رسانههای نزدیک به طالبان از حمله پهبادی این گروه به ایالت بلوچستان پاکستان خبر دادهاند؛ خبری که تا زمان نگارش این مطلب هنوز از سوی مقامهای پاکستانی به طور رسمی تأیید نشده است. با این حال، صرف مطرح شدن چنین گزارشی، پرسشی نگرانکننده را پیش روی منطقه و جهان قرار میدهد؛ اگر یک گروهی که در فهرستهای تحریمی و تروریستی بسیاری از کشورها قرار دارد، به فناوری پهبادی و توانایی اجرای عملیات با آن دست یافته باشد، این تحول چه معنایی برای آینده امنیت منطقه خواهد داشت؟
موضوع تنها یک حمله یا یک درگیری مرزی نیست؛ مسئله این است که ابزارهای جنگی که زمانی در انحصار ارتشهای کلاسیک بود، اکنون ممکن است در اختیار بازیگرانی قرار گیرد که پاسخگویی و مسئولیتپذیری دولتها را ندارند.
وقتی فناوری جنگ از کنترل دولتها خارج میشود
در دو دهه گذشته، پهبادها ماهیت جنگ را تغییر دادهاند. این فناوری، امکان حمله از فاصله دور، با هزینه کمتر و خطر پایینتر برای مهاجم را فراهم کرده است. اگر چنین قابلیتی در اختیار یک گروه مسلح قرار گیرد، معادلات امنیتی نیز دگرگون خواهد شد.
در ماههای گذشته، مقامهای پاکستانی بارها مدعی شدهاند که در حملات انجامشده علیه نیروهای امنیتی این کشور، از پهبادهای انتحاری استفاده شده و منشأ این تهدید را به افغانستان و طالبان نسبت دادهاند. طالبان این اتهامها را رد کردهاند، اما تکرار این ادعاها و اکنون انتشار خبر حمله پهبادی، نگرانیها را دوچندان کرده است.
اگر این گزارشها درست باشد، پرسش نخست این است که این فناوری از کجا و چگونه به دست طالبان رسیده است؟ آیا این پهبادها تولید داخلیاند؟ آیا از بازارهای غیرقانونی تسلیحات تهیه شدهاند؟ یا شبکهای گستردهتر از انتقال فناوریهای نظامی در منطقه شکل گرفته است؟
پرسش مهمتر اما این است که اگر امروز یک پهباد بر فراز بلوچستان پرواز کند، چه تضمینی وجود دارد که فردا چنین فناوری در اختیار دیگر گروههای افراطی در منطقه یا حتی فراتر از آن قرار نگیرد؟
تجربه سالهای گذشته نشان داده است که فناوریهای نظامی، وقتی از کنترل دولتها خارج میشوند، بهسرعت در میان شبکههای مختلف مسلح دستبهدست میشوند. همانگونه که سلاحهای سبک، مواد انفجاری و تجهیزات پیشرفته در دهههای گذشته میان گروههای مختلف منطقه جابهجا شد، پهباد نیز میتواند به ابزار تازهای برای گسترش خشونت تبدیل شود.
از سوی دیگر، این تحول، پرسشهای جدی را متوجه جامعه جهانی نیز میکند. در چند سال گذشته، تمرکز بسیاری از کشورها بر مسائل سیاسی افغانستان بوده است، اما کمتر به این موضوع پرداخته شده که اگر فناوریهای پیشرفته نظامی بهتدریج در اختیار گروههای غیردولتی چون طالبان قرار گیرد، پیامدهای آن تنها محدود به افغانستان و پاکستان نخواهد ماند.
تاریخ نشان داده است که تهدیدهای امنیتی، بهندرت پشت مرزها متوقف میشوند. بسیاری از بحرانهایی که امروز جهان با آن روبهرو است، زمانی از یک نقطه کوچک آغاز شدند و بهتدریج ابعاد منطقهای و بینالمللی پیدا کردند. اگر دسترسی گروههای مسلح و تروریستی به پهبادهای تهاجمی به یک روند تبدیل شود، امنیت منطقه وارد مرحلهای خواهد شد که پیشبینی پیامدهای آن دشوار است.
پایان سخن اینکه؛
فارغ از اینکه خبر حمله پهبادی طالبان به بلوچستان در نهایت تأیید یا رد شود، نفس مطرح شدن چنین ادعایی زنگ خطری برای منطقه است. اگر یک گروه مسلح و تروریستی چون طالبان بتواند بهطور مستقل از فناوری پهبادی برای عملیات نظامی استفاده کند، دیگر مسئله تنها به یک درگیری مرزی یا یک اختلاف سیاسی محدود نخواهد بود؛ بلکه با پدیدهای روبهرو خواهیم شد که میتواند شکل خشونت و جنگ را در منطقه تغییر دهد.
افغانستان سالها قربانی تروریسم و جنگهای نیابتی بوده است. آخرین چیزی که این کشور و همسایگانش به آن نیاز دارند، ورود به مرحلهای است که فناوریهای پیشرفته جنگی نیز به ابزار گروههای مسلح تبدیل شود. اگر امروز درباره منشأ، گسترش و کنترل این فناوریها پرسش نشود، شاید فردا پاسخ این پرسشها نه در گزارشهای خبری، بلکه در آسمان شهرهای بیشتری با صدای پهبادها و انفجارها داده شود.
