آیا طالبان «افغان ملتی» می‌اندیشند؟

دسته: تحلیل
نویسنده: حکیم حکمت
2026/01/26
10:36 ق.ظ
بازدید: 23

پایگاه خبری تحلیلی روایت : چند روز پیش، انوارالحق احدی، وزیر مالیه پیشین افغانستان، در گفت‌وگویی مدعی شد که بیش از ۹۰ درصد پشتون‌ها – اعم از لیبرال، کمونیست و ملا – مانند حزب «افغان ملت» فکر می‌کنند و به آموزه‌های این حزب باور دارند.حزب «افغان ملت» افغانستان را یک دولت ملی پشتونی می‌داند که باید در رأس آن یک پشتون قرار گیرد و نمادهای ملی نیز برگرفته از فرهنگ قوم پشتون باشد. با این حال، این حزب نماینده تنها یک اقلیت کوچک در میان پشتون‌هاست و نمی‌توان آن را ملاک افکار اکثریت جامعه پشتون دانست.

چند روز پیش، انوارالحق احدی، وزیر مالیه پیشین افغانستان، در گفت‌وگویی مدعی شد که بیش از ۹۰ درصد پشتون‌ها – اعم از لیبرال، کمونیست و ملا – مانند حزب «افغان ملت» فکر می‌کنند و به آموزه‌های این حزب باور دارند.

حزب «افغان ملت» افغانستان را یک دولت ملی پشتونی می‌داند که باید در رأس آن یک پشتون قرار گیرد و نمادهای ملی نیز برگرفته از فرهنگ قوم پشتون باشد. با این حال، این حزب نماینده تنها یک اقلیت کوچک در میان پشتون‌هاست و نمی‌توان آن را ملاک افکار اکثریت جامعه پشتون دانست.

در مقابل، طالبان نیز بدون شک گروهی قوم‌گرا هستند، اما باور ندارند که به آموزه‌های حزب «افغان ملت» پایبند باشند. کسانی که چنین ادعایی می‌کنند یا از ماهیت اختلاف طالبان با ملی‌گرایان پشتون بی‌خبرند و یا مانند انوارالحق احدی، به دنبال تبلیغ برای حزب خود هستند.

نمونه بارز تفاوت فکری طالبان و ملی‌گرایان، مخالفت طالبان با پرچم سه‌رنگ افغانستان است. این مخالفت صرفاً یک انتخاب سیاسی یا سلیقه‌ای نیست؛ بلکه ریشه در دیدگاه‌های عمیق و بنیادین طالبان نسبت به مفهوم دولت و ملت دارد. بسیاری از پشتون‌های شهرنشین پرچم سه‌رنگ را نماد وحدت و هویت ملی افغانستان می‌دانند و همین اختلاف باعث شده است که نتوانند با طالبان احساس نزدیکی یا همدلی کنند.

برای درک بهتر این موضوع، باید دو جریان فکری مهم در میان پشتون‌ها در تاریخ معاصر را بررسی کنیم: ملی‌گرایان و اسلام‌گرایان.

ملی‌گرایان افغانستان را به‌عنوان یک دولت-ملت مستقل می‌خواهند؛ کشوری با پرچم، سرود ملی، قانون اساسی، ارتش، ادارات مدرن و ساختار سیاسی مشخص. این گروه غالباً طرفدار مدرنیته، آموزش دختران و حضور فعال افغانستان در جامعه جهانی هستند.

در مقابل، اسلام‌گرایان – از جمله طالبان – افغانستان را نه به‌عنوان یک دولت-ملت، بلکه بخشی از امت بزرگ اسلامی می‌دانند؛ امتی بدون مرز که باید تحت حاکمیت یک خلیفه واحد اداره شود. در نگاه آن‌ها، افغانستان باید به‌صورت یک امارت دینی اداره شود؛ نه بر اساس قانون اساسی ملی، بلکه با شریعت.

ریشه این دیدگاه به دوران رقابت صفویان و عثمانی‌ها بازمی‌گردد، زمانی که افغانستان خود را به‌عنوان یک امارت سنی در جبهه عثمانی‌ها می‌دید. تلاش‌های امیر امان‌الله خان برای مدرن‌سازی و ایجاد دولت-ملت، نمادهایی چون پرچم سه‌رنگ را به همراه داشت که افغانستان را به‌سوی هویت ملی و مدرن سوق می‌داد.

طالبان به‌خوبی می‌دانند که پذیرش پرچم سه‌رنگ به معنای پذیرش اصل دولت-ملت و کنار گذاشتن مفهوم امارت است؛ چیزی که بنیان فکری و مشروعیت ایدئولوژیک آن‌ها را به چالش می‌کشد. به همین دلیل مخالفت آن‌ها با این پرچم ریشه‌ای و آگاهانه است و بعید به نظر می‌رسد در آینده نزدیک پرچم سه‌رنگ را به رسمیت بشناسند، زیرا چنین کاری فلسفه وجودی آن‌ها را تهدید می‌کند.

در نهایت، کسانی که تصور می‌کنند طالبان مانند حزب «افغان ملت» فکر می‌کنند، در واقع خودشان با پذیرش طالبان به اصول و باورهای این گروه نزدیک می‌شوند، نه اینکه طالبان به تفکرات «افغان ملت» گرایش پیدا کنند. طالبان همان‌قدر که با سایر اقوام مخالفت دارند، با ملی‌گرایان پشتون نیز اختلاف و دشمنی دارند.

نوشته های مرتبط :