سنگرفروشی نکنیم!

دسته: تحلیل
نویسنده: تحریریه روایت
2023/09/06
11:44 ق.ظ
بازدید: 2

پس از تسلط مجدد طالبان در افغانستان، شماری از فرهنگیان و فعالان سیاسی در یک تغییر 180 درجه‌ای به گفتمان تکفیر و افراطی‌گری گرویده‌اند.

استدلال این دسته این است که در افغانستان فقط «اسلامیت» و «اسلام‌خواهی» می‌تواند مردم را بسیج کند.

آن‌چه را این دسته می‌گوید برای من به عنوان کسی که با تاریخ جهان اسلام و منطقه به صورت حداقلی آشنایی دارم، قابل فهم است. زیرا می‌دانم که در گذشته در منطقه و جهان اسلام ابزارهای مشروعیت‌یابی چه چیزهایی بوده است.

مثلا در گذشته یکی از راه‌های مشروعیت‌یابی، این بوده است که باید خود را در انظار مردم به عنوان «نماینده اسلام راستین» معرفی می‌کردی.

یک نمونه‌اش، سلطنت سلجوقیان است. سلجوقیان، که تازه‌مسلمانان بودند، برای کسب مشروعیت سیاسی، در سراسر قلمرو خود مدرسه دینی ایجاد کرده و از صوفیان و عارفان و علمای دینی حمایت می‌کردند و معتزله و اسماعیلیه و شیعه را سرکوب می‌نمودند تا مردم آن‌ها را به عنوان «نماینده اسلام راستین» بشمارند.

راه دیگری مشروعیت‌یابی، «خواب‌دیدن» بود. خواب‌ها هم اکثرا به گونه‌ای بود که سلسله مدعی مشروعیت را برگزیده عالم بالا برای سلطنت در زمین معرفی می‌کرد. به طور نمونه؛ ز پدر برادران بویه که حکومت آل بویه را اساس گذاشت، نقل می‌کنند که شبی خواب دید در حال بول کردن است و از «احلیلش» دودی بیرون می‌آید که همه جهان را فرا می‌گیرد. در تعبیر خواب گفتند که فرزندان تو جهان را خواهند گرفت. سبکتکین، در شبی که از صاحب خود به خاطر فروش نرفتنش کتک خورده بود، در خواب حضرت خضر را دید که به او وعده ولایت جهان را می‌دهد. وی سلسله غزنویان را بنیاد نهاد.

همچنین بخوانید: طالبان: قضاوت سازمان ملل درباره زنان باید بر پایه ارزش‌های اسلامی باشد

توسل به دعای خیر یک پیر و پیشوا، راه دیگری مشروعیت‌یابی بود. طغرل سلجوقی وقتی به سوی بغداد می‌رفت، نزد بابا طاهر عریان آمد و دعای خیر او را گرفت. این دعا باعث شد که او بغداد را هم فتح کند. ابن راوندی می‌گوید که وقتی طغرل نزد بابا طاهر عریان آمد، این عارف وارسته از او پرسید: «ای ترک! با خلق خدا چه خواهی کرد؟ سلطان گفت آنچ تو فرمایی. بابا گفت آن کن که خدا می‌فرماید؛ آیه: ان الله یامر بالعدل و الاحسان. سلطان بگریست و گفت چنین کنم.» آن‌گاه بابا «سرابریقی شکسته که سال‌ها از آن وضو کرده بوذ در انگشت داشت و بیرون کرد و در انگشت سلطان کرد و گفت مملکت عالم چنین در دست تو کردم، بر عدل باش.»

القصه این‌که در دنیای پیشامدرن راه‌های مشروعیت‌یابی متعدد و متنوع بوده است و شامل خواب‌دیدن و دعای خیر صوفیان و مواردی دیگری از این دست می‌گردیده است.

اما امروزه دنیا، دنیای دیگری است و صف‌بندی‌های سیاسی در جهان اسلام در حال حاضر بر اساس تجددخواهی و سنت‌خواهی مشخص می‌گردد. تجددخواهان، خواهان یک‌سری اصلاحات در زمینه حکومت‌داری، حقوق زن، حقوق بشر، حق اقوام و اقلیت‌های دینی و مذهبی‌اند؛ اما سنت‌خواهان، مانند طالبان امروز، خواهان تداوم همان مناسبات پیشامدرن‌اند.

اکثریت کشورهای جهان اسلام – به شمول ترکیه، مصر، تونس و ایران – سال‌ها قبل این اصلاحات را انجام دادند، اما در افغانستان صدسال می‌شود که میان تجددخواهان و سنت‌خواهان کشاکش وجود دارد. کشاکش امروزی مردم ما با طالبان نیز بر سر همین موضوع است. اسلامیت یک چیز متفق‌علیه در افغانستان است. کسی با آن مشکل ندارد. بلکه مشکل مردم این است که طالبان انتخابات، حقوق زن، حقوق بشر، آزادی بیان و حقوق اقوام و اقلیت‌های مذهبی را قبول ندارند. سنگر ما سنگر تجددخواهی است و مبارزه برای این حقوق، چیزی است که به ما مشروعیت می‌دهد. ما مشروعیت ما را باید در این مطالبات تجددخواهانه‌ی ما که با اسلام نیز سازگار است، جستجو کنیم. ما باید خط فاصل ما با طالبان را نگهداریم و به گفتمان آن‌ها عقب‌نشینی نکنیم.

همچنین بخوانید: ‏اشتراک سراج‌الدین حقانی در مراسم قصاص یک مرد در پکتیا

نوشته های مرتبط :