آیا یک فارسی‌زبان در غرب هم می‌تواند مقاومت کند؟

دسته: تحلیل
نویسنده: عبدالشهید ثاقب
1403/08/28
11:09 ق.ظ
بازدید: 21

پایگاه خبری تحلیلی روایت : پس از فروپاشی جمهوریت و بازگشتِ مجدد طالبان به کشور در 15 اگوست سال 2021، میلیون‌های افغانستانی به کشورهای منطقه و غرب مهاجر و پناهنده شدند. بر بنیاد آمارهای موسسات بین‌المللی، اکثریتِ مهاجران افغانستان را در سه سال اخیر فارسی‌زبانان کشور تشکیل می‌دهند. علت این‌که فارسی‌زبانان کشور در سه سال اخیر به مهاجرت گروهی ناگزیر شده‌اند، تبعیض سیستماتیک قومی از سوی طالبان و سرکوب اقوام غیرپشتونی توسط آن‌ها می‌باشد.

پس از فروپاشی جمهوریت و بازگشتِ مجدد طالبان به کشور در ۱۵ اگوست سال ۲۰۲۱، میلیون‌های افغانستانی به کشورهای منطقه و غرب مهاجر و پناهنده شدند.
بر بنیاد آمارهای موسسات بین‌المللی، اکثریتِ مهاجران افغانستان را در سه سال اخیر فارسی‌زبانان کشور تشکیل می‌دهند.
علت این‌که فارسی‌زبانان کشور در سه سال اخیر به مهاجرت گروهی ناگزیر شده‌اند، تبعیض سیستماتیک قومی از سوی طالبان و سرکوب اقوام غیرپشتونی توسط آن‌ها می‌باشد.
طالبان که امروزه حاکمیتِ بلامنازع قلمرو افغانستان را در اختیار دارند، در کشور ما یک حکومت تک‌قومی، تک‌مذهبی و تک‌جنسیتی را تشکیل داده و جز پشتون‌ها سایر اقوام را از قدرت و دولت طرد و حذف کرده‌اند و با آن‌ها شهروندان درجه چندم رفتار می‌کنند.
از هر شهروند افغانستان که بپرسی «چگونه طالبان به قدرت رسیدند؟»، در پاسخ اشاره می‌کنند به توافق‌نامه دوحه و واگذاری و تسلیم‌دهی افغانستان به طالبان توسط آمریکا.
پاسخ درستی است، اما آن‌چه به آن کم‌تر پرداخته می‌شود، علل و عوامل واگذاری افغانستان به طالبان از سوی غرب و قدرت‌های غربی است.
به عنوان یک روزنامه‌نگار افغانستانی می‌توانم بگویم یکی از علل و عوامل اصلی تسلیم‌دهی افغانستان به طالبان توسط آمریکا، ذهنیت شرق‌شناسانه‌ای است که امروزه غربی‌ها نسبت به افغانستان دارند.
شرق‌شناسی، عبارت از رشته‌یی است که درباره کشورهای شرقی گفتگو می‌کند و آن‌ها را به بررسی می‌گیرد. برای این رشته در اکثر دانشگاه‌های غربی، کرسی‌های اختصاصی ایجاد گردیده است. اساس این رشته، به قول ادوارد سعید، بر مبنای یک تمایز معرفت‌شناختی و هستی‌شناختی میان شرق و غرب و غیریت‌سازی افراطی میان آن دو گذاشته شده است. در شرق‌شناسی، تعریفی که از شرق ارائه می‌گردد، نقطه مقابل غرب است. اگر غرب، جغرافیایی است که مهد علم و عقلانیت و آزادی‌های فردی و دموکراسی است، در مقابل، شرق، یک جغرافیای ایستا و بدون تاریخ، با مردمان وحشی و بربر می‌باشد که نه تنها مستحق دموکراسی و مردم‌سالاری نیستند، بل بهترین و مناسب‌ترین نوع نظام برای آن‌ها، همان سیستم‌های ابتدایی و فرسوده قبیله‌ای و استبدادی می‌باشد.
متاسفانه باید گفت که غربی‌ها با همین نگاه شرق‌شناسانه در باره‌ی افغانستان داوری می‌کنند. یک نمونه‌اش همان نگاه جوبایدن است که باری پس از سقوط جمهوریت در افغانستان، خطاب به کهنه‌سربازان آمریکا گفت: «بسیاری از شما به افغانستان رفته‌اید. من به هر قسمتی آن رفتم. جای خدازده است، جای خدازده است.» یا باری در یک کنفرانس مطبوعاتی گفت: «خیلی خیلی بعید است که کسی بتواند افغانستان را متحد کند.»
البته تنها بایدن نیست که چنین باوری در باره افغانستان دارد، بلکه نگاه همه‌ی سیاستمداران غربی نسبت به افغانستان چنین است. من خوب به یادم می‌آید که در دوره جمهوریت باری ویلیام فاکس، وزیر امور خارجه‌ی پیشین انگلستان، در باره‌ی افغانستان گفت که یک کشور ورشکسته‌ی قرن نوزدهمی است و دموکراسی برایش مناسب نمی‌باشد.
این نگاه شرق‌شناسانه به افغانستان باعث شد که غربی‌ها تعامل شان با طالبان را توجیه کنند و در دوحه با آن‌ها موافقت‌نامه امضاء نمایند. زیرا بر بنیاد این نگاه، افغانستان کشوری است که فقط می‌تواند یک نظام بسته و بدوی مانند نظام طالبان از عهده‌ی مدیریت آن بیرون شود.
من فکر می‌کنم یکی از عمده‌ترین مسوولیت‌های فارسی‌زبان مقیم غرب، مبارزه با این تفکر است. دیاسپورای افغانستانی باید با حضور در مراکز دانشگاهی و تحقیقاتی علیه این طرز تفکر در باره‌ی افغانستان مبارزه کنند و نشان بدهند که بر خلاف آن‌چه غربی‌ها فکر می‌کنند، افغانستان می‌تواند یک کشور دموکراتیک و مردم‌سالار باشد؛ کشوری که شهروندانش حق رای داشته باشد و زنانش از حق کار و تحصیل برخوردار باشد.
اگر ما بتوانیم علیه این ذهنیت در غرب مبارزه کنیم، یکی از موانع اصلی را از فراه دموکراتیزه‌شدن کشور برداشته‌ایم.
مبارزه با این ذهنیت وقتی ممکن است که فارسی‌زبانان ما به جای مصروف‌شدن در فیسبوک و تیک‌تاک، بروند زبان بیاموزند و تحصیل کنند و آهسته آهسته برای خود در مراکز تحقیقاتی و دانشگاهی جای پا باز کنند.
خلاصه این‌که من می‌خواهم بگویم هر فارسی‌زبان افغانستان باید تلاش کند که جای زلمی خلیلزاد را در مراکز تصمیم‌گیری و تحقیقاتی غرب بگیرد. خلیلزاد اگر حامی نظام قبیله‌ای در افغانستان است، نخبگان فارسی‌زبان برای مردم‌سالارشدن کشور لابی نمایند.
خوردن و آشامیدن و سیاحت در کنار ساحل دریاها زیبنده‌ی فارسی‌زبانی نیست که قوم و خویش و بستگانش در کابل و سایر شهرها سرکوب و بی‌عزت می‌شود. یک فارسی‌زبان باید خود را وقف این کند که چطوری به سود مردم‌سالاری در افغانستان مبارزه نماید. یک فارسی‌زبان در غرب هم می‌تواند مقاومت کند. مبارزه علیه تفکر شرق‌شناسانه نسبت به افغانستان هم مقاومت است.