تحلیل

وضعیت زنان در افغانستان از منظر عدالت اجتماعی

۱۴۰۴/۱۲/۰۲ 16:46 بدون دیدگاه

بحث درباره وضعیت زنان در افغانستان از منظر عدالت اجتماعی بسیار حیاتی و ضروری است به‌خصوص با توجه به روز جهانی عدالت اجتماعی در ۲۰ فِوریه نخست باید تعریف مشخصی از عدالت اجتماعی داشته باشیم عدالت اجتماعی به معنای برابری فرصت‌ها حقوق برابر مشارکت یکسان در جامعه و عدم تبعیض بر اساس جنسیت نژاد طبقه مذهب یا هر تمایز دیگر است وضعیت زنان در افغانستان امروز به‌طور جدی با این اصول در تضاد است زنان و دختران از ادامه تحصیل در مقاطع بالاتر و حتی متوسطه در بسیاری مناطق محروم شده‌اند بسیاری از زنان از حضور در بخش‌های رسمی

روز زبان مادری؛ بیایید با قهرمانان پاسداری از زبان پارسی آشنا شویم

۱۴۰۴/۱۲/۰۲ 15:17 بدون دیدگاه

امروز، در روز زبان مادری، فرصتی است تا از تلاش‌های بی‌وقفه‌ای یاد کنیم که برای حفظ و گسترش زبان پارسی در طول تاریخ صورت گرفته است. زبان پارسی در دوره‌های مختلف تحت فشار و تهدیداتی قرار داشت، به‌ویژه پس از حمله اعراب به ایران که امویان تلاش کردند نه تنها دین، بلکه زبان و فرهنگ ایرانیان را عربی کنند. اما فارسی‌زبانان با همبستگی و همکاری نخبگان خود توانستند از زبان خود دفاع کنند و آن را به‌عنوان میراثی گرانبها حفظ نمایند. پس از حمله اعراب به ایران، یکی از اصلی‌ترین تهدیدات، زبان پارسی بود. امویان علاوه بر تلاش برای

خودشناسی از منظر امام غزالی(۲)

۱۴۰۴/۱۲/۰۲ 10:51 بدون دیدگاه

چنانچه در مطلب گذشته گفتیم امام غزالی خودشناسی را کلید خداشناسی می‌داند. او برای رسیدن به مرحلهٔ خودشناسی در گام نخست توضیح می‌دهد که خداوند انسان را از دو چیز آفریده‌است. این دو چیز؛ یکی کالبد ظاهری و دیگری معنای باطن است. مراد از کالبد ظاهری همان تن و جسم است و وسیلهٔ شناخت آن چشم ظاهری. آن دیگری معنای باطن است و برای آن «نفس»، «جان» و «دل» نیز می‌گویند. وسیلهٔ شناخت این بخش آدم برخلاف بخش ظاهری (جسم) بصیرت باطنی است. در میان این دو بخش آدمی (ظاهر و باطن و یا تن و دل) حقیقت انسان

عدالت اجتماعی چیست و چرا در افغانستان مورد توجه قرار نگرفته است؟

۱۴۰۴/۱۲/۰۲ 10:23 بدون دیدگاه

بیستم فبروری، روز جهانی عدالت اجتماعی، فرصتی برای تأمل در وضعیت برابری و حقوق بشر در جهان است. سازمان ملل متحد در سال ۲۰۰۷ این روز را با هدف ترویج عدالت اقتصادی-اجتماعی، حقوق بشر و فرصت‌های برابر برای همه افراد، فارغ از جنسیت، نژاد، مذهب و قومیت، نامگذاری کر. این مفهوم که ریشه در اعلامیه جهانی حقوق بشر دارد، بر توزیع منصفانه منابع و برخورداری همه انسان‌ها از زندگی همراه با کرامت انسانی تأکید دارد. با این حال، در حالی که جامعه بین‌المللی بر ضرورت کاهش نابرابری‌ها تأکید می‌کند، در گوشه‌ای از جهان مانند افغانستان، مفهوم عدالت اجتماعی نه

