تقی‌آبادی: لهجه افغانستانی به‌طور سیستماتیک فرودست‌سازی شده است

دسته: اخبار فضای مجازی
نویسنده: تحریریه روایت
1404/09/27
11:31 ق.ظ
بازدید: 10

پایگاه خبری تحلیلی روایت : دکتر مسعود تقی‌آبادی، استاد دانشگاه و پژوهشگر مطالعات فرهنگی، در نشست «هویت و لهجه؛ چرا از لهجه‌مان خجالت می‌کشیم؟» که در دانشگاه فردوسی مشهد برگزار شد، با نگاهی اجتماعی و گفتمانی به پدیده «شرم از لهجه» پرداخت و آن را حاصل سازوکارهای قدرت، رسانه و مرکزگرایی زبانی دانست.وی با تأکید بر اینکه فرهنگ ایران، افغانستان، تاجیکستان و ازبکستان در بنیان، فرهنگی مشترک است، گفت: مرزبندی‌های هویت ملی موجب فاصله‌گرفتن جوامع فارسی‌زبان از یکدیگر شده‌اند، در حالی که زبان می‌تواند مهم‌ترین عامل پیوند و همبستگی میان آن‌ها باشد. به گفته او، لهجه تنها تفاوتی در شیوه ادای واژگان است که تجربه زیسته، تاریخ و زیست‌جهان اجتماعی افراد را بازتاب می‌دهد.

دکتر مسعود تقی‌آبادی، استاد دانشگاه و پژوهشگر مطالعات فرهنگی، در نشست «هویت و لهجه؛ چرا از لهجه‌مان خجالت می‌کشیم؟» که در دانشگاه فردوسی مشهد برگزار شد، با نگاهی اجتماعی و گفتمانی به پدیده «شرم از لهجه» پرداخت و آن را حاصل سازوکارهای قدرت، رسانه و مرکزگرایی زبانی دانست.

وی با تأکید بر اینکه فرهنگ ایران، افغانستان، تاجیکستان و ازبکستان در بنیان، فرهنگی مشترک است، گفت: مرزبندی‌های هویت ملی موجب فاصله‌گرفتن جوامع فارسی‌زبان از یکدیگر شده‌اند، در حالی که زبان می‌تواند مهم‌ترین عامل پیوند و همبستگی میان آن‌ها باشد. به گفته او، لهجه تنها تفاوتی در شیوه ادای واژگان است که تجربه زیسته، تاریخ و زیست‌جهان اجتماعی افراد را بازتاب می‌دهد.

تقی‌آبادی لهجه و هویت را اموری ذاتی و گریزناپذیر توصیف کرد و افزود: «لهجه مانند اثر انگشت است؛ بخشی از ژن فرهنگی ماست، اما در نگاه مسلط اجتماعی به امری شرم‌آور تبدیل شده است.» او توضیح داد که این نگاه منفی به شکل‌گیری «سکوت زبانی» و تلاش برای شبیه‌سازی لهجه با لهجه مسلط، به‌ویژه لهجه معیار تهرانی، منجر می‌شود.

این پژوهشگر حوزه مطالعات فرهنگی با اشاره به پیامدهای روانی این فرایند تصریح کرد: «شرم از لهجه فقط یک مسئله زبانی نیست، بلکه نشانه گسست میان هویت زیسته فرد و تصویری است که او می‌کوشد در جامعه میزبان از خود بسازد.» به گفته او، این گسست می‌تواند به تعارض درونی و فرسایش روانی، به‌خصوص در میان مهاجران، بینجامد.

تقی‌آبادی نقش رسانه‌ها و گفتمان‌های مسلط را در بازتولید این وضعیت بسیار مؤثر دانست و گفت: کلیشه‌ها و تصاویر منفی از جامعه افغانستان، که در ناخودآگاه جمعی بازتولید شده‌اند، به تداوم شرم از لهجه دامن می‌زنند. او افزود که در چنین شرایطی، زبان از یک ابزار ارتباطی ساده فراتر رفته و به ابزاری برای اعمال قدرت، برچسب‌زنی و ایجاد مناسبات فرادست و فرودست تبدیل می‌شود.

همچنین بخوانید: تاجیکستان ده‌ها پایگاه در مرز با افغانستان ایجاد کرده‌ است

وی با انتقاد از مرکزگرایی زبانی تأکید کرد: «لهجه ذاتاً امری خنثی است، اما لهجه افغانستانی به‌طور سیستماتیک با برچسب فرودستی مواجه شده است.» به گفته او، در این فضا لهجه به سرمایه‌ای نمادین بدل می‌شود و شبیه‌سازی زبانی به ابزاری برای دستیابی به پذیرش اجتماعی و فرصت‌های شغلی بهتر تبدیل می‌گردد.

این استاد دانشگاه در پایان خاطرنشان کرد که مقابله با فرودست‌سازی لهجه‌ها نیازمند اصلاح گفتمان‌های رسانه‌ای، بازاندیشی در نگاه‌های مرکزگرا و پذیرش تنوع زبانی به‌عنوان بخشی از هویت فرهنگی مشترک فارسی‌زبانان است.

نوشته های مرتبط :