دموکراسی و زن؛ روایتی گزینشی در عرصه جهانی»

دسته: تحلیل
نویسنده: امید بهزاد
1404/10/18
10:40 ق.ظ
بازدید: 15

پایگاه خبری تحلیلی روایت : دموکراسی و حقوق زنان سال‌هاست به بخشی ثابت از زبان رسمی سیاست بین‌الملل تبدیل شده‌اند؛ واژگانی پرکاربرد که دولت‌های قدرتمند با اتکا به آن‌ها مداخله، تحریم و فشار سیاسی علیه دیگر کشورها را توجیه می‌کنند. این مفاهیم در ظاهر حامل ارزش‌هایی جهان‌شمول‌اند، اما در عمل، گاه یک تصویر یا یک واقعیت عینی می‌تواند بیش از صدها بیانیه و گزارش رسمی، ماهیت واقعی این ادعاها را آشکار کند. پرسش بنیادین دقیقاً از همین نقطه آغاز می‌شود: حقوق زنان و دموکراسی، در نظم جهانی موجود، واقعاً چه معنایی دارند و از چه کسانی دفاع می‌کنند؟

دموکراسی و حقوق زنان سال‌هاست به بخشی ثابت از زبان رسمی سیاست بین‌الملل تبدیل شده‌اند؛ واژگانی پرکاربرد که دولت‌های قدرتمند با اتکا به آن‌ها مداخله، تحریم و فشار سیاسی علیه دیگر کشورها را توجیه می‌کنند. این مفاهیم در ظاهر حامل ارزش‌هایی جهان‌شمول‌اند، اما در عمل، گاه یک تصویر یا یک واقعیت عینی می‌تواند بیش از صدها بیانیه و گزارش رسمی، ماهیت واقعی این ادعاها را آشکار کند. پرسش بنیادین دقیقاً از همین نقطه آغاز می‌شود: حقوق زنان و دموکراسی، در نظم جهانی موجود، واقعاً چه معنایی دارند و از چه کسانی دفاع می‌کنند؟
در عرصه بین‌المللی، حقوق زنان اغلب نه بر اساس اصول اخلاقی ثابت، بلکه در چارچوب محاسبات سیاسی و ژئوپلیتیک تعریف می‌شود. زن، تا زمانی «قابل دفاع» تلقی می‌شود که روایت او با منافع قدرت‌های مسلط هم‌راستا باشد. در غیر این صورت، حتی آشکارترین نشانه‌های خشونت، تحقیر یا آسیب انسانی نیز می‌تواند بی‌هیچ واکنش جدی رسانه‌ای یا مطالبه عمومی، نادیده گرفته شود. این برخورد گزینشی نشان می‌دهد که حقوق زنان، در این منطق، نه یک اصل جهان‌شمول، بلکه ابزاری سیاسی است که بسته به موقعیت، فعال یا معلق می‌شود.
در همین چارچوب، انتشار تصاویر مربوط به همسر رئیس‌جمهور ونزوئلا «سیلیا فلورس» در جریان حضور او در یک روند قضایی در ایالات متحده، با نشانه‌های آشکار آسیب جسمی بر چهره، به لحظه‌ای افشاگرانه بدل شد. برای بسیاری از ناظران، این تصویر نه یک حاشیه، بلکه نمادی از برخورد خشن، تحقیرآمیز و عمیقاً سیاسی با یک زن در متن منازعات بین‌المللی بود؛ تصویری که می‌توانست به‌راحتی به محور واکنش‌های گسترده حقوق بشری و رسانه‌ای تبدیل شود، اما در عمل با سکوت یا واکنش‌های حداقلی رسانه‌های جریان اصلی غرب مواجه شد. همین سکوت، بیش از هر تحلیل نظری، جایگاه متغیر و مشروط «زن» را در معادلات قدرت جهانی نشان می‌دهد.
در چنین بزنگاه‌هایی، ماهیت حقوق بشر گزینشی به‌روشنی عیان می‌شود. حقوق زنان تنها زمانی برجسته می‌شود که بتواند به اهرم فشار سیاسی بدل شود و دقیقاً در همان لحظه‌ای به حاشیه رانده می‌شود که افشای آن، نظم مطلوب قدرت‌های مسلط را به چالش بکشد. دادگاه‌ها و نهادهایی که در نظریه دموکراسی نماد عدالت، بی‌طرفی و کرامت انسانی معرفی می‌شوند، در این وضعیت نه الزاماً مجری عدالت، بلکه گاه صحنه نمایش قدرت‌اند؛ جایی که عدالت نه بر مبنای حق، بلکه بر اساس مصلحت سیاسی تعریف می‌شود.
حتی اگر ادعا شود که این آسیب‌ها پیش از ورود به فرایندهای قضایی رخ داده‌اند، مسئولیت اخلاقی و حقوقی نظام‌هایی که خود را الگوی دموکراسی و حقوق بشر معرفی می‌کنند، ایجاب می‌کند با نهایت شفافیت، حساسیت و پاسخ‌گویی با چنین واقعیت‌هایی مواجه شوند. بی‌تفاوتی، سکوت یا برخورد دوگانه، نه نشانه بی‌طرفی، بلکه شکلی از مشارکت در خشونت است؛ خشونتی که این‌بار نه با ابزار فیزیکی، بلکه با سکوت سازمان‌یافته و حذف رسانه‌ای اعمال می‌شود.
این واقعیت، بیش از آن‌که به یک کشور یا یک پرونده خاص محدود باشد، درباره ساختار نظم جهانی سخن می‌گوید؛ نظمی که در آن دموکراسی و حقوق زنان تنها تا جایی اعتبار دارند که با معادلات قدرت در تعارض قرار نگیرند. اگر این مفاهیم واقعاً ارزش‌هایی جهانی‌اند، باید برای همه زنان، در همه موقعیت‌ها و فارغ از جایگاه سیاسی دولت‌ها معتبر باشند. در غیر این صورت، آنچه باقی می‌ماند نه دموکراسی است و نه دفاع از زنان، بلکه روایت عریان قدرت؛ روایتی که گاه با یک تصویر، فرو می‌ریزد.

همچنین بخوانید: طالبان یک زن و یک مرد را به اتهام روابطه نامشروع در کابل بازداشت کردند

نوشته های مرتبط :