زبان مادری؛ زبان فارسی و چالش‌های آن افغانستان

۱۴۰۴/۱۲/۰۲ 10:10 بدون دیدگاه

زبان مادری، نه فقط ابزار ارتباط، بلکه ظرف حافظه، فرهنگ، هویت و تجربه‌های جمعی است. هر زبان، جهان‌بینی ویژه‌ای را با خود حمل می‌کند و فرهنگ‌های زبانی، تاریخِ زیستِ مردمی را بازتاب می‌دهند که با آن سخن گفته‌اند و با آن می‌اندیشیده‌اند. زبان فارسی در گستره‌ی فرهنگی افغانستان، صرفاً وسیله‌ای برای سخن نیست؛ «هویت» است. این زبان زبانِ شعر و عشق مولانا و حافظ، زبان ادب و فلسفه‌ی خیام و سنایی، و زبان داستان و زندگی مردمان این سرزمین بوده است. روز جهانی زبان مادری فرصتی است تا به تجلیل و بازاندیشی درباره جایگاه زبان فارسی در افغانستان

از شعر تا فتوا؛ توهم همه‌چیزدانی در نخبگان و شاعران

۱۴۰۴/۱۲/۰۲ 10:01 بدون دیدگاه

دیروز خبری خواندم مبنی بر این‌که عبدالباری جهانی، وزیر پیشین اطلاعات و فرهنگ، گفته است که گزاردن نماز تراویح گناه است. این موضوع تعجب‌آور بود، به ویژه برای کسانی که او را به عنوان یکی از شاعران مطرح و برجسته زبان پشتو می‌شناسند. اگر از انصاف نگذریم، جهانی در حوزه شعر و ادبیات یکی از استعدادهای درخشان افغانستان است و این واقعیت قابل انکار نیست. اما آنچه باورپذیر نیست، این است که او خود را در موقعیتی ببیند که صلاحیت صدور فتوا در مسائل شرعی را داشته باشد. نکته مهم این است که من در باره صحت یا عدم

پدیده «شیخ‌الحدیث»؛ مظهر زوال علوم عقلی و افول جامعیت علمی در سنت حنفی

۱۴۰۴/۱۲/۰۲ 09:48 بدون دیدگاه

در افغانستان امروز، یکی از القاب علمی که علمای دینی بیش از همه به آن افتخار می‌کنند، «شیخ‌الحدیث» است. از ملا هبت‌الله آخندزاده گرفته تا شماری از بلندپایه‌ترین مقامات سیاسی و ایدیولوژیک طالبان، این لقب را یدک می‌کشند. اما این لقب از کجا آمده و چه جایگاهی در سنت فقهی احناف دارد؟ نیم‌نگاهی به گذشته نشان می‌دهد که در قرون نخستین، هیچ‌یک از علمای برجسته حنفی با لقب «شیخ‌الحدیث» شناخته نمی‌شدند؛ از ابومطیع بلخی در بلخ گرفته تا ابومنصور ماتریدی در سمرقند. حتی در میان اشاعره و شافعیان نیشابور نیز این عنوان رواج نداشت. برای نمونه، ابوحامد محمد غزالی

هژمونی به‌مثابه راهبرد: کاربست اندیشه لاکلائو و موف در بازسازی اپوزیسیون

۱۴۰۴/۱۲/۰۲ 09:37 بدون دیدگاه

برای بستن پرونده موف‌شناسی، می‌توان به کتاب مهم Hegemony and Socialist Strategy (هژمونی و راهبرد سوسیالیستی) اشاره کرد؛ اثری مشترک از Chantal Mouffe (شانتال موف) و Ernesto Laclau (ارنستو لاکلائو) که از برجسته‌ترین مداخلات نظری در اندیشه سیاسی معاصر به شمار می‌آید. این دو نظریه‌پرداز در این کتاب، آسیب بنیادینی را که متوجه سوسیالیسم کلاسیک و جنبش‌های برآمده از آن بود بررسی می‌کنند و به این نتیجه می‌رسند که اتکای صرف به طبقه کارگر برای ایجاد تغییر و تبدیل گفتمان سوسیالیسم به موقعیت هژمونیک، کافی نیست. به باور آنان، سیاست رهایی‌بخش زمانی می‌تواند به موقعیت هژمونیک دست یابد که

