توجیه زن‌ستیزی زیر نام فرهنگ؛ فصل مشترک طالبان با پُست‌مدرنیست‌ها و راست افراطی

دسته: تحلیل
نویسنده: عبدالشهید ثاقب
1403/12/20
3:28 ب.ظ
بازدید: 21

پایگاه خبری تحلیلی روایت : سه سال شد که زنان افغانستان در بدترین و وخیم‌ترین وضعیت حقوق بشری به سر می‌برند و طالبان عملا در کشور ما آپارتاید جنسیتی برقرار کرده‌اند. یکی از استدلال‌هایی که طالبان برای توجیه سیاست‌های زن‌ستیزانه‌ی خود به وفور از آن استفاده می‌کنند، استدلالِ فرهنگی است. آن‌ها در توجیه اقدامات سرکوب‌گرانه و ضدحقوق بشری خود می‌گویند که این قوانین برگرفته از فرهنگِ افغان‌ها (افغانستانی‌ها) است و آن‌چه حقوق بشر و آزادی بانوان خوانده می‌شود، نمادی از تهاجم فرهنگی غرب علیه سایرِ ملت‌ها می‌باشد و باید در برابر آن مقابله کرد.

سه سال شد که زنان افغانستان در بدترین و وخیم‌ترین وضعیت حقوق بشری به سر می‌برند و طالبان عملا در کشور ما آپارتاید جنسیتی برقرار کرده‌اند.
یکی از استدلال‌هایی که طالبان برای توجیه سیاست‌های زن‌ستیزانه‌ی خود به وفور از آن استفاده می‌کنند، استدلالِ فرهنگی است. آن‌ها در توجیه اقدامات سرکوب‌گرانه و ضدحقوق بشری خود می‌گویند که این قوانین برگرفته از فرهنگِ افغان‌ها (افغانستانی‌ها) است و آن‌چه حقوق بشر و آزادی بانوان خوانده می‌شود، نمادی از تهاجم فرهنگی غرب علیه سایرِ ملت‌ها می‌باشد و باید در برابر آن مقابله کرد.
این استدلال برای شما خیلی آشنا به نظر نمی‌رسد؟
فلسفه استعمارزدایی
آری، این همان استدلالی است که در فلسفه‌های استعمارزدایی نیز به وفور به کار برده می‌شود. استعمارگران وقتی وارد کشورهای جهان سوم شدند و آن‌ها را اشغال کردند، فرهنگ و هویت‌های بومی را «فرهنگ‌های بدوی»، «وحشی»، «بربری» و «مزخرف» خوانده و آن از عوامل اصلی انحطاط جهان سوم تلقی کرده، و زیر نام «متمدن‌سازی بومیان» به تحمیل فرهنگ غربی بر سایر ملل پرداختند. اما مبارزان ضداستعماری در برابر تحمیل ارزش‌های غربی توسط استعمارگران ایستاده و از یکسانی ارزش فرهنگ‌های ملل دفاع می‌کردند و خود را مدافع اصالت و هویت معرفی می‌نمودند.
این استدلال اگرچه در نخست به نخبگان آفریقا و آسیا کمک شایانی کرد تا از بند ارزش‌هایی که استعمارگران به نام آن‌ها جهان سوم را به انقیاد کشانده بودند، رهایی یابند؛ اما پس از استعمارزدایی و عزیمت استعمارگران، خود به ابزار سلطه دیکتاتوران آسیایی و آفریقایی مبدل شد و باعث گردید که آن‌ها زیر نام دفاع از هویت، هر گونه نواندیشی و نوآوری را سرکوب کنند و در برابر هر گونه آزادی‌خواهی بایستند.
فلسفه‌ی استعمارزدایی این استدلال را از کجا گرته‌برداری کرده بود؟
جنبش رمانتیسم آلمانی
نخبگان آسیایی و آفریقایی این استدلال را در واقع از جنبش رمانتیسم آلمانی وام گرفته بودند. رمانتیک‌گرایی، نام جنبشی بود که در سال‌های ۱۸۰۰ تا ۱۸۵۰ شکل گرفت و در واقع نوعی واکنش به عقل‌گرایی و جنبش روشن‌گری بود. این جنبش، بر عاطفه، احساس، تخیل و گذشته تاکید می‌کرد و از «طبیعت» ستایش می‌کرد.
یکی از حوزه‌هایی که جنبش رمانتیسم با جنبش روشن‌گری در آن وارد تقابل شد، حوزه تعریف فرهنگ بود.
فلاسفه‌ی روشن‌گری، وقتی از «فرهنگ» صحبت می‌کردند منظور شان «امر والا» در مقابل «امر مزخرف» و «مبتذل» بود. فرهنگ به نزد فلاسفه‌ی روشنگری، به قول «آلن فینکل کروت» فیلسوف فرانسوی، «یعنی قلمروی که در آن تلاش معنوی و خلاق انسان جریان دارد». آن‌ها زیر نام ترویج فرهنگ، با آن‌چه که «خرافات»، «ارتجاعی»، «منحط» و «بدوی» خوانده می‌شد، مبارزه می‌کردند و در برابر «فرهنگ سنتی» می‌ایستادند. فرهنگ سنتی از منظر آن‌ها مهم‌ترین مانع رشد عقلانیت در جامعه و از عوامل اصلی انحطاط شمرده می‌شد. به همین خاطر، آن‌ها با همه‌ی توش و توان تلاش داشتند جامعه را از سلطه‌ی کلیسا و احکام جزمی برهانند.
