در سالهای اخیر، تنشها میان ایران و آمریکا بهویژه در دوره ریاستجمهوری دونالد ترامپ، به یکی از مهمترین و پیچیدهترین معضلات ژئوپلیتیکی منطقه تبدیل شده است. اما اتفاق قابل توجه در تحولات اخیر این است که کشورهای منطقه، برای اولین بار در یک اقدام بیسابقه، موضع ایران را بهصورت آشکار حمایت کرده و سیاستهای زورگویانه آمریکا، بهویژه زیر نظر ترامپ را محکوم کردهاند. این تغییر رویکرد، حامل پیامها و دلایل مهمی است که در این تحلیل به بررسی آنها میپردازیم.
پیشینه تنشها و تغییر رویکرد منطقهای
از زمان خروج یکجانبه آمریکا از توافق هستهای ایران (برجام) در سال ۲۰۱۸ و تشدید تحریمها و فشارهای نظامی علیه تهران، روابط تهران و واشنگتن وارد مرحلهای بحرانی شد. آمریکا تلاش کرد با استفاده از سیاست فشار حداکثری، ایران را وادار به عقبنشینی در برنامه هستهای و نفوذ منطقهای خود کند. در این میان، کشورهای منطقه معمولاً موضعی محتاطانه داشتند یا سعی میکردند از هرگونه آشکارسازی حمایت از طرفین پرهیز کنند تا منافع خود را حفظ کنند.
اما طی ماههای اخیر، با افزایش حملات و تهدیدهای آمریکا علیه ایران، بهخصوص پس از برخی اقدامات نظامی و اظهارات تحریکآمیز دونالد ترامپ، کشورهای منطقه بهتدریج موضع خود را شفافتر کردند. اینبار، برخلاف گذشته، کشورها به طور علنی حمایت خود را از ایران اعلام کردند و رفتارهای آمریکا را به عنوان عامل تنش و ناامنی در منطقه محکوم نمودند.
دلایل موج حمایت کشورهای منطقه از ایران
احساس تهدید مشترک و حفظ ثبات منطقهای
کشورهای منطقه به این نتیجه رسیدهاند که سیاستهای فشار و تهدید آمریکا، نه تنها منافع ایران را هدف قرار داده، بلکه موجب افزایش ناامنی و بیثباتی در کل منطقه شده است. آنان دریافتهاند که تشدید تنش میان تهران و واشنگتن، میتواند دامنه بحرانها را به تمام منطقه گسترش دهد و به ضرر تمام کشورهای همسایه باشد. از این رو، حفظ ثبات و امنیت منطقه، آنها را به سمت حمایت از ایران سوق داده است.
مخالفت با مداخلات خارجی و سیاستهای یکجانبه آمریکا
یکی از اصول مهم سیاست منطقهای کشورهای خاورمیانه، احترام به حاکمیت ملی و مخالفت با دخالتهای خارجی است. آمریکا در سالهای گذشته به بهانههای مختلف در امور داخلی کشورها مداخله کرده است و این موضوع به مخالفت گسترده منطقهای دامن زده است. حمایت از ایران، در واقع، پیامی به واشنگتن و دیگر قدرتهای جهانی است که بازیگری یکجانبه و زورگویانه را نمیپذیرند.
همگرایی سیاسی و ایدئولوژیک با ایران
ایران به عنوان کشوری با قدرت نظامی، سیاسی و اقتصادی قابل توجه در منطقه، طی سالها روابط مستحکمی با بسیاری از کشورهای همسایه داشته است. حمایت این کشورها، نشاندهنده همگرایی ایدئولوژیک، دینی و سیاسی است که در برابر سیاستهای آمریکا شکل گرفته و به یک جبهه مقاومتی در برابر فشارها تبدیل شده است.
پیامدهای اقتصادی و امنیتی تحریمها بر منطقه
تحریمهای آمریکا علیه ایران نه تنها اقتصاد ایران را هدف قرار داده، بلکه بر اقتصاد و ثبات کشورهای منطقه نیز تأثیرگذار بوده است. به همین دلیل، کشورها تمایل دارند با کاهش فشارها و تعامل سازنده با ایران، فضای اقتصادی و امنیتی بهتری ایجاد کنند که به نفع تمامی اعضای منطقه باشد.
اهمیت موج حمایت منطقهای برای آینده روابط ایران و آمریکا
این موج حمایت منطقهای، پیامدهای مهمی برای روند تنشها میان ایران و آمریکا دارد. نخست آنکه، نشان میدهد ایران تنها نیست و حمایت قابل توجهی از سوی همسایگان خود دارد که میتواند به عنوان یک قدرت منطقهای، از موقعیت خود در مذاکرات و تعاملات سیاسی استفاده کند. دوم، این حمایتها میتواند واشنگتن را وادار کند تا در سیاستهای خود تجدید نظر کرده و رویکردی منطقیتر و دیپلماتیکتر در قبال ایران اتخاذ نماید.
همچنین، همبستگی کشورهای منطقه حول محور ایران، میتواند به شکلگیری بلوکهای منطقهای جدید و افزایش نفوذ ایران در منطقه منجر شود که این خود عاملی بازدارنده در برابر سیاستهای فشار و تهدید آمریکا خواهد بود.
پایان سخن؛
حمایت بیسابقه کشورهای منطقه از ایران در تقابل با زورگوییهای آمریکا، نشانهای مهم از تغییر معادلات ژئوپلیتیکی در خاورمیانه است. این تحولات نشان میدهد که منطقه به دنبال حفظ ثبات و امنیت پایدار است و سیاستهای یکجانبه و مداخلهجویانه واشنگتن را نمیپذیرد. این موج حمایت، فرصتی برای دیپلماسی و گفتگوهای سازنده در منطقه فراهم میکند و میتواند مسیر تازهای را در روابط ایران و آمریکا و همچنین در کل منطقه شکل دهد.
در نهایت، این تحول تأکید میکند که صلح و امنیت پایدار تنها از طریق همکاری منطقهای و احترام متقابل قابل دستیابی است و زورگویی هیچ جایگاهی در معادلات آینده منطقه ندارد.
