روز جهانی کارگر؛ غیبت کار و جنبش‌های کارگری در افغانستان

دسته: تحلیل
نویسنده: شهرام خراسانی
1405/02/09
10:22 ق.ظ
بازدید: 3

پایگاه خبری تحلیلی روایت : تقویم امروز را روز جهانی کارگر گفته است. روز جهانی کارگر در بسیاری از کشورها فرصتی است برای بازنگری در وضعیت نیروی کار، دستاوردهای جنبش‌های کارگری، و مطالبهٔ حقوق عادلانهٔ کارگران در برابر ساختارهای قدرت و سرمایه. اما در افغانستان، این روز بیش از آن‌که یادآور مبارزهٔ طبقاتی یا دستاوردهای اجتماعی باشد، بازتاب‌دهندهٔ یک واقعیت تلخ و خاموش است: غیبت کار به معنای واقعی آن، و در کنار آن، غیبت جنبش‌های کارگری به‌عنوان یک نیروی اجتماعی سازمان‌یافته. در شرایطی که اقتصاد کشور در رکود عمیق قرار دارد، بازار کار محدود و شکننده است، و ساختارهای قانونی حمایت از کارگر یا وجود ندارند یا عملاً بی‌اثر شده‌اند، سخن گفتن از حقوق کارگری بیشتر به یک مفهوم نظری شبیه است تا یک واقعیت زیسته.

تقویم امروز را روز جهانی کارگر گفته است. روز جهانی کارگر در بسیاری از کشورها فرصتی است برای بازنگری در وضعیت نیروی کار، دستاوردهای جنبش‌های کارگری، و مطالبهٔ حقوق عادلانهٔ کارگران در برابر ساختارهای قدرت و سرمایه. اما در افغانستان، این روز بیش از آن‌که یادآور مبارزهٔ طبقاتی یا دستاوردهای اجتماعی باشد، بازتاب‌دهندهٔ یک واقعیت تلخ و خاموش است: غیبت کار به معنای واقعی آن، و در کنار آن، غیبت جنبش‌های کارگری به‌عنوان یک نیروی اجتماعی سازمان‌یافته. در شرایطی که اقتصاد کشور در رکود عمیق قرار دارد، بازار کار محدود و شکننده است، و ساختارهای قانونی حمایت از کارگر یا وجود ندارند یا عملاً بی‌اثر شده‌اند، سخن گفتن از حقوق کارگری بیشتر به یک مفهوم نظری شبیه است تا یک واقعیت زیسته.

در چنین فضایی، مسئله تنها نبود فرصت‌های شغلی نیست، بلکه فروپاشی تدریجی ساختارهایی است که باید رابطهٔ میان کارگر، کارفرما و دولت را تنظیم کنند. این فروپاشی، جامعه را در وضعیتی قرار داده که در آن کار نه یک حق تضمین‌شده، بلکه یک امتیاز نایاب و ناپایدار است.

بازار کار در سایهٔ رکود و استبداد

در افغانستان امروز، مفهوم بازار کار به معنای کلاسیک آن دچار فرسایش جدی شده است. بیکاری گسترده، مهاجرت نیروی انسانی، توقف یا کاهش فعالیت‌های اقتصادی، و نبود سرمایه‌گذاری پایدار، همگی دست به دست هم داده‌اند تا فرصت‌های کاری به حداقل برسند. در بسیاری از مناطق، به‌ویژه در شهرهای بزرگ، جوانان تحصیل‌کرده و غیرتحصیل‌کرده به‌طور یکسان با بحران بیکاری مواجه‌اند؛ بحرانی که نه یک وضعیت موقتی، بلکه به یک ساختار پایدار تبدیل شده است.

همچنین بخوانید: طالبان در سال جاری دو برابر سال ۲۰۲۲ از روسیه گاز مایع وارد کرده‌اند

در کنار این وضعیت اقتصادی، نقش ساختار سیاسی نیز قابل چشم‌پوشی نیست. در غیاب یک نظام حقوقی شفاف و نهادهای مستقل، هیچ چارچوب مؤثری برای حمایت از حقوق کارگران وجود ندارد. قراردادهای کاری، در بسیاری موارد، فاقد ضمانت اجرایی‌اند و کارگران در برابر هرگونه سوءاستفادهٔ احتمالی، ابزار دفاعی مؤثری در اختیار ندارند. این وضعیت، رابطهٔ کار را از یک رابطهٔ حقوقی به یک رابطهٔ نابرابر و یک‌جانبه تبدیل کرده است.

از سوی دیگر، جنبش‌های کارگری که در بسیاری از کشورها نقش مهمی در بهبود شرایط کار و دفاع از حقوق کارگران داشته‌اند، در افغانستان یا اساساً شکل نگرفته‌اند یا به‌طور کامل از میان رفته‌اند. نبود اتحادیه‌های مستقل کارگری، فقدان تشکل‌های صنفی مؤثر، و محدودیت فضای مدنی، باعث شده است که صدای کارگران در ساختار اجتماعی و سیاسی کشور شنیده نشود. در نتیجه، کارگر نه به‌عنوان یک کنشگر اجتماعی، بلکه صرفاً به‌عنوان یک نیروی خام و بی‌صدا در چرخهٔ اقتصاد باقی مانده است.

این وضعیت، در کنار فشارهای معیشتی، نوعی فرسودگی اجتماعی ایجاد کرده است. وقتی کار وجود ندارد یا بی‌ثبات است، وقتی حقوق کاری تعریف‌شده و قابل پیگیری نیست، و وقتی امکان سازمان‌دهی جمعی وجود ندارد، جامعه به‌تدریج از درون تهی می‌شود. این تهی‌شدگی، تنها اقتصادی نیست، بلکه ابعاد اجتماعی و روانی نیز دارد؛ زیرا کار، نه‌تنها منبع درآمد، بلکه یکی از پایه‌های هویت فردی و اجتماعی انسان است.

پایان سخن اینکه؛

روز جهانی کارگر در افغانستان، بیش از آن‌که جشن یا یادبود باشد، یادآور یک غیبت بزرگ است: غیبت کار پایدار، غیبت عدالت کاری، و غیبت جنبش‌های کارگری به‌عنوان صدای جمعی طبقهٔ کارگر. در شرایطی که اقتصاد کشور با رکود عمیق، بیکاری گسترده و فقدان ساختارهای حمایتی روبه‌رو است، بازاندیشی در وضعیت کار و نیروی کار، ضرورتی انکارناپذیر است.

همچنین بخوانید: حسیب احراری تندیس علامه اقبال لاهوری را دریافت کرد

بازگشت به یک وضعیت سالم کاری، تنها با ایجاد فرصت‌های شغلی ممکن نیست، بلکه نیازمند شکل‌گیری نهادهای مستقل، تضمین حقوق کارگران، و ایجاد فضای مدنی برای سازمان‌دهی جمعی است. بدون این عناصر، چرخهٔ بی‌ثباتی ادامه خواهد یافت و کارگر همچنان در حاشیهٔ ساختار اجتماعی باقی خواهد ماند.

در نهایت، مسئلهٔ کار در افغانستان، صرفاً یک مسئلهٔ اقتصادی نیست؛ بلکه مسئله‌ای عمیقاً اجتماعی و سیاسی است که با سرنوشت توسعه، عدالت و آیندهٔ این کشور گره خورده است.

نوشته های مرتبط :