در مقابل جنبش روشنگری، اما رمانتیک‌گرایانِ آلمانی تعریف دیگری از فرهنگ ارایه کردند: فرهنگ عبارت است از تمام آداب، عادات، رسوم و مناسکی که از گذشتگان و نیاکان ما به ارث برده‌ایم و روح ملی ما را تشکیل می‌دهد.
یکی از رهبران این جنبش، یوهان گوتفرید فون هردر بود. او معتقد بود که تمام آن‌چه از نیاکانِ ما به ارث رسیده، ارزش‌مند است و باید از آن پاسداری کرد. او مخالف تقسیم‌بندی میراث نیاکانی به والا و مبتذل بود و به «فرهنگ سنتی» عشق می‌ورزید.
رمانتیک‌ها معتقد بودند که ارزش هرچیز به قدامتش است. هر چه یک رسم یا عقیده کهن‌تر باشد، با ارزش‌تر است. یا به تعبیر دیگر: عادات و رسوم از آن جهت ارزش‌مندتراند که قرن‌ها عمر کرده‌اند.
هردر در باره معتقدات سنتی می‌گوید: «معتقدات اجمالی به جای خود مفید است زیرا انسان را خوش‌بخت می‌کند، ملت‌ها را به گردِ محور خود باز می‌گرداند. آن‌ها را قویا به منشاء خود می‌پیوندد، بر حسب ویژگی‌هاشان شکوفاتر، پرشورتر، و لذا از جهت خواست‌ها و هدف‌هاشان خوشبخت‌تر می‌کند. هر چه ملتی ناآگاه‌تر و سرشارتر از تعصب نسبت به معتقدات سنتی باشد، از آن جهت پیش‌تر است.»
البته او این سخن را از ژوزف دومستر، یکی از فلاسفه‌ی ضدانقلاب فرانسه، وام گرفته است که معتقد بود هر ملتی که از معتقدات سنتی و خرد ملی پیروی کرده، خوش‌بخت‌تر و نیرومندتر بوده اند.
آلن فینکل کروت پیامدهای این تعریف از فرهنگ خیلی خوب خلاصه می‌کند. او می‌گوید از زمان ارسطو تا عصر ولتر تنوع فرهنگ‌ها در دادگاه ارزش‌های جهانی محاکمه می‌شد، اما امروزه ارزش‌های جهانی در دادگاه فرهنگ‌ها محکوم می‌گردد.
پُست مدرن‌ها
در حال حاضر کسانی که از این اندیشه حمایت می‌کنند، پست‌مدرن‌ها هستند. پست مدرنیسم جریانی است که از فروپاشی کلان روایت‌ها و از نسبی‌شدن ارزش‌ها سخن می‌گوید و معتقد است «تمام فرهنگ‌ها یک اندازه مشروع‌اند و همه چیز فرهنگی است.»
تعبیر جالبی که آلن فینکل کروت در توصیف آموزه‌ی پسامدرنیسم به کار می‌برد این است: «یک جفت چکمه ارزش شکسپیر را دارد.»
یعنی این‌که دیگر نمی‌شود آثار هنری را به والا و مبتذل دسته‌بندی کرد، بلکه همه یکسان با ارزش‌اند و هیچ معیار و مقیاسی برای برتر و والاتر تلقی‌کردن یکی بر دیگری وجود ندارد که بتوان بر اساس آن قضاوت کرد.
این نظریه هم بیش‌تر به درد دیکتاتورها می‌خورد و کسانی که در جامعه‌ی ما استبداد مذهبی را برقرار کرده و زنان را زندانی کرده‌اند، می‌توانند از آموزه‌های پست مدرنیست‌ها در توجیه نقض حقوق بشر استفاده کنند و بگویند که حقوق یک امر جهانشمول نیست و همان ارزشی را دارد که قواعد پشتونوالی در میان پشتون‌ها.
راست افراطی
جریان دیگری که در حال حاضر در اروپا و آمریکا خیلی قوی است و دارد هر روز یکی پس از دیگری به قدرت می‌رسد، احزاب راست افراطی است. احزاب راست افراطی نیز چندان اهمیتی به حقوق بشر و حقوق بانوان در بیرون از اروپا و آمریکا قایل نیستند و میان فرهنگ اروپایی و فرهنگ آسیایی یک مغاک و فاصله‌ی بزرگ قایل استند و معتقداند که آن‌چه برای اروپایی‌ها مهم است حفظ اصالت و هویت شان است. به همین دلیل، همه‌ی هم و غم این جریان‌ها، پاسداری خلوص فرهنگی اروپا و آلوده‌نشدنِ آن به فرهنگ مهاجران می‌باشد.
نتیجه‌گیری:
نتیجه این‌که زنان افغانستان امروزه از هر طرف تنها گذاشته شده است. این‌که امروزه نقض گسترده‌ی حقوق زنان در افغانستان نمی‌تواند خشم آزادگان عالم را برانگیزد و دنیا علیه طالبان موضع بگیرد، نتیجه‌ی رشد جریان‌های راست افراطی در حوزه سیاست و تفکرات پست مدرنیستی در محافل اکادمیک و دانشگاهی است.
وقتی راست افراطی معتقد به اصالت هویت باشد و پست مدرنیسم ارزش پشتونوالی با اعلامیه‌ی حقوق بشر یکسان بداند، نباید توقع داشت که آن‌ها علیه نقض حقوق زنان در افغانستان موضع بگیرند.
زنان امروزه در افغانستان زندانیان هویت اند و طالبان از هویت و فرهنگ زندان موحش و خطرناکی ساخته اند برای زنان.