روز جهانی عدالت؛ بررسی تبعیض‌های سیستماتیک و سرکوب‌گرانه طالبان در افغانستان

۱۴۰۴/۱۲/۰۱ 14:03 بدون دیدگاه

روز جهانی عدالت هر سال در ۲۰ فوریه برگزار می‌شود تا اهمیت برابری، حقوق بشر و مبارزه با نابرابری یادآوری شود. این روز فرصتی است برای محک زدن عملکرد حکومت‌ها در رعایت عدالت و حقوق شهروندان. اما در افغانستان، حاکمیت طالبان نه تنها عدالت را نادیده گرفته، بلکه با سیاست‌های تبعیض‌آمیز و سرکوب‌گرانه خود، ساختارهای نابرابری را به شکل سیستماتیک تقویت کرده است. تبعیض قومی طالبان قدرت را عملاً در دست پشتون‌ها متمرکز کرده‌اند؛ حدود ۹۰ درصد اعضای کابینه را همین قوم تشکیل می‌دهد و سایر اقوام مانند تاجیک‌ها، هزاره‌ها و ازبک‌ها تقریباً هیچ نقشی در تصمیم‌گیری‌های سیاسی ندارند.

زن در خراسان بزرگ؛ از حضور در اجتماع تا حبس در خانه توسط طالبان

۱۴۰۴/۱۱/۳۰ 10:58 بدون دیدگاه

این روزها که نام زنان افغانستان در تاریک‌ترین صفحات تاریخ ثبت می‌شود، ذر تقویم اما ‌یادآوری جشن اسفندگان در فرهنگ ایران-خراسانی هستیم. این مناست قدیمی نه یک سنت‌گرایی ساده، بلکه فریادی در برابر فراموشی است. در روزگاری که گذشتگان زن را نماد پارسایی می‌دانستند؛ امروز در بخشی از این سرزمین و فرهنگ (خراسان بزرگ) طالبان دختران را از مدرسه منع کرده و زنان را به موجوداتی بی‌هویت در حاشیه زندگی تبدیل کرده‌اند. این تقابل تلخ، پرسشی اساسی پیش می‌کشد: چرا در ژرفای تاریخ، زن این سرزمین چنان والا بود و امروز در جغرافیای افغانستان، اینچنین خوار شده است؟ از

جلوگیری از ازدواج‌های اجباری؛ دروغی که طالبان همیشه تکرار می‌کنند

۱۴۰۴/۱۱/۳۰ 10:54 بدون دیدگاه

طالبان هر از گاهی با صدور اعلامیه‌ها و نشر خبرهایی مدعی می‌شوند که از چند مورد «ازدواج اجباری» یا «کودک‌همسری» جلوگیری کرده‌اند. این روایت، چنان تکرار می‌شود که گویی این گروه به مدافع حقوق زنان و کودکان بدل شده است. اما پرسش اساسی این است: آیا می‌توان ادعای مبارزه با ازدواج اجباری را از سوی جریانی پذیرفت که ساختار فکری و عملکرد عملی‌اش در سال‌های گذشته به گسترش همین پدیده انجامیده است؟ در جامعه‌ای که آزادی انتخاب، آموزش و حضور اجتماعی زنان محدود شده، سخن گفتن از «جلوگیری از ازدواج اجباری» بیش‌تر به طنزی تلخ می‌ماند. زیرا ازدواج اجباری

قانون مبلغان؛ آیا «عصر محنت» نواندیشان آغاز می‌شود؟

۱۴۰۴/۱۱/۳۰ 10:45 بدون دیدگاه

ملا هبت‌الله، رهبر طالبان، قانونی جدید زیر عنوان «قانون مبلغان» وضع کرده است. بر اساس گزارش رسانه‌ها، در این قانون تبلیغ دینی تنها برای پیروان مذهب حنفی اجازه داده شده است. این در حالی است که افغانستان جامعه‌ای متکثر است که در آن پیروان مذاهب گوناگون ـ از اهل تشیع دوازده‌امامی تا اسماعیلیان ـ زندگی می‌کنند. بر بنیاد این قانون، نه‌تنها پیروان مذاهب غیرحنفی، بلکه حتی نواندیشان دینی نیز حق تبلیغ و سخنرانی نخواهند داشت. وقتی از نواندیش دینی سخن می‌گویم، منظورم الزاماً کسانی نیست که مانند عبدالکریم سروش و نصر حامد ابوزید می‌اندیشند، بلکه همه کسانی‌اند که در

