پشتون خوب و پشتون بد کیست؟

دسته: تحلیل
نویسنده: ضیا ضیایی
2026/03/30
12:40 ب.ظ
بازدید: 20

پایگاه خبری تحلیلی روایت : در روزگاری که افغانستان بیش از هر زمان دیگر به همبستگی ملی و احترام متقابل نیاز دارد، طرح مباحث تفرقه‌برانگیز و اهانت‌آمیز نه‌تنها کمکی به حل بحران‌ها نمی‌کند، بلکه شکاف‌های اجتماعی را عمیق‌تر می‌سازد. سخنان اخیر قاری عیسی محمدی علیه فوزیه کوفی، بار دیگر بحثی را میان کاربران فارسی زبان کشور داغ نموده که پشتون ها «اکثرا» چه از نوع طالب و غیر طالب، دارای افکار بدوی هستند. اما پرسش این است که معیار «خوب» و «بد» بودن در یک جامعه چیست؟ آیا تعلق قومی تعیین‌کننده است یا نوع اندیشه و رفتار افراد؟

در روزگاری که افغانستان بیش از هر زمان دیگر به همبستگی ملی و احترام متقابل نیاز دارد، طرح مباحث تفرقه‌برانگیز و اهانت‌آمیز نه‌تنها کمکی به حل بحران‌ها نمی‌کند، بلکه شکاف‌های اجتماعی را عمیق‌تر می‌سازد. سخنان اخیر قاری عیسی محمدی علیه فوزیه کوفی، بار دیگر بحثی را میان کاربران فارسی زبان کشور داغ نموده که پشتون ها «اکثرا» چه از نوع طالب و غیر طالب، دارای افکار بدوی هستند. اما پرسش این است که معیار «خوب» و «بد» بودن در یک جامعه چیست؟ آیا تعلق قومی تعیین‌کننده است یا نوع اندیشه و رفتار افراد؟

۱. معیار قضاوت؛ قومیت یا انسانیت؟

یکی از خطاهای رایج در جوامع چندقومی، تعمیم رفتار یک فرد به کل یک قوم است. در حالی‌که تجربه تاریخی نشان می‌دهد در هر قوم، از جمله پشتون‌ها، هم انسان‌های فرهیخته و عدالت‌خواه وجود دارند و هم افرادی با دیدگاه‌های تندرو و قبیله‌محور. بنابراین، «پشتون خوب» یا «بد» مفهومی ذاتی نیست، بلکه وابسته به کردار، گفتار و نوع نگاه فرد به جامعه و انسان است. البته این را هیچ کسی منکر نیست که اکثریت مطلق طالبان پشتون هستند و حتی آنان که به طور علنی خود را طالب نمی گیرند، در مواردی زیاد افکار طالبانی دارند. یعنی تحمیل هویت افغانی، بحث زبان، مشارکت در قدرت، بحث دیورند و… دقیقا با طالبان یکی اند.

۲. نقد قبیله‌گرایی و افراط‌گرایی

آنچه باید مورد نقد قرار گیرد، نه یک قوم خاص، بلکه تفکر قبیله‌ای و افراطی است. چنین نگاهی، چه در میان پشتون‌ها باشد و چه در میان سایر اقوام، به حذف دیگران، نفی حقوق زنان و مشروعیت‌بخشی به خشونت می‌انجامد. قاری عیسی محمدی، صرف‌نظر از تعلق قومی‌اش، زمانی مورد نقد قرار می‌گیرد که به جای گفت‌وگوی سالم، به ادبیات توهین‌آمیز و تحقیر متوسل می‌شود. او در حالی که خود را مخالف طالبان جا زده است، اما افکار و گفتار او به آدرس سیاسیون فارسی زبان دقیقا مصداق رفتار طالبانی است.

۳. اهانت به زنان؛ خط قرمز جهانی

در هیچ جای دنیا اهانت و تهاجم کلامی به زنان قابل دفاع نیست. این یک اصل پذیرفته‌شده انسانی و حقوقی است. حملات لفظی به فوزیه کوفی، که از چهره‌های شناخته‌شده در دفاع از حقوق زنان افغانستان است، نه‌تنها یک فرد، بلکه ارزش‌های انسانی را هدف قرار می‌دهد. چنین رفتاری، فارغ از گوینده آن، محکوم است و نمی‌توان آن را با هیچ توجیه سیاسی یا فرهنگی پذیرفت.

فوزیه کوفی قطعا سیاست اش در مقاطع مختلف قابل نقد است، ولی این دلیل نمی شود که به او توهین شود.

۴. تناقض در رفتار و مواضع

قاری عیسی محمدی که در تغییر موضع دست بالایی دارد و گاهی طالب است و زمانی مخالف این گروه و عضو حبهه مقاومت به رهبری احمد مسعود، اکنون در کشوری مانند آلمان زندگی می‌کند؛ کشوری که حداقل روی کاغذ و بستر اجتماعی آن… نه حکومت راست افراطی آن؛ احترام به حقوق زنان در آن نهادینه شده است. این تناقض آشکار است که فردی در چنین فضایی زیست کند، اما همچنان به ادبیات زن‌ستیزانه و توهین‌آمیز ادامه دهد. این نشان می‌دهد که مشکل اصلی، نه جغرافیا، بلکه نوع نگرش و باورهای فردی است.

۵. مسئولیت اجتماعی و حقوقی

در هیچ جوامع به جز افغانستان توهین و آزار کلامی بی‌پاسخ نمی‌ماند. پیشنهاد طرح شکایت رسمی علیه چنین رفتارهایی، نه از سر انتقام، بلکه برای دفاع از کرامت انسانی باید انجام شود. قانون، در کشوری های دیگر، ابزار مهمی برای مهار رفتارهای افراطی و محافظت از حقوق افراد، به‌ویژه زنان، به شمار می‌رود.

۶. بازتعریف «خوب» و «بد» در جامعه

در نهایت، باید معیارهای خود را بازتعریف کنیم. «خوب» بودن به معنای احترام به انسان‌ها، پذیرش تنوع و دفاع از حقوق دیگران است. «بد» بودن نیز در تحقیر، نفرت‌پراکنی و پایمال‌کردن کرامت انسانی معنا می‌یابد. این معیارها مرز قومی نمی‌شناسند. یک پشتون، تاجیک، هزاره یا ازبک می‌تواند خوب یا بد باشد؛ آنچه تعیین‌کننده است، نوع اندیشه و رفتار اوست.

خلاصه مطلب این که؛ جامعه افغانستان بیش از هر زمان نیازمند عبور از کلیشه‌های قومی و تمرکز بر ارزش‌های مشترک انسانی است. قاری عیسی محمدی قطعا دارای افکار افراطی است که متاسفانه بیشتر در بین جوامع پشتون ما نهادینه است. اما با این حال نقد افراد باید بر اساس عملکردشان باشد، نه هویت قومی‌شان. تنها با چنین رویکردی می‌توان به سوی جامعه‌ای عادلانه، برابر و عاری از نفرت حرکت کرد؛ جامعه‌ای که در آن، «خوب» و «بد» نه بر اساس قومیت، بلکه بر پایه انسانیت تعریف می‌شود.

نوشته های مرتبط :