طالبان چگونه با «اخبار جعلی» به جنگ رسانه‌ها آمده‌اند؟

دسته: تحلیل
نویسنده: عبدالشهید ثاقب
1404/11/28
9:19 ق.ظ
بازدید: 24

پایگاه خبری تحلیلی روایت : در هفته‌های اخیر، طالبان با جعل خبرهایی همراه با لوگو و نشان برخی رسانه‌های معتبر—از جمله پایگاه خبری-تحلیلی «روایت»—تلاش کرده‌اند روایت‌های ساختگی را به نام این رسانه‌ها در شبکه‌های اجتماعی منتشر کنند. این اقدام نه یک اشتباه موردی، بلکه بخشی از یک راهبرد هدفمند برای بی‌اعتبارسازی ژورنالیسم در افغانستان است. در این راهبرد، مسئله فقط انتشار یک دروغ نیست؛ هدف اصلی، تخریب اعتماد عمومی به رسانه‌هاست.

در هفته‌های اخیر، طالبان با جعل خبرهایی همراه با لوگو و نشان برخی رسانه‌های معتبر—از جمله پایگاه خبری-تحلیلی «روایت»—تلاش کرده‌اند روایت‌های ساختگی را به نام این رسانه‌ها در شبکه‌های اجتماعی منتشر کنند. این اقدام نه یک اشتباه موردی، بلکه بخشی از یک راهبرد هدفمند برای بی‌اعتبارسازی ژورنالیسم در افغانستان است. در این راهبرد، مسئله فقط انتشار یک دروغ نیست؛ هدف اصلی، تخریب اعتماد عمومی به رسانه‌هاست.

گئورگ ویلهلم فریدریش هگل زمانی گفته بود که در جهان مدرن، انسان‌ها از کلیسا به سوی روزنامه گرایش می‌یابند. این تعبیر نشان می‌دهد که رسانه در عصر جدید، نقشی فراتر از انتقال خبر دارد؛ رسانه مرجع شکل‌دهنده افکار عمومی و داور حقیقت در عرصه عمومی است. بنابراین، هر قدرت اقتدارگرا که بخواهد روایت خود را یگانه حقیقت جلوه دهد، ناگزیر باید این مرجعیت را تضعیف کند.

اصطلاح «اخبار جعلی» در سال‌های اخیر به ابزاری سیاسی تبدیل شده است. دونالد ترامپ این مفهوم را به‌طور گسترده در ادبیات سیاسی آمریکا به کار برد و آن را دستاویزی برای حمله به رسانه‌های منتقد قرار داد. با این حال، پژوهشگرانی چون تیموتی اسنایدر معتقدند این اصطلاح پیش‌تر در روسیهِ تحت رهبری ولادیمیر پوتین به کار گرفته شده بود. به گفته اسنایدر، یکی از کارکردهای اصلی این مفهوم، بی‌اعتبار ساختن کل سازوکار اطلاع‌رسانی است؛ به گونه‌ای که شهروندان دیگر نتوانند مرز روشنی میان حقیقت و دروغ تشخیص دهند.

طالبان امروز از همین الگو بهره می‌برند. آنان با تولید و پخش اخبار جعلی از آدرس رسانه‌های مستقل، عمداً مخاطبان را دچار تردید می‌کنند. وقتی چند بار خبری نادرست با لوگوی یک رسانه معتبر منتشر شود، اعتماد عمومی آسیب می‌بیند. در چنین فضایی، حتی گزارش‌های دقیق و مستند نیز با شک و بدبینی روبه‌رو می‌شوند. این همان سازوکاری است که در ادبیات عامه با حکایت «چوپان دروغ‌گو» شناخته می‌شود: تکرار دروغ، زمینه بی‌باوری به حقیقت را فراهم می‌کند.

برای طالبان، رسانه مستقل یک تهدید جدی است. رسانه‌ها از نقض حقوق بشر، محدودیت‌های گسترده علیه زنان، سرکوب آزادی بیان و بازداشت خبرنگاران گزارش می‌دهند و روایت رسمی حاکمیت را به چالش می‌کشند. به همین دلیل، بی‌اعتبارسازی رسانه‌ها مکمل فشارهای مستقیم مانند بستن دفترها و بازداشت خبرنگاران است.

با این حال، این جنگ یک‌سویه نیست. سرمایه اصلی رسانه‌ها اعتماد مخاطبان است. هرچه رسانه‌ها در انتشار خبر دقیق‌تر، شفاف‌تر و پاسخ‌گوتر عمل کنند، امکان سوءاستفاده از نام و نشان‌شان کاهش می‌یابد. در کنار آن، ارتقای سواد رسانه‌ای شهروندان نیز اهمیت حیاتی دارد. مخاطبی که منبع خبر را بررسی می‌کند و پیش از بازنشر تأمل دارد، کمتر در دام عملیات روانی می‌افتد.

نبرد امروز، نبرد بر سر یک خبر یا یک رسانه نیست؛ نبرد بر سر اعتماد عمومی است. در عصر رسانه‌ها، هر قدرتی که بتواند اعتماد را تصاحب کند، روایت غالب را نیز در اختیار خواهد داشت.

نوشته های مرتبط :