از توهم تا واقعیت: چرا اقتصاد، مسئله اصلی افغانستان است؟

دسته: تحلیل
نویسنده: شفیع احمد کوهستانی
2026/01/02
2:40 ب.ظ
بازدید: 18

پایگاه خبری تحلیلی روایت : افغانستان کشوری که با منابع طبعیی وافر، موقعیت ژئوپولتیک و نیروی انسانی جوان در منجلاب توسعه نیافتگی گیر کرده است، در تعریف مسئله ملی در توهم به سر می برد. کشوری که تعداد قابل توجه از جمعیت آن در زیر خط فقر، میلیون ها جوان آن مهاجر اقتصادی در کشور های همسایه، زیر ساخت های اقتصادی فلج، تولید ناخالص داخلی به شدت پایین و رشد جمعیتی بالا، اما قشر به ظاهر نخبه آن مسئله ملی کشور خود را اقتصادی( عینی) تعریف نمی کنند. کشوری که اقتصاد ورشکسته اش زمین حاصل خیزی شده بر کشت انواع تفرقه بین اقوام و مذاهب آن، به ظاهر اندیشمندان و روشنفکرانی دارد که کمتر به این علل بیماری کشور خود پرداخته اند و بیشتر مواردی را به عنوان عامل بیماری معرفی می کنند که به اساس تجارب توسعه جهانی پیامدی های آن بیماری محسوب می شوند. افغانستان که سالها جنگ و بی ثباتی را در چارچوب سیاست های استعماری تجربه کرده همیشه بازار گرمی بوده بر دلالان قدرت که با شعار های قومی، زبانی، مذهبی و سمتی در پی رسیدن به آن بوده اند، در افغانستان کمتر زمینه بروز نخبگانی در سطح جامعه و دولت فراهم شده که علل و عامل اصلی وضعیت اسفناک آنرا شناسایی و مطرح کنند. آن عللی که همواره کشور را در چرخه معیوب جنگ و ثبات قرار داده، امان از مردم آن ربوده، جوانان آنرا نسل اندر نسل محتاج و کارگر دیگران ساخته است را چاره اندیشی کنند. امروز که بیش از چهار دهه از چرخه معیوب توسعه نیافتگی کشور می گذرد معلوم می شود که هنوز که هنوز است کشور در مسیر تحقق سیاست های استعماری عقب نگهداشت حرکت می کند و چه بسا به ظاهر روشنفکرانی که با توهم این مسیر را هموار تر می کنند و با صدای بلند و بازار پسند شان، کشور را در لنجنزار بدبختی و عقب ماندگی فروتر می کنند.

افغانستان کشوری که با منابع طبعیی وافر، موقعیت ژئوپولتیک و نیروی انسانی جوان در منجلاب توسعه نیافتگی گیر کرده است، در تعریف مسئله ملی در توهم به سر می برد. کشوری که تعداد قابل توجه از جمعیت آن در زیر خط فقر، میلیون ها جوان آن مهاجر اقتصادی در کشور های همسایه، زیر ساخت های اقتصادی فلج، تولید ناخالص داخلی به شدت پایین و رشد جمعیتی بالا، اما قشر به ظاهر نخبه آن مسئله ملی کشور خود را اقتصادی( عینی) تعریف نمی کنند. کشوری که اقتصاد ورشکسته اش زمین حاصل خیزی شده بر کشت انواع تفرقه بین اقوام و مذاهب آن، به ظاهر اندیشمندان و روشنفکرانی دارد که کمتر به این علل بیماری کشور خود پرداخته اند و بیشتر مواردی را به عنوان عامل بیماری معرفی می کنند که به اساس تجارب توسعه جهانی پیامدی های آن بیماری محسوب می شوند. افغانستان که سالها جنگ و بی ثباتی را در چارچوب سیاست های استعماری تجربه کرده همیشه بازار گرمی بوده بر دلالان قدرت که با شعار های قومی، زبانی، مذهبی و سمتی در پی رسیدن به آن بوده اند، در افغانستان کمتر زمینه بروز نخبگانی در سطح جامعه و دولت فراهم شده که علل و عامل اصلی وضعیت اسفناک آنرا شناسایی و مطرح کنند. آن عللی که همواره کشور را در چرخه معیوب جنگ و ثبات قرار داده، امان از مردم آن ربوده، جوانان آنرا نسل اندر نسل محتاج و کارگر دیگران ساخته است را چاره اندیشی کنند. امروز که بیش از چهار دهه از چرخه معیوب توسعه نیافتگی کشور می گذرد معلوم می شود که هنوز که هنوز است کشور در مسیر تحقق سیاست های استعماری عقب نگهداشت حرکت می کند و چه بسا به ظاهر روشنفکرانی که با توهم این مسیر را هموار تر می کنند و با صدای بلند و بازار پسند شان، کشور را در لنجنزار بدبختی و عقب ماندگی فروتر می کنند.