ناسازه* شهروندی در نظام و قلمرو قبیله

۱۴۰۴/۱۱/۳۰ 10:32 بدون دیدگاه

مفهوم «شهروند» Citizenدر ادبیات سیاسی معاصر افغانستان نام‌نهاد، بیش از آنکه یک جایگاه حقوقیِ برآمده از قرارداد اجتماعی باشد، به یک «دالّ تهی» و ابزاری برای پنهان کردن هژمونی قومی تبدیل شده است. پیش از این که دیدگاه‌ام را توضیح بیشتر بدهم میخواهم مفهوم «دال یا دلالت کننده تهی» Empty Signifier مطابق ارنستو لاکلائو را توضیح دهم. «دال تهی» یکی از مفاهیم کلیدی در نظریه گفتمان ارنستو لاکلائو است که به واژه‌ها یا مفاهیمی اشاره می‌کند که از معنای مشخص و ثابتی برخوردار نیستند، اما به دلیل همین «تهی بودن»، پتانسیل بالایی برای جذب معانی مختلف و متحد کردن

حسبه و محتسب: بدعت تاریخی در اسلام

۱۴۰۴/۱۱/۳۰ 09:19 بدون دیدگاه

خالد حنفی، وزیر امر بالمعروف طالبان، گفته است که انتقاد و تمسخر محتسبین این گروه کفر است. این‌که آقای حنفی بر اساس چه بنیادی این فتوا را صادر کرده است، نمی‌دانم. اما آنچه تاریخ نشان می‌دهد، این است که پدیده‌ی حسبه و محتسبین یک بدعت در تاریخ اسلام است و هیچ قداستی ندارد. من در این‌جا دوستان را ارجاع می‌دهم به کتاب «تبارشناسی حسبه» اثر احمد صبحی منصور و ترجمه‌ی عدنان فلاحی. او استاد پیشین دانشگاه الازهر مصر و سردمدار جریان موسوم به «قرآنیون» است. این کتاب شامل مقدمه، دو فصل و یک خاتمه است و یک مقاله‌ی مولف

افغانستان؛ آموزش قربانی محدودیت‌های قومی- ایدئولوژیک

۱۴۰۴/۱۱/۲۹ 14:19 بدون دیدگاه

محدودیت‌های آموزشی در افغانستان امروز، پدیده‌ای انتزاعی یا نتیجه شرایط طبیعی نیست؛ بلکه محصول سیاست‌های مشخصی قومی-ایدئولوژیک است که از سوی طالبان اعمال شده است. ممنوعیت آموزش دختران در مکاتب متوسطه و دانشگاه‌ها، محدودسازی رشته‌ها، کنترل محتوای درسی و فشار بر نهادهای آموزشی، عملاً بخش بزرگی از نسل جوان را از دسترسی آزاد به علوم معاصر محروم کرده است. این وضعیت نه‌تنها نقض یک حق بنیادین انسانی است، بلکه ضربه‌ای مستقیم به آینده علمی و فناورانه کشور به شمار می‌رود. وقتی نیمی از جمعیت – یعنی دختران – از آموزش محروم می‌شوند و پسران نیز با محدودیت‌های فکری و

رمضان در افغانستان؛ معضل فقر و بیکاری و لزوم کمک به نیازمندان

۱۴۰۴/۱۱/۲۹ 10:01 بدون دیدگاه

ماه رمضان امسال در حالی فرا می رسد که افغانستان همچنان گرفتار فقر و بیچارگی است. براساس تازه ترین آمار؛ بیش از ۲۷ میلیون نفر در چنبره فقر اسیرند؛ ناامنی غذایی به یک هنجار تلخ تبدیل شده و سفره‌های افطاری بسیاری از خانواده ها خالی است. این ماه، فرصتی البته برای همدلی و دستگیری از نیازمندانی است که چشم به مهربانی دیگران دوخته اند. فقر استخوان‌سوز؛ روایتی از زندگی روزمره مردم افغانستان افغانستان امروز یکی از فقیرترین کشورهای جهان است. آمارها حکایتی تکان دهنده دارند: حدود ۶۹ درصد مردم به نوعی بیکارند و نرخ فقر به بیش از ۹۷

