خطاب به نخبگان، شاعران و فرهنگیان افغانستان

دسته: تحلیل
نویسنده: محمد غزالی
1404/09/02
10:06 ق.ظ
بازدید: 9

پایگاه خبری تحلیلی روایت : شما که پاسداران حافظه جمعی این سرزمینید؛ شما که واژه را از دل آتش، جنگ، مهاجرت، و خاکستر عبور داده‌اید و آن را به چراغی برای نسل‌ها تبدیل کرده‌اید؛ شما که شعر و فرهنگ را نه از رفاه، بلکه از میان سختی‌ها، از میان داغ‌ها، از دل خاموش‌ترین شب‌های وطن بیرون کشیده‌اید سخنی از سر فروتنی و دعوت با شماست، سخنی برای یادآوری رسالتی که امروز بیش از هر زمان دیگر بر دوش شماست. ما شما و همه آنان که دل در گرو فرهنگ دارند نباید نزد مردم برویم و چنین بگوییم: آمده‌ایم تا شما را زیر بال و پر بگیریم، به شما کمک کنیم، فقیرنوازی کنیم، یا علم خویش را به شما بیاموزیم و کمبود فرهنگ و نادانی‌تان را به‌رخ‌تان بکشیم.

شما که پاسداران حافظه جمعی این سرزمینید؛ شما که واژه را از دل آتش، جنگ، مهاجرت، و خاکستر عبور داده‌اید و آن را به چراغی برای نسل‌ها تبدیل کرده‌اید؛ شما که شعر و فرهنگ را نه از رفاه، بلکه از میان سختی‌ها، از میان داغ‌ها، از دل خاموش‌ترین شب‌های وطن بیرون کشیده‌اید سخنی از سر فروتنی و دعوت با شماست، سخنی برای یادآوری رسالتی که امروز بیش از هر زمان دیگر بر دوش شماست. ما شما و همه آنان که دل در گرو فرهنگ دارند نباید نزد مردم برویم و چنین بگوییم: آمده‌ایم تا شما را زیر بال و پر بگیریم، به شما کمک کنیم، فقیرنوازی کنیم، یا علم خویش را به شما بیاموزیم و کمبود فرهنگ و نادانی‌تان را به‌رخ‌تان بکشیم.

این سخن، حتی اگر آمیخته با نیت خیر باشد، در جان مردم زخمی پنهان می‌گذارد؛ زیرا مردم این سرزمین ده‌ها نسل است که بار تاریخ، بار جنگ‌ها، بار فروپاشی‌ها و بار امیدهای سوخته را بر شانه‌های خویش حمل کرده‌اند، اما در عین حال توانسته‌اند عزت، استقلال، میهمان‌نوازی، صبر و فهم عمیق از زندگی را همچون گوهری در دل خود نگه‌دارند. افغانستان تنها سرزمینی جغرافیایی نیست؛ افغانستان مجموعه‌ای از روح‌هاست روح‌هایی که با کمترین امکانات، با دستان خالی اما با قلب‌هایی سرشار از ایمان و وقار، در برابر طوفان‌های بی‌پایان ایستاده‌اند. مردمی که در ویرانی‌ها خانه ساخته‌اند، در تاریکی‌ها چراغ افروخته‌اند، و در دوران خاموشی، شعر گفته‌اند و قصه حفظ کرده‌اند. آنانی که در میان آتش جنگ‌ها، نه تنها خود را، بلکه هویت و فرهنگ‌شان را نیز زنده نگه داشته‌اند. شما از همه بهتر می‌دانید که هرگاه به جمع مردم بازمی‌گردیم، باید با ذهنی پژوهنده، قلبی فروتن و نگاهی برابر قدم بگذاریم. زیرا در دل کوه‌های هندوکش، در کوچه‌های خاموش و گِلی روستاها، در چایخانه‌های ساده ولسوالی‌ها، در مراسم عروسی و سوگواری، در گفتگوهای آرام شبانه مردم، گنجینه‌هایی نهفته است که مرزهای کتاب و دانشگاه را درهم می‌شکند. در همان خانه‌های کوچک و سقف‌فروریخته، خردی هست که از نسل‌های دور مانده؛ در دعاهای مادران، در نصیحت‌های پدران، در لبخند کوچکی که کودکی مهاجر با همه رنج‌هایش هنوز از لب کم نمی‌کند. این‌ها درس‌های زندگی‌اند؛ درس‌هایی که تنها آموختنی نیستند، بلکه زیستنی ‌اند.

