جنگ طلا در بدخشان؛ وقتی ثروت زیرزمینی به میدان نبرد تبدیل می‌شود

دسته: تحلیل
نویسنده: شهرام خراسانی
1404/08/06
9:28 ق.ظ
بازدید: 14

پایگاه خبری تحلیلی روایت : بدخشان، یکی از ولایت‌های کوهستانی و ثروتمند افغانستان، در سال‌های اخیر به صحنه‌ای از رقابت‌های خونین بر سر معادن طلا تبدیل شده است؛ رقابت‌هایی که در دل خود، ترکیبی از سیاست، فساد، فقر و خشونت را جای داده‌اند. طلا، که می‌توانست عامل توسعه و رفاه برای مردم این ولایت باشد، اکنون به منبع جنگ، فقر و بی‌ثباتی بدل شده است.در تازه‌ترین مورد، فوزیه کوفی، نماینده پیشین مردم بدخشان در پارلمان افغانستان، با انتشار یادداشتی هشدار داده است که طالبان غیربدخشانی، با غارت معادن و تخریب محیط زیست، مردم بومی را در تنگنا قرار داده‌اند. او نوشته است که استخراج بی‌رویه طلا زمین‌های مردم را ویران کرده و پیامدهای اجتماعی و اخلاقی آن نیز سنگین است؛ از جمله ازدواج اجباری دختران کم‌سن با مقامات محلی طالبان به‌دلیل فقر یا فشارهای غیرانسانی. کوفی این وضعیت را نمونه‌ای از «خشونت روزمره علیه زنان و بی‌احترامی به عزت مردم بدخشان» توصیف می‌کند.

بدخشان، یکی از ولایت‌های کوهستانی و ثروتمند افغانستان، در سال‌های اخیر به صحنه‌ای از رقابت‌های خونین بر سر معادن طلا تبدیل شده است؛ رقابت‌هایی که در دل خود، ترکیبی از سیاست، فساد، فقر و خشونت را جای داده‌اند. طلا، که می‌توانست عامل توسعه و رفاه برای مردم این ولایت باشد، اکنون به منبع جنگ، فقر و بی‌ثباتی بدل شده است.

در تازه‌ترین مورد، فوزیه کوفی، نماینده پیشین مردم بدخشان در پارلمان افغانستان، با انتشار یادداشتی هشدار داده است که طالبان غیربدخشانی، با غارت معادن و تخریب محیط زیست، مردم بومی را در تنگنا قرار داده‌اند. او نوشته است که استخراج بی‌رویه طلا زمین‌های مردم را ویران کرده و پیامدهای اجتماعی و اخلاقی آن نیز سنگین است؛ از جمله ازدواج اجباری دختران کم‌سن با مقامات محلی طالبان به‌دلیل فقر یا فشارهای غیرانسانی. کوفی این وضعیت را نمونه‌ای از «خشونت روزمره علیه زنان و بی‌احترامی به عزت مردم بدخشان» توصیف می‌کند.

اما ریشه بحران فراتر از رفتار یک گروه یا مقام است. در بدخشان، طلا سال‌هاست که به سلاحی برای کنترل قدرت محلی و منبعی برای تأمین مالی گروه‌های مسلح تبدیل شده است. از زمان سقوط جمهوریت و به‌قدرت‌رسیدن طالبان، شبکه‌های مختلف درون این گروه بر سر تصرف معادن و مسیرهای قاچاق منابع طبیعی رقابت می‌کنند. گزارش‌های میدانی نشان می‌دهد که افراد طالبان از ولایات دیگر، به‌ویژه از قندهار و هلمند، در مدیریت معادن طلا در نواحی شُوَغَن، یاوان و رَغ به‌کار گرفته شده‌اند و مردم بومی عملاً از چرخه بهره‌مندی کنار گذاشته شده‌اند.

