آداب اختلاف

دسته: تحلیل
نویسنده: حسیب‌الله ولی‌زاده
1405/02/24
4:20 ب.ظ
بازدید: 4

پایگاه خبری تحلیلی روایت : اختلاف و تنوع از زیبایی‌های هستی و یکی از سنت‌های تکوینی است. این پدیده در سراسر هستی دیده می‌شود و رنگ‌ها، نژادها، ادیان، باورها و اندیشه‌های مختلف بر وجود آن گواهی می‌دهد. اختلاف در متون دینی به‌ویژه قرآن‌کریم به رسمیت شناخته شده و خداوند بیان کرده که بشریت تا ابد در اختلاف خواهند ماند. «و لا یزالون مختلفين» (سوره‌ی هود، آیت ۱۱۸)هم‌چنان خداوند، تفاوت زبان‌ها و رنگ‌ها را یکی از نشانه‌های قدرت خویش شمرده‌ و آن‌را «معجزهٔ برای جهانیان» خوانده‌است. (سوره‌ی روم، آیت ۲۲) در کنار این، اسلام آزادی عقیده و باور را که بر مبنای اختلاف ادیان استوار است، به رسمیت شناخته و بیان نموده که در پذیرش دین هیچ نوع اجباری نیست. «لا إکراه في الدین» (سوره‌ی بقره، آیت ۲۵۶)

اختلاف و تنوع از زیبایی‌های هستی و یکی از سنت‌های تکوینی است. این پدیده در سراسر هستی دیده می‌شود و رنگ‌ها، نژادها، ادیان، باورها و اندیشه‌های مختلف بر وجود آن گواهی می‌دهد. اختلاف در متون دینی به‌ویژه قرآن‌کریم به رسمیت شناخته شده و خداوند بیان کرده که بشریت تا ابد در اختلاف خواهند ماند. «و لا یزالون مختلفين» (سوره‌ی هود، آیت ۱۱۸)

هم‌چنان خداوند، تفاوت زبان‌ها و رنگ‌ها را یکی از نشانه‌های قدرت خویش شمرده‌ و آن‌را «معجزهٔ برای جهانیان» خوانده‌است. (سوره‌ی روم، آیت ۲۲) در کنار این، اسلام آزادی عقیده و باور را که بر مبنای اختلاف ادیان استوار است، به رسمیت شناخته و بیان نموده که در پذیرش دین هیچ نوع اجباری نیست. «لا إکراه في الدین» (سوره‌ی بقره، آیت ۲۵۶)

اختلاف در درون دین اسلام نیز یکی از واقعیت‌های انکارناپذیر است و از گذشته وجود داشته و در آینده نیز وجود خواهد داشت. (به کتاب‌های فرقه‌شناسی، فقهی، کلامی، حدیث، تفسیر و … مراجعه شود) وجود اختلاف فی نفسه، مذموم نیست؛ اما تبدیل کردن اختلافات به تنش‌های لفظی و فزیکی، سرکوب، طرد و تحقیر و تکفیر ناپسند است. از همین‌رو، اختلاف همانند دیگر پدیده‌های اجتماعی آداب و رسومی دارد با رعایت این آداب نتائج مطلوب را می‌دهد و طرف‌ها را به سرمنزل مقصود می‌رساند.

در این‌جا به شماری از آداب اختلاف اشاره می‌کنم:

۱- حسن نیت و اخلاص:

اخلاص و حسن نیت در اختلاف از نکات مهم است. در هنگام اختلاف حسن نیت داشته باشیم و اخلاص را درنظر بگیریم. حسن نیت به این معناست که نسبت به دیگران بدگمان نباشیم و به هر اختلاف و انتقاد از عینک سوء‌ظن نگاه نکنیم. سوء‌ظن و بدگمانی مانع کشف حقیقت می‌شود و هم‌چون غبار جلو چشمان ما را می‌گیرد. این‌که هر اختلاف و انتقاد را پروژه بخوانیم و یا توطئه بدانیم، سوء‌ظن است. اخلاص هم به این معنا که، در هنگام طرح هر بحث و اختلاف و نقد خدا را درنظر بگیریم و هدف‌ ما تنها کسب رضای خداوند، تبین حقائق و خدمت به خلق‌الله باشد. پیش از طرح هر بحثی باید به نفس خود مراجعه کنیم و از خود بپرسیم که چرا چنین موضوعی را مطرح می‌کنم و هدف من از طرح آن چیست؟

۲- احترام متقابل:

گفت‌وگو و اختلاف هنگامی مفید تمام می‌شود که به یک‌دیگر احترام داشته باشیم و همدیگر را درک کنیم. احترام، احترام می‌آورد و بی‌احترامی باعث بی‌احترامی می‌شود. در هنگام گفت‌وگو و اختلاف، نباید به یک‌دیگر بی‌احترامی کنیم و از استعمال واژه‌ها و القاب زننده خودداری نماییم. محبت و احترام دل هر کسی را نرم می‌کند و بذر صمیمت و مهر را می‌کارد. با مهر و احترام می‌‌توان دل‌ها را تسخیر کرد.

۳- خودداری از دواری:

گفت‌و‌گو و اختلاف جای داوری و قضاوت نیست. وقتی از گفت‌‌وگو و دیدگاه‌های مختلف گپ می‌زنیم، دیگر جایی به داوری نمی‌ماند. در هنگام اختلاف نباید حکم صادر کنیم و در مسند قضاوت بنشینیم. صدور حکم، فضای اختلاف و گفت‌وگو را به فضای دادگاهِ تفتیش عقیده تبدیل می‌کند و طرف‌های گفت‌وگو را به «قاضی و متهم» مبدل می‌کند.

۴- اجتناب از برخوردهای عاطفی:

ما آدم‌ها همه عاطفه و احساسات داریم و آگاهانه و یا ناآگاهانه گاهی در دام این غرایز می‌افتیم. عاطفه و احساس بخشی از وجود ماست و نمی‌توانیم آن‌را نادیده بگیریم، اما کنترول آن ممکن است. در هنگام اختلاف از هر نوع برخورد عاطفی و احساساتی خودداری نماییم و به صدای عقل، منطق و علم گوش بدهیم. در هنگام اختلاف، بهترین گزینه برخورد علمی با موضوعات اختلافی است.

۵- دوری از تهمت و تکفیر:

آن‌چه شوربختانه در خیلی از اختلافات دیده می‌شود، اتهام و تکفیر است. طرف‌های که باهم اختلاف دارند، دست به تکفیر یک‌دیگر می‌زنند و به هم‌دیگر اتهام می‌بندند. برای این‌که اختلاف مفید باشد، باید از تکفیر دست کشید و اتهامات را را کناره ریخت. در هنگام اختلاف، تکفیر و تهمت دردی را دوا نمی‌کند و دامنه‌ی جدال را گسترده‌تر می‌سازد و میان دو طرف بدبینی ایجاد می‌کند.

نوشته های مرتبط :