بگرام احیای استراتیژیک افغانستان یا تقابل با قدرت های شرق و شمال شرق؟

دسته: تحلیل
نویسنده: محمد عمر ابرار
1404/06/30
9:27 ق.ظ
بازدید: 25

پایگاه خبری تحلیلی روایت : افغانستان در طول سالیان دور حایلی میان قدرت های استعماری شرق و غرب بود. بعد از پایان جنگ جهانی و شروع جنگ سرد میان دو قدرت پایگاه نظامی بگرام در سال ۱۹۵۰ به همکاری قدرت سرخ ساخته شد. این پایگاه به دلیل ساحه وسیع و موقعیت استراتیژیک برای تضمین و تثبیت امینت و قدرت نیروهای اجنبی قابل اهمیت بوده است که از روس و امریکا به ترتیب تجربه حضور نظامی را داشته اند. چهار سال بعد از خروج امریکا از افغانستان، امریکا به صورت متواتر خواهان بازگشت و حضور در پایگاه نظامی بگرام است که دلیل حضور خود را نزدیکی به آزمایشگاه های هسته یی قدرت نو ظهور یعنی چین عنوان میکند. درین بحران اقتصادی سوال بزرگی در ا‌ذهان عامه وجود دارد که آیا حضور اجنبی‌ها پیامدهای گذشته همچو جنگ نا آرامی در پی خواهد داشت یا روزنه‌یی است برای بیرون شدن از بحران اقتصادی و احیای استراتیژیک منطقه‌ای؟!

افغانستان در طول سالیان دور حایلی میان قدرت های استعماری شرق و غرب بود. بعد از پایان جنگ جهانی و شروع جنگ سرد میان دو قدرت پایگاه نظامی بگرام در سال ۱۹۵۰ به همکاری قدرت سرخ ساخته شد. این پایگاه به دلیل ساحه وسیع و موقعیت استراتیژیک برای تضمین و تثبیت امینت و قدرت نیروهای اجنبی قابل اهمیت بوده است که از روس و امریکا به ترتیب تجربه حضور نظامی را داشته اند. چهار سال بعد از خروج امریکا از افغانستان، امریکا به صورت متواتر خواهان بازگشت و حضور در پایگاه نظامی بگرام است که دلیل حضور خود را نزدیکی به آزمایشگاه های هسته یی قدرت نو ظهور یعنی چین عنوان میکند. درین بحران اقتصادی سوال بزرگی در ا‌ذهان عامه وجود دارد که آیا حضور اجنبی‌ها پیامدهای گذشته همچو جنگ نا آرامی در پی خواهد داشت یا روزنه‌یی است برای بیرون شدن از بحران اقتصادی و احیای استراتیژیک منطقه‌ای؟!

دلایل و منافع حضور غرب:

یکی از دلایلی که امریکا را وادار به حضور دوباره در پایگاه بگرام میکند نزدیکی این پایگاه به شهرمهم چین (سین کیانگ) که احتمال موجویت ازمایشگاه هسته‌ای درآن است و امکان نظارت هوایی و جمع اوری اطلاعات برای امریکا در مقابل پکن را فراهم میکند. از طرف دیگر از دست دادن بگرام و خروج در سال ۲۰۲۱ به عنوان نشانه یی از شکست دیپلوماتیک و نظامی امریکا برای جهانیان عنوان شد که حضور دوباره آنها در بگرام نمایان گر نقش پیشرو راهبردی در آسیای مرکزی و آسیای میانه باشد. یکی ار دیگر مسله بگرام تحت اثر امریکا تضعیف نفوذ بلوک مقابل و در حال ظهورکه عبارت است ایران، روسیه و چین میباشد که در این صورت رهبری و قدرت امریکا را در منطقه برای بسا سالها تضمین میکند.