آن عامل اصلی که همواره به عنوان پیامد و یا معلول سایر عوامل پنداشته شده همانا ضعف اقتصادی و یا اقتصاد ورشکسته است. همان عاملی که دولت ها را محتاج کمک های خارجی، جوانان را کارگر دیگران، پدران را شرمنده فرزندان و رفاه و آسایش را خیال موهوم برای مردم مبدل ساخته است. آنچه را که اغلب بجای آن به عنوان مسئله ملی مطرح می کنند در بزرگترین و انتزاعی ترین تعریف آن همانا توسعه سیاسی(دموکراسی، مشارکت سیاسی و انواع آزادی) است در حالیکه تجربه سایر کشور ها نشان داده است که هیچ کشوری با اقتصاد ضعیف و وابسته نتوانسته به توسعه سیاسی دست پیدا کند، هیچ کشور را نمی توان در جهان امروز و گذشته پیدا کرد که به توسعه سیاسی رسیده باشد اما دارای اقتصاد ضعیف و وابسته بوده باشد، توسعه اقتصادی چه در شرق و چه در غرب پیش شرط توسعه سیاسی است. جامعه افغانستان که سنتی و مذهبی است، توسعه سیاسی بیشتر از آن که نتیجه تلاش و پویایی جامعه باشد، سوغاتی است که تکنوکرات های غربی در سال 2001 در هواپیما های نظامی با هدف دولت و ملت سازی با خود آوردند. توسعه سیاسی که مرهون رشد سرمایه داری در غرب بوده است در کشور ما که نه سرمایه وجود دارد و نه سرمایه گذاری بیشتر از آن که به رفاه و آسایش جامعه کمک کند، باعث شکل گیری فیودال های سیاسی و اقتصادی می شود که مردم را برده و اسیر خواسته های خود می سازند. بیست سال تجربه جمهوریت در افغانستان که به ظهور شبکه ها و مافیا های قدرت و ثروت در جامعه انجامیده بود مثال خوبی بر بیان صحت این موضوع است. جوامعی که به طور تدریجی و خود محور به توسعه سیاسی نرسند، این توسعه بیشتر از آن که برای جامعه مزیت باشد تهدیدی است بر آزادی آن جامعه به معنی واقعی کلمه. آنچه که شهرهای ما را پر از دستفروشان لنگ یک لقمه نان ساخته نبود دموکراسی نیست بیکاری است، آنچه که مادران سرزمین مانرا در حسرت دیدار فرزندان مهاجر شان قرار داده، نبود آزادی نیست فقر است، آنچه که باعث شده اکثریت مهاجرین ما در کشور های همسایه در بدترین وضعیت مالی و اجتماعی بسر ببرند تنها تهدید امنیتی نیست ترس از گرسنگی در وطن است، آنچه که باعث بغض گلوی جوانان ما جلوی دوربین های رسانه ها شده، بسته بودن پارلمان نیست، بی سرنوشتی و بی پولی است. اگر شما در کوچه ها، در وسط شهر، در خانه و یا در خفا از مردم و جوانان افغانستان بپرسید که شما چی میخواهید به چه نیاز دارید نزدیک به اتفاق شان به صراحت با گلوی بغض دار میگویند کار میخواهیم نه آرمان های دموکراتیک. این واقعیت اصلی افغانستان و این مسئله کارد به گلوی رسیده کشور است که اندیشمندان و روشنفکران مکروفون به دست ما آنرا معلول سایر عوامل میدانند و یا توجه نمی کنند. افغانستان امروزی که ناتوان از آسایش سطحی شهروندان سی الی چهل میلیونی خود است چند سال دیگر که این جمعیت افزایش پیدا کند و اقتصادش ضعیف مانده باشد آیا محتاج تر و ضعیف تر نخواهد شد؟ رسالت جوانان و روشنفکران افغانستان چیست؟ مبارزه برای تحقق دموکراسی و یا اندیشدن برای بیرون شدن از مهلکه فقر و بیکاری؟ کسانی که زمستان ها در شهر کابل و سایر شهر های افغانستان خصوصا نزدیک شب قدم زده باشند میدانند که مسئله اصلی کشور چیست مشروط بر اینکه عینک های شان لنز رنگی نداشته باشد. در کل آنچه از پاراگراف های قبلی میخواهم بیان کنم این است که چرا مسئله ملی بین آحاد مردم و نخبگان میکروفون به دست این قدر تفاوت وجود دارد، مردم و کشور از مسئله عینی( اقتصاد) رنج میبرند اما نخبگان ما با وجود اینکه از این مسئله خود شان هم متضرر هستند، مسئله کشور را بیشتر ذهنی و انتزاعی تعریف می کنند؟

همچنین بخوانید: برنامه جهانی غذا : افغانستان در میان ۲۲ کشور با ناامنی خوراکی است