این وضعیت، به بروز نارضایتی‌های گسترده میان باشندگان محلی انجامیده است. بسیاری از باشندگان بدخشان احساس می‌کنند که ثروت ولایت‌شان به‌جای آن‌که صرف توسعه محلی شود، توسط افراد مسلح غیرمحلی غارت می‌شود. افزون بر آن، استخراج بی‌رویه و غیراصولی، زمین‌های زراعتی و منابع آبی را تخریب کرده و با فروریختن خاک و آلودگی آب، زندگی روستایی را در معرض نابودی قرار داده است.

همچنین بخوانید: نماینده روسیه: مسکو تصمیم ندارد طالبان را از فهرست گروه‌های ممنوعه حذف کند

از منظر اقتصادی و امنیتی، جنگ طلا در بدخشان دو پیامد اصلی دارد:

نخست، تثبیت اقتصاد جنگی. درآمدهای حاصل از استخراج غیرقانونی، نه‌تنها به خزانه دولت نمی‌رود، بلکه صرف تقویت ساختارهای موازی قدرت می‌شود. بسیاری از فرماندهان محلی طالبان با استفاده از این درآمدها، شبکه‌های مسلح خود را تجهیز و از آن برای کنترل سیاسی منطقه استفاده می‌کنند. این چرخه فساد و قدرت، عملاً جایگزین حکومت‌داری رسمی شده است.

دوم، ایجاد شکاف قومی و اجتماعی. حضور طالبان غیرمحلی در معادن، باعث تشدید احساس بی‌عدالتی در میان باشندگان بدخشان شده است. مردم بومی این ولایت که در دوران‌های مختلف از مرکز به حاشیه رانده شده‌اند، اکنون با واقعیتی روبه‌رو هستند که در آن منابع طبیعی‌شان نیز از دسترس‌شان خارج شده است. این نارضایتی، زمینه‌ساز شکل‌گیری مقاومت‌های خاموش و حتی بروز تنش‌های قومی در منطقه است.

در سطح گسترده‌تر، «جنگ طلا» در بدخشان نمادی از ساختار کلان‌تری در افغانستان است؛ ساختاری که در آن منابع طبیعی به‌جای آن‌که پایه توسعه ملی باشند، به سوختی برای ادامه جنگ، فساد و فقر تبدیل می‌شوند. از لاجورد سرِسنگ گرفته تا طلا و لیتیوم، همه این منابع در غیاب حاکمیت قانون و شفافیت، به‌دست شبکه‌های مسلح و مافیایی افتاده‌اند.

در این میان، پیامدهای انسانی بحران کمتر دیده می‌شود. ازدواج اجباری، کوچ اجباری، تخریب محیط زیست و افزایش فقر، تنها بخشی از هزینه‌هایی است که مردم محلی می‌پردازند. در واقع، در بدخشان امروز، جنگ بر سر طلا فقط یک مناقشه اقتصادی نیست؛ جنگ بر سر بقا، هویت و عزت انسانی است.

اگر این روند ادامه یابد، بدخشان نه‌تنها ثروت خود را از دست می‌دهد، بلکه به یکی از کانون‌های جدید بی‌ثباتی در شمال‌شرق افغانستان تبدیل خواهد شد. در شرایطی که جهان چشم خود را بر وضعیت معادن افغانستان بسته است، سودجویان محلی و منطقه‌ای در حال شکل دادن به اقتصاد سایه‌ای هستند که در آن، طلا از دل خاک بیرون می‌آید، اما فقر و خشونت در همان خاک ریشه می‌دواند.

همچنین بخوانید: فایق: پرداخت‌نکردن حقوق متقاعدان، دزدی و زورگویی است

نتیجه آن است که «جنگ طلا» در بدخشان، صرفاً نبردی بر سر معدن نیست؛ بلکه روایتی از چگونگی غارت ثروت ملی در سایه بی‌قانونی و سرکوب است، روایتی که آینده اقتصادی و انسانی شمال افغانستان را در ابهام فرو برده است.

نوشته های مرتبط :