روزه بگیریم و یا فدیه بدهیم؟

۱۴۰۴/۱۱/۲۹ 09:22 بدون دیدگاه

یکی از ارکان و فرایض الهی در دین اسلام روزه است. تمام مذاهب اسلامی اتفاق‌نظر دارند که روزه ماه رمضان «فرض عین» است و بر تمام مسلمانان عاقل، بالغ و سالم فرض است. عمده‌ترین دلیل فرضیت روزه، آیات ۱۸۴،۱۸۳ و ۱۸۵ سوره بقره است. با مراجعه به تفاسیر قدیمی و جدید می‌بنیم که مفسران در تفسیر این آیات اختلاف‌نظر دارند و از صحابیان و تابعین و دیگر علمای مسلمان در گذشته و اکنون دیدگاه‌های مختلفی در تفسیر این آیات نقل شده‌است. اختلاف در تفسیر آیات قرآن‌کریم یک امر طبیعی است و در بیشتر آیات قرآنی چنین تفسیرها و برداشت‌هایی

حقوق بین‌الملل در محاق قدرت: سپر ترک‌خورده یا شمشیر شکسته؟

۱۴۰۴/۱۱/۲۸ 16:51 بدون دیدگاه

گسترش قواعد و نهادهای جهانی نتوانسته است فاصله میان هنجار و واقعیت را از میان بردارد. مسئله امروز بیش از آنکه فقدان حقوق باشد، بحران در اجرای بی‌طرفانه و همگانی آن است؛ جایی که حقوق بین‌الملل همچنان زبان مشروعیت است، اما نابرابری قدرت کارآمدی آن را به چالش کشیده است. آیا حقوق بین‌الملل هنوز توان مهار قدرت را دارد، یا آن‌که در برابر واقعیت‌های سخت سیاست جهانی بیش از پیش به حاشیه رانده می‌شود؟ تحولات سال‌های اخیر، از تداوم جنگ‌ها تا ناتوانی نسبی نهادهای بین‌المللی در مهار برخی بحران‌ها، این پرسش را از سطح مباحث نظری فراتر برده و

نبض نویسندگی و میدان رفاقت افغانستانی‌ها

۱۴۰۴/۱۱/۲۸ 14:55 بدون دیدگاه

جامعه‌ی افغانستان بیش از هر چیز دیگر نیازمند آگاهی و تعمق در جنس آگاهی است. برای رهایی از هر نوع حصار فکری، قومی، زبانی و ایدئولوژیک، باید آگاهی را به‌مثابه‌ی نبض تپنده‌ی جهان معاصر پذیرفت و آن را نه در حد شعار بلکه در هیئت یک ضرورت اجتماعی و مسئولیت تاریخی به کار بست. هیچ جامعه‌ی بدون بازاندیشی در خویشتن و هیچ فرهنگی بدون نقد درون‌زاد راهی به آینده نمی‌یابد. مهاجرت گسترده‌ی افغانستانی‌ها، با همه‌ی زخم‌ها، شکست‌ها و تلخی‌هایش، در کنار رنج و سایه وی کلفت بار غربت، فرصت‌هایی بی‌سابقه نیز فراهم کرده است؛ به‌ویژه برای نویسندگان باتجربه و

فریاد رنگی؛ جنبش نمادین جوان رنگ‌پاش و بایستگی عدالت زبان

۱۴۰۴/۱۱/۲۸ 14:43 بدون دیدگاه

در سرزمینی که با هزاران رگه‌ی فرهنگی، زبانی و تاریخی در هم تنیده شده است، زبان تنها ابزار سخن گفتن نیست بلکه زبان نشانه‌ی بودن است، نشان دیده شدن است و گواه برابری در سپهر اجتماعی. هر جا که زبانی نادیده گرفته شود، در حقیقت بخشی از مردم نادیده گرفته شده‌اند و هر جا که زبانی به حاشیه رانده شود عدالت نیز از همان جا ترک برمی‌دارد. اگر در شمالی‌ترین نقطه‌ی کشور، لوحه‌ها به دو زبان نوشته می‌شود این نه یک امتیاز بلکه یک اصل پذیرفته‌شده است، اصلی که می‌گوید اداره‌ی سرزمین باید با احترام به همه‌ی شهروندان آن