محمد محق: نقد کلید بلوغ اجتماعی و خروج از صغارت تاریخی در افغانستان است

دسته: سیاسی, گزارش ها
نویسنده: تحریریه روایت
1404/09/28
3:15 ب.ظ
بازدید: 12

محمد محق، نویسنده و پژوهشگر، تأکید می‌کند که فقدان نقد سازنده در افغانستان باعث تداوم بحران‌ها، شکل‌گیری اسطوره‌های انسانی و ناتوانی جامعه در حل مشکلات تاریخی و اجتماعی شده است. نقد درست و مستند، شرط لازم برای بلوغ اجتماعی و پیشرفت کشور است.

۱. ریشه و معنای نقد:
واژه «نقد» در اصل عربی به معنای ارزیابی طلا و نقره و تشخیص خالص از ناخالص بوده است. معنای مجازی آن، بررسی افکار، پدیده‌ها و انسان‌ها برای تشخیص درست از نادرست است. نقد مدرن نیز ترکیبی از این معنا و مفهوم لاتینی «criticus» است که بر ارزیابی عقلانی و تخصصی تأکید دارد.

۲. ضرورت نقد سازنده:
• نقد باید بر پایه داده‌های معتبر، دانش تخصصی و روش علمی باشد.
• نقد با عیب‌جویی، دشنام یا حمله شخصی متفاوت است و هدفش پالایش افکار و رفتارهاست.
• آموزش تفکر انتقادی از ابتدایی‌ترین مراحل تحصیلی تا سطح دانشگاهی، برای توانمندسازی افراد ضروری است.

۳. دشواری نقد در افغانستان:
• تعلقات قومی، زبانی، مذهبی و سیاسی باعث گرایش عاطفی مثبت یا منفی نسبت به شخصیت‌های تاریخی و سیاسی شده است.
• این گرایش‌ها منجر به بت‌سازی یا شیطان‌سازی افراد شده و نقد منصفانه را دشوار می‌کنند.
• فقدان بایگانی‌سازی و منابع معتبر تاریخی، داوری منصفانه را محدود کرده است.

۴. محدودیت نقد انسان‌ها:
• انسان‌ها پیچیده و تحت تأثیر زمان و مکان هستند، بنابراین نقد صرفاً بر رفتار یا شخصیت فرد بدون در نظر گرفتن شرایط پیرامونی ناقص خواهد بود.
• روایت‌های تاریخی ناقص و جانبدارانه امکان داوری منصفانه را کاهش می‌دهند.

۵. پیامد فقدان نقد:
• نبود نقد باعث صغارت اجتماعی و تاریخی، خودقربانی‌انگاری و دیگرهراسی شده است.
• جوامع نابالغ اسطوره‌هایی بی‌عیب از افراد می‌سازند و قادر به حل بحران‌ها نیستند، که تداوم استبداد و شکاف‌های داخلی را موجب می‌شود.

همچنین بخوانید: نقدی بر مقاله‌ی حکیم حکمت در پایگاه خبری تحلیلی روایت.

۶. راهکارها و اولویت‌ها:
• نقد باید مستند، بدون گرایش عاطفی و مبتنی بر داده‌های معتبر باشد.
• نقد خودی بر نقد بیگانه مقدم است تا از دام تعلقات قومی و سیاسی جلوگیری شود.
• زبان نقد باید محترمانه و عقلانی باشد تا از تحریک احساسات جلوگیری شود.
• توجه به اولویت‌های اجتماعی و تاریخی جامعه ضروری است تا نقد موجب تشدید بحران‌ها نشود.

جمع‌بندی:
نقد، شرط لازم برای بلوغ اجتماعی و خروج از صغارت تاریخی در افغانستان است. تنها با آموزش تفکر انتقادی، نقد مستند و رعایت اخلاق گفت‌وگو می‌توان جامعه را از چرخه بحران‌ها و اسطوره‌سازی‌های مخرب رها کرده و مسیر پیشرفت عقلانی و پایدار را هموار ساخت.

نوشته های مرتبط :