خلیل حنانی: شیوخ سلفی آثار اسلامی را ویران کردند، اما قلعه‌های یهودیان را حفظ کردند

دسته: اخبار فضای مجازی, پرونده ویژه اقوام و مذاهب در افغانستان
نویسنده: تحریریه روایت
2026/06/12
11:26 ق.ظ
بازدید: 4

پایگاه خبری تحلیلی روایت : خلیل حنانی، نویسنده افغانستانی، در یادداشتی با اشاره به کشف ۱۷۷۴ قطعه اثر باستانی جدید در عربستان سعودی، از برخورد حکومت و علمای سلفی با میراث تاریخی و اسلامی این کشور انتقاد کرده و نوشته است که در دهه‌های گذشته بسیاری از آثار مرتبط با صدر اسلام به نام مبارزه با شرک و بدعت از بین برده شدند، در حالی که برخی آثار غیر اسلامی دست‌نخورده باقی ماندند.

خلیل حنانی، نویسنده افغانستانی، در یادداشتی با اشاره به کشف ۱۷۷۴ قطعه اثر باستانی جدید در عربستان سعودی، از برخورد حکومت و علمای سلفی با میراث تاریخی و اسلامی این کشور انتقاد کرده و نوشته است که در دهه‌های گذشته بسیاری از آثار مرتبط با صدر اسلام به نام مبارزه با شرک و بدعت از بین برده شدند، در حالی که برخی آثار غیر اسلامی دست‌نخورده باقی ماندند.

حنانی نوشته است که انجمن باستان‌شناسی عربستان سعودی روز سه‌شنبه ۹ جون ۲۰۲۶ اعلام کرد پس از دو فصل بررسی و پیمایش در منطقه المهد در مدینه منوره، ۱۷۷۴ قطعه اثر باستانی جدید کشف شده است. به گفته او، یکی از مهم‌ترین یافته‌ها سنگ‌نوشته‌ای به خط حجازی است که در آن عبارت «الله ولي عمر بن الخطاب في الدنیا والآخرة و لا إله إلا الله. محمد رسول الله» نقش بسته است.

او می‌گوید انتشار این خبر خاطرات سال‌های دهه ۱۹۹۰ را برایش زنده کرد؛ زمانی که در جریان زیارت قبرستان بقیع در مدینه منوره، زائران اجازه نداشتند درباره هویت قبرهای موجود پرس‌وجو کنند. به گفته وی، در بخش‌هایی از قبرستان بقیع شماری از شخصیت‌های برجسته خاندان پیامبر اسلام(ص)، از جمله حضرت فاطمه، امام حسن، امام زین‌العابدین، امام محمد باقر، امام جعفر صادق و عباس بن عبدالمطلب مدفون هستند، اما مأموران مذهبی مستقر در محل، معروف به «مطوع»، از معرفی صاحبان قبرها خودداری کرده و تنها پاسخ می‌دادند: «الله اعلم».

حنانی همچنین به وجود قبرهای همسران، دختران و خویشاوندان پیامبر اسلام(ص)، امام مالک، امام نافع، ابراهیم فرزند پیامبر، شهدای بئر معونه، حلیمه سعدیه و فاطمه بنت اسد در این منطقه اشاره کرده و نوشته است که بسیاری از این نشانه‌ها و بناهای تاریخی در سال‌های بعد تخریب یا هموار شدند.

این نویسنده افغانستانی معتقد است در دوره‌ای که جریان سلفی نفوذ گسترده‌ای بر ساختار سیاسی و مذهبی عربستان داشت، رویکردی خصمانه نسبت به آثار اسلامی وجود داشت. به گفته او، خانه آمنه، مادر پیامبر اسلام(ص)، محل تولد پیامبر در مکه، محل حفر خندق و مجموعه موسوم به مساجد سبعه در مدینه از جمله آثاری بودند که تخریب شدند. وی می‌گوید صدها اثر تاریخی دیگر نیز با استناد به مبارزه با شرک، بدعت و قبرپرستی از میان برده شدند.

حنانی در ادامه این پرسش را مطرح می‌کند که چرا در همان دوران، برخی آثار تاریخی غیر اسلامی از جمله قلعه کعب بن اشرف، از رهبران یهودیان مخالف پیامبر اسلام، و همچنین قلعه‌های خیبر تخریب نشدند و تا سال‌ها پابرجا ماندند. او این موضوع را «تناقضی قابل تأمل» توصیف کرده است.

وی همچنین به بازدید خود از منطقه تاریخی مدائن صالح، منسوب به قوم ثمود، اشاره می‌کند و می‌نویسد در آن زمان بازدید از این منطقه با محدودیت‌های شدید روبه‌رو بود و بسیاری از شیوخ سلفی با حضور گردشگران در آن مخالفت می‌کردند، زیرا این سرزمین را محل نزول عذاب الهی بر قوم صالح(ع) می‌دانستند.

به نوشته حنانی، از سال ۲۰۱۵ و با قدرت گرفتن محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان سعودی، سیاست‌های فرهنگی و اجتماعی این کشور دستخوش تغییر شد. او می‌گوید برنامه «ترفیه» یا سرگرمی، بسیاری از محدودیت‌های پیشین را کنار زد و زمینه را برای توجه بیشتر به میراث تاریخی و باستانی کشور فراهم کرد.

حنانی معتقد است که تبدیل مدائن صالح به یک مقصد گردشگری، برگزاری نشست سران کشورهای خلیج فارس در این منطقه و همچنین کشف هزاران قطعه اثر باستانی جدید، نتیجه تغییر رویکرد حکومت عربستان نسبت به میراث تاریخی و باستانی این کشور است؛ رویکردی که به گفته او بدون حمایت و جسارت بن سلمان اتفاق نمی‌افتاد.

نوشته های مرتبط :