سکوت جهانی و عادی‌سازی حذف زنان در افغانستان

دسته: تحلیل
نویسنده: شهرام خراسانی
2026/01/28
10:56 ق.ظ
بازدید: 3

پایگاه خبری تحلیلی روایت : اظهارات اخیر تام توگندهات، وزیر پیشین امنیت بریتانیا و رئیس کمیته روابط خارجی پارلمان این کشور، درباره وضعیت افغانستان و محرومیت زنان از تحصیل، قابل تأمل و تبصره است. توگندهات با واکنش تند به سخنان وزیر تحصیلات عالی طالبان، آنچه امروز بر افغانستان حاکم است را «ترسناک» توصیف کرده و سیاست‌های طالبان را مبتنی بر یک ایدئولوژی افراطی و نفرت‌محور دانسته است. این موضع‌گیری، اگرچه بیانگر همدردی با زنان و دختران افغانستان است، اما هم‌زمان بار دیگر این پرسش اساسی را مطرح می‌کند که جامعه جهانی، به‌ویژه قدرت‌های غربی، تا چه اندازه در شکل‌گیری وضعیت کنونی افغانستان نقش داشته و امروز چه مسئولیتی در قبال آن بر عهده دارند.

اظهارات اخیر تام توگندهات، وزیر پیشین امنیت بریتانیا و رئیس کمیته روابط خارجی پارلمان این کشور، درباره وضعیت افغانستان و محرومیت زنان از تحصیل، قابل تأمل و تبصره است. توگندهات با واکنش تند به سخنان وزیر تحصیلات عالی طالبان، آنچه امروز بر افغانستان حاکم است را «ترسناک» توصیف کرده و سیاست‌های طالبان را مبتنی بر یک ایدئولوژی افراطی و نفرت‌محور دانسته است. این موضع‌گیری، اگرچه بیانگر همدردی با زنان و دختران افغانستان است، اما هم‌زمان بار دیگر این پرسش اساسی را مطرح می‌کند که جامعه جهانی، به‌ویژه قدرت‌های غربی، تا چه اندازه در شکل‌گیری وضعیت کنونی افغانستان نقش داشته و امروز چه مسئولیتی در قبال آن بر عهده دارند.

صلحی که به محرومیت انجامید

توگندهات در سخنان خود، بدون اشاره مستقیم به ایالات متحده، توافق صلح دوحه میان امریکا و طالبان را یکی از عوامل اصلی وضعیت کنونی زنان افغانستان دانسته است. این اشاره، نقدی جدی به روندی است که با هدف پایان جنگ آغاز شد، اما در نهایت به فروپاشی نظام سیاسی، خروج شتاب‌زده نیروهای خارجی و بازگشت طالبان به قدرت انجامید. توافق دوحه، طالبان را به‌عنوان یک بازیگر مشروع وارد معادلات سیاسی کرد، بدون آن‌که تضمین‌های روشن و الزام‌آوری برای حفظ حقوق اساسی شهروندان، به‌ویژه زنان، در نظر گرفته شود.

سیاست‌های طالبان در قبال آموزش زنان، که وزیر تحصیلات عالی این گروه آشکارا آن را «تا امر ثانی» ممنوع اعلام کرده، نشان می‌دهد که این محرومیت نه موقتی و نه ناشی از شرایط امنیتی، بلکه بخشی از یک پروژه ایدئولوژیک است. طالبان طی چهار سال گذشته بارها ادعا کرده‌اند که شرایط برای بازگشایی مکاتب دخترانه مساعد نیست؛ در حالی که هم‌زمان از تأمین کامل امنیت و اجرای پروژه‌های بزرگ زیربنایی سخن می‌گویند. این تناقض آشکار، نشان‌دهنده آن است که ممنوعیت تحصیل زنان، انتخابی آگاهانه و ایدئولوژیک است، نه ضرورتی مقطعی.

اظهارات ذبیح‌الله مجاهد مبنی بر مخالفت «بخش‌هایی از جامعه» با تحصیل دختران نیز تلاشی برای انتقال مسئولیت این سیاست به جامعه است؛ روایتی که با واقعیت‌های اجتماعی افغانستان همخوانی ندارد. طی دو دهه گذشته، میلیون‌ها دختر افغانستانی به مکتب و دانشگاه رفتند و تحصیل زنان به بخشی از زندگی عادی جامعه بدل شده بود. حذف ناگهانی این حق، نه بازتاب خواست عمومی، بلکه نتیجه تحمیل یک قرائت افراطی از قدرت است.

در این میان، سخنان توگندهات درباره «ترسناک» بودن وضعیت افغانستان، هرچند صریح و کم‌سابقه است، اما دیرهنگام به نظر می‌رسد. بریتانیا و دیگر متحدان غربی، در سال‌های پیش از خروج، به‌خوبی از شکنندگی ساختار دولت افغانستان و خطر بازگشت طالبان آگاه بودند. با این حال، تصمیم به خروج، بدون تضمین‌های پایدار برای حفاظت از حقوق شهروندان، به‌ویژه زنان، اتخاذ شد. امروز، بیان نگرانی از پیامدهای آن تصمیم‌ها، اگر با اقدام عملی همراه نباشد، نمی‌تواند تغییری در واقعیت زندگی زنان افغانستان ایجاد کند.

پایان کلام اینکه؛

اظهارات تام توگندهات درباره وضعیت افغانستان، بازتاب‌دهنده واقعیتی تلخ است که سال‌هاست زنان و دختران افغانستان با آن دست‌وپنجه نرم می‌کنند. با این حال، توصیف افغانستان به‌عنوان وضعیتی «ترسناک» تنها زمانی معنا و اثر خواهد داشت که به مسئولیت‌پذیری سیاسی و اخلاقی قدرت‌های بین‌المللی منجر شود. وضعیت کنونی افغانستان، نه‌تنها محصول سیاست‌های طالبان، بلکه نتیجه مجموعه‌ای از تصمیمات و توافق‌های بین‌المللی است که حقوق اساسی مردم افغانستان را در حاشیه قرار داد. اگر جامعه جهانی واقعاً نگران سرنوشت زنان افغانستان است، باید فراتر از اظهارات انتقادی حرکت کند و با فشار مؤثر، حمایت عملی و سیاست‌های مسئولانه، در برابر این بی‌عدالتی ایستادگی کند؛ در غیر این صورت، این انتقادها نیز به فهرست بلند وعده‌های بی‌سرانجام افزوده خواهد شد.

نوشته های مرتبط :