برای افغانستان بازسازی اقتصادی از هر امر مهم دیگری کرده مهم تر است و نیاز است که همه اقشار جامعه و دولت، دست به دست هم داده در شکوفایی اقتصادی کشور تلاش کنیم. این بدین معنی نیست که توسعه سیاسی مهم نیست یا کم اهمیت است بلکه به معنی امکان پذیر ساختن رسیدن به توسعه و بیرون ساختن کشور از چرخه معیوب عقب ماندگی است. تمام ابعاد توسعه، سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و یا فرهنگی در امر توسعه پایدار جامعه و کشور نقش اساسی دارد و بدون حتی یکی از ابعاد آن نمی شود جامع ای را به معنی واقعی کلمه توسعه یافته توصیف کرد. روشنفکران و نخبگان افغانستان با عینک علیت همراه با نگاه به تجربه سایر کشور ها گذار یافته از وضعیت فعلی ما، مختصات جامعه و محدویت های کشور، مسئله ملی کشور را تعریف کنند نه با عینک های غبار آلود و تک بعد نگر در چارچوب سایلو های فکری شان . کسانی که بازار ثروت و قدرت شان با مطرح ساختن مواردی کم اهمیت تر گره خورده است، منافع شان در ضعف مردم است، از درد و رنج ملت و جوانان آن احساسی و ادارکی ندارند هرگز نمی خواهند مسئله اصلی کشور را آنچه که است بیان کنند بلکه آنچه میخواهند و به صلاح شان است بیان می کنند برجسته می سازند و با حرف های شیرین و بلبل گونه خود مردم شکم گرسنه مانرا فریب میدهند. پس از دهه‌ها تجربه‌ی تلخ، اینک زمان آن فرا رسیده که آینه را روبروی چهره‌ی واقعیت‌مان بگیریم. افغانستان نه با شعارهای انتزاعی که با دستان پر از کار و چرخه‌های اقتصادی پویا ساخته خواهد شد. آنچه مردم ما را در کوچه‌های سرد و در مرزهای غربت می‌فشارد، نداشتن صندوق رأی نیست؛ نداشتن نان و نوایی است که کرامت انسانی‌شان را پاس بدارد. ما به نخبگانی نیاز داریم که جرأت داشته باشند این زخم کهنه را به نام اصلی‌اش صدا بزنند: **اقتصاد ورشکسته**. همه‌ی ابعاد توسعه، زمانی پایدار و راستین خواهند بود که بر بستر یک اقتصاد ملیِ خوداتکا و مردمی رشد کنند. مسیر نجات از این چرخه‌ی معیوب، نه در تقلید کورکورانه از الگوهای وارداتی، که در اولویت‌دادن به تولید، اشتغال و رفاه ملموس نهفته است. این، تنها راهی است که می‌تواند جوانان ما را از مرزها بازگرداند، امید را به خانه‌ها بازآورد و سرانجام، بنایی محکم برای هرگونه تحول سیاسیِ آزادانه و اصیل فراهم آورد.

همچنین بخوانید: ازبیکستان: جامعه جهانی افغانستان را فراموش کرده است

جمع بندی:

توسعه‌ی اقتصادی، تنها یک گزینه نیست؛ تنها راه عملی برای شکستن زنجیره‌ی شوم فقر، جنگ و مهاجرت است. این، ندایی است که از ژرفای جامعه برمی‌خیزد. وقت آن است که این ندا را نه به عنوان “معلول”، که به عنوان “علتِ” ریشه‌ای همه‌ی دردهایمان بپذیریم و تمام همّ و همتمان را مصروف پاسخ به این فریاد تاریخی کنیم. آینده‌ی افغانستان را نه در هواپیماهای کمک‌رسان، که در کارگاه‌ها، مزرعه‌ها و نیروی خلاق جوانانش باید جستجو کرد. پس از دهه‌ها تجربه‌ی تلخ، اینک زمان آن فرا رسیده که آینه را روبروی چهره‌ی واقعیت‌مان بگیریم. افغانستان نه با شعارهای انتزاعی که با دستان پر از کار و چرخه‌های اقتصادی پویا ساخته خواهد شد. آنچه مردم ما را در کوچه‌های سرد و در مرزهای غربت می‌فشارد، نداشتن صندوق رأی نیست؛ نداشتن نان و نوایی است که کرامت انسانی‌شان را پاس بدارد. ما به نخبگانی نیاز داریم که جرأت داشته باشند این زخم کهنه را به نام اصلی‌اش صدا بزنند: اقتصاد ورشکسته. همه‌ی ابعاد توسعه، زمانی پایدار و راستین خواهند بود که بر بستر یک اقتصاد ملیِ خوداتکا و مردمی رشد کنند. مسیر نجات از این چرخه‌ی معیوب، نه در تقلید کورکورانه از الگوهای وارداتی، که در اولویت‌دادن به تولید، اشتغال و رفاه ملموس نهفته است. این، تنها راهی است که می‌تواند جوانان ما را از مرزها بازگرداند، امید را به خانه‌ها بازآورد و سرانجام، بنایی محکم برای هرگونه تحول سیاسیِ آزادانه و اصیل فراهم آورد.

نوشته های مرتبط :