احیای استراتیژیک یا تقابل با شرق و شمال شرق؟

احیای استراتیژیک در حضور نظامی اجنبی نسبتا دور دست به نظر میرسد و بیشتر پتانسیل تبدیل شدن میدان متقابل با قدرت های منطقه را دارد. هر گونه حضور نیرو های غربی در بگرام چه نظامی و چه عملیاتی ریسک تقویت رقابت های ژوپولیتیکی، فشار های امنیتی اقتصادی و سیاسی را در پی خواهد داشت. از لحاظ سیاسی حاکمیت و استقلال تمام عرضی زیر سوال رفته که واکنش ها مانع شکل گیری توسعه با ثبات و مشروع داخلی میگردد و از لحاظ اقتصادی هر منفعت اقتصادی که از حضور نظامی شکل گیرد کوتاه مدت و تحت تاثیر تصامیم خارجی خواهد بود که در آن صورت سرمایه گذاری واقعی و توسعه مستقل جذب نمیشود زیرا سرمایه گذاری های دراز مدت نیاز به حاکمیت، سیاست و امنیت با ثبات دارند که حضور نظامی بیگانه نشانه بی ثباتی تلقی میشود. اما طوری که در بالا ذکر شد حضور غرب میتواند افغانستان را میدان تقابل با قدرت های منطقه جلوه دهد زیرا چین بگرام را نزدیک به راه های استراتژیک و دسترسی هوایی به مناطق غربی سین کیانک میداند که میتواند حضور امریکا را در آنجا تهدیدی برای خود قلمداد کند که میتوان منجر به واکنش دیپلوماتیک یا به کار گیری نفوذ شود که ایجاد تقابل در تضاد با منافع ملی و مردمی است. همچنان از سوی دیگر روسیه نیز نگران نفوذ غرب در همسایه گی جنوبی آسیای میانه است که این متواند نتیجه مشابی یعنی تقابل بینجامد و با راهبردی های متقابل و همسان واکنش نشان دهد. در نهایت زمانی که چند قدرت نظامی میخواهند تاثیر خود را در افغانستان افزایش دهند در عوض همکاری های سیاسی معمولا حمایت های پنهانی از جناح های مخالف وباعث جنگ های نیابتی،عملیات های اطلاعاتی و فشار های اقتصادی میشود. اما این موضوع همچنان میتواند وابسته به سیاست های داخلی-خارجی و انتخاب دولت باشد که آیا امارت اسلامی سیاستی را در پیش خواهد گرفت که بیست سال حکومت گذشته انتخاب کرد که نتیجه آن بی اعتباری منطقه‌ای، ناسازگاری با همسایه گان و تلاش قدرت های منطقه برای بی ثباتی امنیتی و اقتصادی و در نهایت از میان برداشتن بود ویا سیاستی میانه که با روابط و پرستیژ سیاسی و امنیتی، از بین بردن سیاست ها و تهدیداتی که باعث به خطر افتادن منافع ملی و نگرانی های کشور های همسایه میباشد تعریف میشود که این سیاست میتواند کشور را از به عقب رفتن های مکرر، جنگ و تقابل قدرت ها دور کند.

تنش های منطقه‌ای و وابسته گی اقتصادی

از کوتاهی طالع افغانستان در حضور و غیاب نیرو های خارجی دچار بحران امنیتی بوده است که مثال آن در گذشته حضور و خروج نیرو های سرخ بین سال های ۱۹۷۹ الی ۱۹۸۹ و درغیاب ۱۹۹۲- ۱۹۹۵ که به ترتیب مقاومت علیه اشغال و باعث جنگ داخلی با تشویق و حمایت کشور های بیرونی و حضور نیرو های ناتو از سال ۲۰۰۱ الی ۲۰۲۱ همچنان جنگ علیه اشغال و در عین حال جنگ داخلی بوده است.

برای کشور های همسایه حضور دوباره امریکا میتواند چالش برانگیز باشد و تا حدی برای شان قابل قبول نیست و درین مورد حساس اند. با استقرار دوباره آنها قدرت های منطقه برای مقابله با نفوذ امریکا، نفوذ خود را در کشور افزایش خواهند داد که همانا حمایت از گروه های مخالف ویا توافقاتی به منظور توازن قدرت، که این میتواند افغانستان را به یک میدان جنگ و تنش ها تبدیل نموده و به باطلاق بکشاند که سالیان طویل خلاصی از ان امکان پذیر نخواهد بود. از سوی دیگر حضور نیرو های خارجی میتواند وابسته گی های اقتصادی را به بیشتر از حد معمول افزایش دهد که خدمات را وابسته به تقاضایی که از حضور نیرو های خارجی ناشی میشود وابسته میکند و اگر بخش مهم از اقتصاد صرفا برای تامیین نیاز پایگاه های خارجی متمرکز شود بخش های دیگر اقتصاد یا به بخش فرعی تبدیل شده و یا به صورت قابل ملاحظه یی کمتر توسعه خواهند یافت.

نوشته های مرتبط :