مانند شورای امنیت و مجمع عمومی سازمان ملل، بسیاری به تأثیر واقعی این نشست‌ها و گزارش‌ها ابراز تردید می‌کنند. سوال اساسی در باره نهاد حقوق بشر سازمان ملل این است که چرا این شورا نتوانسته نقش مؤثری در دفاع از حقوق انسان‌ها ایفا کند؟ در ادامه مطلب تلاش می کنیم تا به این پرسش پاسخ دهیم.

در حالی‌که شصتمین نشست شورای حقوق بشر سازمان ملل در ژنو در حال برگزاری است و طبق اخبار، گزارش تازه‌ای از وضعیت افغانستان ارائه شده؛ اما پرسش‌های جدی درباره کارآمدی این نهاد و نقش آن در بهبود وضعیت حقوق بشر در کشورهای بحران‌زده، به‌ویژه افغانستان، مطرح می‌شود. با توجه به تاریخچه عملکرد این شورا و نهادهای مشابه و حتی سازمان های مقدرتر مانند شورای امنیت و مجمع عمومی سازمان ملل، بسیاری به تأثیر واقعی این نشست‌ها و گزارش‌ها ابراز تردید می‌کنند. سوال اساسی در باره نهاد حقوق بشر سازمان ملل این است که چرا این شورا نتوانسته نقش مؤثری در دفاع از حقوق انسان‌ها ایفا کند؟ در ادامه مطلب تلاش می کنیم تا به این پرسش پاسخ دهیم.

شصت سال عملکرد؛ دستاوردها در سایه قدرت‌های جهانی
شورای حقوق بشر سازمان ملل در طول شصت سال گذشته، با وجود صدور قطعنامه‌ها و گزارش‌های متعدد، نتوانسته در برابر قدرت‌های جهانی ایستادگی کند. این نهاد، به‌جای آن‌که صدای بی‌صدایان باشد، اغلب تحت تأثیر منافع سیاسی کشورهای قدرتمند قرار گرفته است. وقتی خود سازمان ملل و شورای امنیت به ابزار قدرت بدل شده‌اند، شورای حقوق بشر نیز نمی‌تواند از این ساختار جدا باشد. نتیجه آن، بی‌اعتمادی عمومی و بی‌اثر بودن تصمیمات این شورا در عمل است.

هزاران پرونده نقض حقوق بشر؛ رسیدگی اندک و گزینشی
در دهه‌های گذشته، جهان شاهد صدها و هزاران مورد نقض حقوق بشر بوده است؛ از نسل‌کشی در رواندا و میانمار تا بحران‌های انسانی در سوریه، یمن و فلسطین و افغانستان… با این حال، رسیدگی به این موارد اغلب گزینشی، کند و بی‌نتیجه بوده است. بسیاری از قربانیان هیچ‌گاه صدای‌شان شنیده نشد و عاملان جنایت‌ها بدون مجازات باقی ماندند. این روند، اعتبار نهادهای حقوق بشری را زیر سؤال برده و آن‌ها را به نهادهایی نمادین و تشریفاتی بدل کرده است.

همچنین بخوانید: زنان معترض خواهان کشاندن طالبان به دادگاه بین المللی لاهه شدند

افغانستان؛ ناکامی نهادهای حقوق بشری در دوران جنگ و بحران
در افغانستان، در ۲۰ سال جمهوریت با وجود حضور گسترده نهادهای بین‌المللی، از جمله سازمان‌های حقوق بشری، هیچ اقدام مؤثر و پایدار برای جلوگیری از نقض حقوق بشر صورت نگرفت. در دوران جنگ، این نهادها بیشتر به گزارش‌نویسی و نشست‌های بی‌نتیجه مشغول بودند تا اقدام عملی. امروز نیز، با سلطه طالبان، همان نهادها در برابر ستم جاری سکوت کرده‌اند یا صرفاً به ابراز نگرانی بسنده می‌کنند. این سکوت، همدستی غیرمستقیم با ظلم تلقی می‌شود.

کمیسیون حقوق بشر افغانستان؛ بودجه‌های کلان، دستاوردهای ناچیز
در بیست سال جمهوریت، کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان با حمایت مالی گسترده جامعه جهانی فعالیت می‌کرد. اما این نهاد، به‌جای کار زیربنایی در آموزش، ترویج و نهادینه‌سازی حقوق بشر، بیشتر به فعالیت‌های سطحی و نمایشی پرداخت. نبود برنامه‌های مؤثر آموزشی، عدم پیگیری جدی موارد نقض حقوق بشر، و فاصله گرفتن از مردم، باعث شد که این کمیسیون نتواند نقش واقعی خود را ایفا کند و در نهایت، با سقوط جمهوریت، از سوی طالبان از صحنه حذف شد.

سلطه طالبان و سکوت جهانی؛ نشست‌های بی‌ثمر شورای حقوق بشر
امروز که طالبان بر افغانستان سلطه دارند و حقوق زنان، اقوام و فعالان مدنی به‌شدت نقض می‌شود، سازمان ملل و شورای امنیت در برابر این وضعیت سکوت کرده‌اند. در چنین شرایطی، نشست‌های شورای حقوق بشر و گزارش‌های آن، بیشتر به یک نمایش سیاسی شباهت دارد تا اقدامی مؤثر. وقتی نهادهای جهانی در برابر ظلم جاری خاموش‌اند، امیدی به اصلاح از طریق این نشست‌ها باقی نمی‌ماند. مردم افغانستان به اقدام عملی نیاز دارند، نه گزارش‌های بی‌اثر.
البته شاید بعضی ها این نقد را نپذیرند و استدلال این باشد که این شورا مثلا گزارش های مرتب ارائه کرده و در زمینه اجراآت اما صلاحیت ندارد. خوب مهم همین است. وقتی نهادی شورای امنیت و مجمع عمومی سازمان ملل نمی خواهد این شورای حقوق بشر دیگر در کجای این معادله قرار می گیرد؟

همچنین بخوانید: طالبان بورسیه‌های خارجی را نیز ممنوع کردند

نوشته های مرتبط :