مردم افغانستان تنها نیازمند نجات نیستند؛ آنان شریک دانایی‌اند. شریک تجربه، شریک درد، شریک امید. آنان به جهان درس‌هایی داده‌اند که در هیچ جایی تدریس نمی‌شود: درس ایستادگی در برابر شکست‌های پی‌درپی، درس حفظ حرمت نان و آب حتی در زمان قحطی، درس وفاداری به خانواده و قبیله و محله، درس همسایه‌داری و درد را شریک شدن، درس اینکه چگونه در سخت‌ترین روزها، در دل اندوه نیز انسان بمانیم و حرمت دیگری را نگه داریم. و اگر قرار باشد کمکی صورت گیرد چه فرهنگی، چه اجتماعی، چه انسانی این کمک باید بر پایه احترام، گفت‌وگو، یادگیری دوطرفه، و شنیدن صدای واقعی مردم باشد؛ صدایی که سال‌ها زیر غبار جنگ، رسانه، سیاست و قدرت نادیده گرفته شده است. کمک زمانی شریف است که از هم‌ترازی بگذرد، نه از نگاه بالا به پایین و زمانی معنا دارد که به‌جای تحمیل همراهی باشد؛ به‌جای راه‌حل‌های دروغی، فهم عمیق از ریشه‌های درد باشد.

شما بهتر از هر کس می‌دانید: که ما نه راهنما هستیم، نه نجات‌دهنده، نه آموزگاران مطلق. ما تنها می‌توانیم دوستانی باشیم که به میان مردم می‌رویم تا هم یاد بدهیم و هم یاد بگیریم؛ تا هم داستان خود را بگوییم و هم پای شنیدن داستان دیگران بنشینیم. دانایی تنها در کتاب‌ها نیست؛ دانایی در چهره پرچین مادری‌ست که خانه و فرزند و امنیتش را از دست داده، اما هنوز می‌گوید: خدا بزرگ است. دانایی در دست‌های پینه‌بسته کارگری‌ست که برای نان حلال کیلومترها راه می‌رود. دانایی در دل دهقانی‌ست که با وجود سال‌ها خشکسالی، باز هم بذر امید می‌پاشد و می‌گوید: باز هم می‌روید. دانایی در شعرهایی‌ست که جوانی در تبعید می‌نویسد؛ در لالایی‌هایی‌ست که مادران پشتون و تاجیک و هزاره و ازبک و نورستانی زمزمه می‌کنند؛ در غم مشترکی‌ست که مرزهای قومی و زبانی را در هم می‌شکند و همه مردم را در یک رنج و در یک امید به‌هم گره می‌زند.

ای شاعران، نویسندگان، پژوهشگران و فرهنگ‌ورزان. قدرت شما قدرت قلم است قلمی که می‌تواند هم زخم را روایت کند، هم مرهم را. قلمی که می‌تواند مردم را به هم نزدیک کند یا از هم دور. قلمی که می‌تواند تاریکی را توضیح دهد یا چراغی در دل آن روشن کند. اگر شما با چنین نگاه فروتن، انسانی و برابر قدم بردارید، نه‌تنها فرهنگ ما زنده می‌ماند، بلکه قدرت بازسازی روح جمعی نیز در جامعه زنده خواهد شد. زیرا فرهنگ، زمانی که از دل مردم بیاید، نه‌تنها دوام می‌آورد، بلکه از دل هر تاریکی، نوری تازه می‌زاید نوری که از قلم شما، از دل شما، از نگاه شما آغاز می‌شود. شما می‌توانید کسانی باشید که میان مردم و فرهیختگان پل می‌زنند، میان رنج و امید آشتی می‌آفرینند، میان گذشته خونین و آینده روشن رابطه‌ای تازه ایجاد می‌کنند. اگر شما دستتان را در دست مردم بگذارید، اگر به خرد آن‌ها احترام بگذارید، اگر روایت‌هایشان را جدی بگیرید، اگر در برابر دردشان خم شوید اما در برابر امیدشان بایستید، آنگاه فرهنگ افغانستان نه فقط زنده خواهد ماند، بلکه از نو خواهد درخشید.

و این رسالتی‌ست که تنها از شما برمی‌آید: شما که چراغ‌داران شب‌های این وطنید، شما که صدای مردم را به واژه تبدیل می‌کنید، شما که می‌توانید از دل خاکستر، آتش تازه‌ای برپا کنید. روشنایی آینده، از دل قلم و دل شما آغاز می‌شود همان روشنایی‌ای که این سرزمین، بی‌صبرانه در انتظار آن است.

نوشته های مرتبط :